الەمدەگى كەز كەلگەن تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ عاسىرلار بويى ءوز قۇنىن جوعالتپاي, ۇرپاقتان ۇرپاققا مۇرا بولىپ كەلە جاتقان زاڭدار جيناعى بولادى. وسىنداي اتا زاڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە, ياعني قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دا ەل تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ بارىسىندا قابىلداندى. مەملەكەتىمىزدىڭ تىم قىسقا مەرزىمدە ءوز كونستيتۋتسياسىن جاساپ, قابىلداعانى تالايلاردى تاڭقالدىرعانى راس. ولاردىڭ اراسىندا ازۋىن ايعا بىلەگەن دەرجاۆالار دا بولدى. ءبىز قۇپتاي قاراعاندارعا دا, سىناي ۇڭىلگەندەرگە دە ءمان بەرمەستەن ولشەۋلى ۋاقىت, تاباندى تالاپ, شىعارماشىلىق ءىس-ارەكەتتىڭ ارقاسىندا العا قويعان ماقساتىمىزعا جەتتىك.
ءسويتىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىنىڭ دەموكراتيالى, زايىرلى, قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك مەمەلەكەت ەكەنىن اتا زاڭى ارقىلى دا بۇكىل الەمگە تانىتتى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى ەگەمەن مەمەلەكەتتىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشقان زاڭنامالىق اكت بولدى.
اتا زاڭنىڭ قابىلدانۋى كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستىڭ ساياسي-قۇقىقتىق نەگىزىن قالادى, مەملەكەتتىك تەتىك جانە قوعامدىق, ساياسي جۇيەنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن ورنىقتىردى. ادام مەن ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق مارتەبەسىن بەلگىلەدى. كونستيتۋتسيا قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەربەس مەملەكەت رەتىندە ۇلتىنا قاراماستان وندا تۇراتىن بارلىق ادامداردىڭ ەركىنە سايكەس جاسالدى. اتا زاڭنىڭ العىسوزىندە ء“بىز ورتاق تاريحى بار, تاعدىر بىرىكتىرگەن قازاقستان حالقى...” دەپ جازىلعان سويلەمنىڭ ماعىناسىنىڭ تامىرى وتە تەرەڭدە ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇل بوسقا جازىلا سالعان ءسوز ەمەس. سەبەبى, قازاقستان حالقىنىڭ تاريحي تاعدىرىنىڭ بىرلىگى ەل اۋماعىندا كوپتەگەن ۇلت وكىلدەرىنىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى سانى 65%-عا جاقىنداعان قازاق ۇلتىمەن بىرگە تۇرۋى ناتيجەسىندە قالىپتاستى. ولار ءار كەزەڭدە ءارتۇرلى سەبەپپەن ءبىزدىڭ اتامەكەنىمىزگە قونىس اۋداردى. بىرنەشە ۇرپاقتار اۋىسۋىنىڭ بارىسىندا قازاقستاندا بولعان ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, مادەني وقيعالاردىڭ قاتىسۋشىلارى مەن كۋاگەرلەرى بولدى. بىرلەسە وتىرىپ ەل تاۋەلسىزدىگىن قالىپتاستىردى جانە قورعادى, جەڭىس ءۇشىن مايداندا قاتار ءجۇرىپ ەرلىك كورسەتتى.
تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇرىلعاننان كەيىن, ەلدە تۇراتىن بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستار ەگەمەن مەملەكەتتى ءبىر كىسىدەي مويىندادى. ءسويتىپ, ولار وتكەن كەزەڭدەردەگى تاعدىرلارىنىڭ تاريحي بىرلىگىن ءىس جۇزىندە دالەلدەي وتىرىپ, ءبىراۋىزدان جاڭا مەملەكەتتى ودان ءارى دامىتۋعا ءازىر ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ يدەيالارىن, قاعيداتتارىن جانە نورمالارىن ساياسي, قۇقىقتىق جاعىنان تالداۋ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك, رۋحاني تۇرعىدا وسۋىنە سەرپىلىس پەن قۋات بەرەتىنى انىق. اتا زاڭ ادامنىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ مەن ىسكە اسىرۋ, ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ, ساياسي تۇراقتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋدىڭ, قۇقىق ءتارتىبى مەن زاڭدىلىقتى ورنىقتىرۋدىڭ مىندەتتى تۇردە ورىندالۋعا ءتيىستى شارتى بولىپ تابىلادى.
جوعارىدا ايتىلعان ويىمدى تۇيىندەيتىن بولسام, كونستيتۋتسيا تەك مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس, قوعام ءومىرىنىڭ جول كورسەتۋشىسى – اتا زاڭى بولىپ تابىلادى. وسى يدەيانىڭ مەنشىككە, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا, قوعامدىق بىرلەستىكتەرگە, وتباسىنا جانە تاعى باسقالارعا قاتىسى بار ەكەندىگىن ەشقاشان ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.
كونستيتۋتسيانى ءبىراۋىزدان قابىلداي وتىرىپ, قازاقستان حالقى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر قاينار كوزى – ءوزىنىڭ ەگەمەندىك قۇقىعىن ىسكە اسىردى. ءسويتىپ, ءبىز اتا زاڭدا نەگىزى قالانعان قۇقىقتىق مەملەكەتتى جانە ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋ جولىن تاڭداپ الدىق.
ارينە, قازاقستان حالقىنىڭ ەگەمەن قۇقىعى تەك كونستيتۋتسيا قابىلداۋمەن عانا تياناقتالمايدى. ول مەملەكەتتىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن حالىقتىڭ بويىنداعى بارلىق كونستيتۋتسيالىق-قۇقىقتىق مۇمكىندىكتەردى دە جيناقتاپ, قاراستىرادى.
مەملەكەت ءومىرىنىڭ اسا ماڭىزدى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ جانە شەشۋ كەزىندە قۇقىقتىق ساناسى جوعارى ءاربىر ازامات كونستيتۋتسيادا كورسەتىلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى جان-جاقتى سەزىنۋى قاجەت. قوعامنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى ءۇشىن, جالپى العاندا, ءوز اتا زاڭىمىزدى قۇرمەتتەپ, قورعاپ جانە ماڭىزدىلىعىن جوعالتپاي ساقتاۋىمىز ءبىزدىڭ بارلىعىمىزدىڭ, ياعني قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى مەن پارىزى. سەبەبى, كونستيتۋتسيا ءبىزدىڭ بۇگىنىمىزدىڭ نەگىزىن قالاي وتىرىپ, بولاشاعامىزدىڭ ايقىن بولۋىنا باستايتىن شامشىراق ىسپەتتى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولا قويماس. كەز كەلگەن دەموكراتيالىق مەملەكەتتىڭ تاڭداعان وركەنيتەتتى باعىتى بويىنشا دامۋىنا ىقپال ەتەتىن زاڭدى ىرگەتاسى – كونستيتۋتسياسىنىڭ بولۋى مىندەتتى جانە وندا ايتىلعانداردى بۇلجىتپاستان ورىنداۋ ءاربىر ازاماتتىڭ قاسيەتتى بورىشى. دۇنيە ءجۇزىندەگى ەلدەردىڭ بارلىعىندا مەملەكەتتىك باسقارۋ تەتىگى كونستيتۋتسيا نەگىزىندە جانە سونىڭ اياسىندا جۇمىس ىستەيدى. بۇل كەز كەلگەن قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ باستى ءومىرلىك نورماسى بولىپ تابىلادى. ەلدىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىعى نەگىزىنەن اتا زاڭنىڭ تۇراقتىلىعى نەگىزىندە دۇرىس جۇمىس ىستەۋىنە بايلانىستى.
قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىسىنىڭ تاريحىندا بەس رەت كونستيتۋتسيا جازىلىپ قابىلداندى (1926, 1937, 1978, 1993, 1995 جىلدار). ولاردىڭ ارقايسىسى قازاقستاندىق مەملەكەتتىلىكتىڭ ۇلتتىق اۆتونوميادان تولىق مەملەكەتتىك دەربەستىككە جانە ەگەمەندىككە دەيىنگى دامۋىنىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەرىن كورسەتتى. 1995 جىلى قابىلدانعان قازاقستاننىڭ قازىرگى كونستيتۋتسياسى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ جاڭا ورلەۋىن زاڭدى تۇردە نىعايتتى.
بيىلعى جىلى 30 تامىزدا ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزعا 15 جىل تولادى. بۇگىندە وندا بەكىتىلگەن نورمالار, قاعيداتتار مەن مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار تاجىريبەدەن ءوتىپ, تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى. تاۋەلسىز مەملەكەت نەگىزىن قۇرۋ جۇمىسى اياقتالدى, ءتيىمدى ەكونوميكا بازاسى جاسالدى, ءسوز بوستاندىعى, باسەكەلەستىك جانە ساياسي كوزقاراستار قامتاماسىز ەتىلۋدە. وسىنداي ىرگەلى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى جانە ەڭ باستى جەتىستىگى – ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك پەن رۋحاني كەلىسىم. قازاقستاندىق قوعام ءوزىنىڭ قالاعان دەربەس جولىمەن نىق قاداممەن دامۋدا.
ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىز قازاقستان حالقىنىڭ ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ لوكوموتيۆىنە اينالدى. قازىر بىزدە مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك تەڭدىگى, كاسىپكەرلىك ەركىندىگى, قوعامنىڭ قاجەتتى قاعيداتتارى ەسكەرىلە وتىرىپ, وسى تۇرعىداعى تاعى باسقا دا تەتىكتەردى پايدالانۋعا سايكەس دامۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە ەكونوميكانىڭ ءوسۋى مەن وركەندەۋىنە ايتارلىقتاي ىقپالىن تيگىزۋدە. اتا زاڭىمىز مەنشىك يەلەرىن, ءبىرىنشى كەزەكتە, مەملەكەتتىڭ ءوزىن كوپ نارسەگە مىندەتتەۋدە. نەگىزگى زاڭدى ورىنداۋ ارقىلى مەملەكەت مەديتسينالىق قىزمەتتى جانە ءبىلىم بەرۋدى جاقسارتۋ, جاپپاي تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى, جالاقى جانە الەۋمەتتىك تولەمدەر ءمولشەرىن كوبەيتۋ, ازاماتتارعا جانە وتاندىق كاسىپكەرلەرگە سالىقتى ازايتۋ سياقتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋدە. كونستيتۋتسيانى باسشىلىققا العان قازاقستان حالقىنىڭ بىرىگە ەڭبەك ەتۋىنىڭ ناتيجەسىندە قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسقا دا قاجەتتى توسقاۋىل قويىلۋدا.
مەملەكەت الەۋمەتتىك باعدارلامالار ارقىلى جاعدايى اۋىر ازاماتتارعا وتەماقىلارمەن قولداۋ كورسەتۋدە. مەملەكەتتىڭ مۇنداي كونستيتۋتسيالىق ءرولى بارلىق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتتى قايتا قاراۋعا ءماجبۇر ەتكەن قارجىلىق-ەكونوميكالىق داعدارىس كەزەڭىندە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن بايقاتتى.
بۇگىندە ەلىمىزدەگى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قۇقىقتارىن قورعاۋدا كونستيتۋتسيانىڭ الاتىن ورنى ايرىقشا. ەلباسى “داعدارىس ارقىلى – جاڭارۋ مەن دامۋعا” اتتى جولداۋىندا اتا زاڭدى باسشىلىققا الا وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا ازاماتتاردىڭ ەكونوميكالىق قۇقىقتارىن ءتيىمدى قورعاۋدى بارىنشا ارتتىرۋدى, ونىڭ ىشىندە وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشىلەردى ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ كەشەندى شارالارىن جۇزەگە اسىرۋدى جۇكتەدى. ەلباسى جولداۋىنان تۋىنداعان مىندەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىندا ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ, باسەكەگە قابىلەتتى كادرلاردى دايارلاۋ باعدارلامالارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوماقتى قارجى ءبولىندى. وڭىرلەردە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلۋدا. ازاماتتاردىڭ ءبىلىم الۋداعى كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تەحنيكالىق جانە ەڭبەك قىزمەتىن كورسەتەتىن كادرلاردى دايارلاۋعا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى ۇلعايتىلدى. ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق نىساندارى قايتا جوبالانىپ, جوندەۋ جۇرگىزىلۋدە. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرگە ءوز ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ءۇشىن ماقساتتى نەسيەلەر بەرىلۋدە. بۇل دا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق شاراسى بولىپ تابىلادى.
اتا زاڭدا بەكىتىلگەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى ىسكەرلىك سيپاتقا يە. بۇل, اسىرەسە, ەلىمىز ءۇشىن داعدارىستى كەزەڭدە انىق كورىنۋدە. كونستيتۋتسيامىز بويىنشا الەۋمەتتىك مەملەكەت قاعيداتى نەگىزدەلگەن الەۋمەتتىك ساياسات – ءوزىنىڭ تابيعاتى بويىنشا الەۋمەتتىك تۇرعىدا قورعالماعان ادام مەن ازاماتقا جاناشىرلىق ءبىلدىرەتىن قايىرىمدىلىق قىزمەت ەمەس. بۇل – ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قۇقىقتارىنا كەپىلدىك بەرەتىن جانە قورعايتىن مەملەكەتتىڭ كونستيتۋتسيالىق مىندەتى. وسى ارقىلى ازاماتتاردىڭ ادىلەتتىلىك نەگىزدەگى قۇقىقتارى ساقتالىپ, ماتەريالدىق قۇندىلىقتارى قامتاماسىز ەتىلەدى.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ءبىر شەشىمىندە اتاپ كورسەتىلگەندەي, ادامدى, ونىڭ ءومىرىن, قۇقىعى مەن بوستاندىعىن كونستيتۋتسيالىق تۇرعىدا مويىنداۋ مەن قورعاۋ ەڭ جوعارعى قۇندىلىق بولىپ تابىلادى. مەملەكەت ءۇشىن ادامعا دەگەن قامقورلىقتان, ونىڭ ماتەريالدىق ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدان باسقا ماڭىزدى ەشتەڭە جوق, سوندىقتان دا مەملەكەت ادامداردىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن ءبارىن جاساۋعا مىندەتتى.
كونستيتۋتسيا بەكىتكەندەي, الەۋمەتتىك مەملەكەت قوعامنىڭ ءاربىر مۇشەسىنىڭ جۇمىسسىزدىق, مۇگەدەكتىك, قارتتىق جانە جالعىزدىلىق جاعدايىندا دەنساۋلىعىن, ازاماتتىڭ جانە وتباسىنىڭ يگىلىگىن قولداۋ ءۇشىن كۇشتى الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋگە ءتيىستى. اتا زاڭ مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋدا ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىن الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە ولاردىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋعا قاتىستى رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسىنىڭ جوعارىلىعىن قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك ورگان – كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ ءرولى ەرەكشە ەكەنى ءسوزسىز.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەس بۇل ماسەلەلەردى مەملەكەتتىك ورگاندار قابىلدايتىن زاڭدار مەن باسقا دا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى كونستيتۋتسيالىق تۇرعىدان, سونداي-اق, رەسمي ءتۇسىندىرۋ, كونستيتۋتسيالىق ەرەجەلەر مازمۇنىن اشۋ جولىمەن كونستيتۋتسيالىق يدەيالاردى ومىرگە ەنگىزە وتىرىپ شەشەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ادامنىڭ ومىرگە, ەركىندىككە جانە مەنشىككە قۇقىعى قازاقستان حالقى قابىلداعان كونستيتۋتسيانى سىيلاۋ, وزدەرى سايلاعان مەملەكەت باسشىسىن قۇرمەتتەۋ جانە وتاندى قورعاۋ مىندەتىمەن اجىراعىسىز بولىپ تابىلادى. مۇنىڭ ءبارى – ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق مىندەتى. ادام ءوزىنىڭ وتانىندا عانا ازاماتتىعى ارقىلى ادام بولىپ قالىپتاسادى. كونستيتۋتسيانىڭ ءىى تاراۋى “ادام جانە ازامات” دەپ اتالۋى تەگىن ەمەس. جىل سايىن 30 تامىزدا رەسپۋبليكامىزدا نەگىزگى مەرەكەلەردىڭ ءبىرى – كونستيتۋتسيا كۇنى اتاپ وتىلەدى. 1995 جىلعى رەفەرەندۋمدا اتا زاڭىمىزدى قولداپ, وتانداستارىمىز قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگىن, ازاماتتىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋدى تاڭدادى. كونستيتۋتسيا مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحي دامۋىنىڭ نەگىزى رەتىندە عانا تانىلىپ قويماي, ول بارلىق زاڭداردىڭ باستاۋى بولىپ تابىلادى. كونستيتۋتسيا ادامنىڭ جەكە باس بوستاندىعى, جەكە ومىرىندەگى قۇندىلىعى, سونداي-اق بيلىك تارماقتارىنىڭ قوعامداعى ءرولى ايقىن تۇجىرىمدالاتىن ماڭىزدى قۇجات.
كونستيتۋتسيانىڭ نەگىزگى قاعيداسى رەتىندە “ادام مەملەكەت ءۇشىن ەمەس, مەملەكەت ادام ءۇشىن جارالعان” دەگەن تۇجىرىمعا كەلەمىز. دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەدە كورسەتىلگەندەي, باستى بايلىق رەتىندەگى ادامعا دەگەن سىيلاستىق, جەكە ءومىرى مەن بوستاندىعىنىڭ قورعالۋى, قوعام دامۋىنىڭ ايقىن كورىنىسى. سوندىقتان ازاماتتاردىڭ مەملەكەت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگى الدىڭعى ورىنداردا تۇرۋى قاجەت.
مەملەكەتىمىزدىڭ قوعامدىق جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسقان ەرىكتى ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە ءوز ۇلەسى مەن پايداسىنا قىزمەت جاساماعان ازاماتتاردان بەدەلى جوعارى تۇرادى. ءوز ازاماتتارىنىڭ قۇقىعى مەن جەكە باس بوستاندىعىن جوعارى قويعان مەملەكەت كۇندەلىكتى ومىردە ءوزىن بارلىق مەملەكەتتەر اراسىندا جوعارى دەڭگەيدەن كورسەتە الادى. قازاقستان مەملەكەتىندە ادام قۇقىعى جانە بوستاندىعىنىڭ جوعارى قۇندىلىعى قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ نەگىزگى قاعيداسىن رەتتەپ وتىرادى. قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق دامۋ باعدارلاماسى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن, ادام جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعىنىڭ قورعالۋى, مەملەكەتتىڭ جوعارى بيلىك ورگاندارىنا قاداعالاۋ جۇرگىزىپ, باقىلاپ وتىرادى.
ەلباسىنىڭ بەلگىلەگەنىندەي, كونستيتۋتسيا قوعامنىڭ ورنىقتى دامۋىنا زور ۇلەسىن قوسا وتىرىپ, ازاماتتىق قوعامنىڭ قالىپتاسۋىن قاداعالاپ وتىرادى. كونستيتۋتسيالىق نورمالاردى ىسكە اسىرۋ مەن قاداعالاۋ ءبىزدىڭ رەسپۋبليكا زاڭىنىڭ دامۋىنا باعىتتالادى. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ رەفورماسىندا سايلاۋ زاڭدىلىعىنىڭ ەنۋى كونستيتۋتسيانىڭ دۇنيەجۇزىلىك قاۋىمداستىققا كىرۋىنىڭ نەگىزى رەتىندە تانىلادى.
كونستيتۋتسيا ءبىزدىڭ ساياسي, مادەني, رۋحاني جانە الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق دامۋىمىزدىڭ قاينار كوزى رەتىندە تانىلادى.
باحتيار ونەرباەۆ, جوعارعى سوت جانىنداعى سوت اكىمشىلىگى جونىندەگى كوميتەت توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى.