بىتىمگەرشىل كۇشتەر – بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ەنگىزىلىپ, تەكەتىرەسكە تۇسكەن جاقتاردىڭ اراسىنا ءتۇسىپ نەمەسە تەكەتىرەس اياقتالعان سوڭ بەيبىت ءومىردىڭ ورناۋىنا كومەك بەرىپ, ارااعايىندىق ىزگى نيەتتى ىستەر اتقاراتىن قارۋلى كۇشتەر.
سىرتقى ساياساتتا ايماقتىق جانە الەمدىك بەيبىتشىلىكتىڭ ساقتالۋى مەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ورناۋىن تىلەپ, ماڭىزدى باستامالار كوتەرىپ جۇرگەن قازاقستان جاعى دا مۇنداي يگىلىكتى ىستەردەن شەت قالماي, 1993 جىلدان بەرى ارااعايىندىق قىزمەتكە بەلسەندى تۇردە ارالاسىپ كەلەدى. ال قازاقستاننىڭ ءبىتىمگەرشىل كۇشى – «قازبات» 1993 جىلى بۇۇ شەشىمىمەن اۋعانستان-تاجىكستان شەكاراسىنىڭ ەسىرتكى توقتاۋسىز اعىلاتىن ەڭ قاۋىپتى بولىگىن كۇزەتۋگە ەنگىزىلىپ, 2001 جىلعا دەيىن قانشاما توننا زالالدىڭ حالىقتار اراسىنا تاراۋىنىڭ جولىن كەستى جانە قانشاما لاڭكەستىك ارەكەتتەردى ىسكە اسىرمادى.
وسى بىتىمگەرشىل وپەراتسيالار بارىسىندا قازا بولعان قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەرگە ريزا بولعان تاجىكستان رەسپۋبليكاسىندا ەسكەرتكىش تە ورناتىلعان. ال 2003-2008 جىلدار ارالىعىندا «قازبات» يراكتاعى بەيبىت ءومىردىڭ ورناۋىنا قولدان كەلگەن بارلىق كومەگىن جاسادى. بۇۇ-نىڭ شەشىمىمەن ەنگىزىلگەن ول قانشاما مىڭ مينامەن, باسقا دا جارىلعىش زاتتاردى زالالسىزداندىرىپ, ميلليونداعان بەيبىت تۇرعىننىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى. جالپى, «قازبات» قازاقستان حالقىنىڭ بەيبىت ومىرگە ۇمتىلىپ قانا قويماي, ونىڭ جولىندا باستارىن بايگەگە تىگە الاتىنىن, كەرەك بولسا, ەرلىكتىڭ دە نەشە الۋان ۇلگىسىن كورسەتە الاتىنىن بۇكىل الەمگە تانىتىپ, نامىس تۋىن كوككە كوتەرىپ كەلەدى.
ەندى وسىلاي, ەلىمىزدىڭ داڭقىن اسىرىپ جاتقان بىتىمگەرشىل كۇشتەرىمىزدىڭ, جالپى بىتىمگەرشىلىك قىزمەتكە قاتىسۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان قامتاماسىز ەتىلۋى قانداي دەسەك, ءتىلىمىزدى تىستەيدى ەكەنبىز. ويتكەنى, ولاردى قولدايتىن ارناۋلى زاڭ ءالى كۇنگە قابىلدانباعان. ولاردىڭ ءىس-ارەكەتى كونستيتۋتسيا مەن «قازاقستاننىڭ قورعانىس جانە قارۋلى كۇشتەرى تۋرالى», «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭدارمەن عانا رەتتەلەدى. بۇلاردا تەك اسكەري قىزمەتشىلەرگە قاتىستى الەۋمەتتىك قورعالۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. ال بىتىمگەرشىلىك قىزمەتتەرگە اسكەريلەرمەن قاتار, ازاماتتىق تۇلعالار جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتشىلەرىنىڭ تارتىلۋىن اتالمىش زاڭنامالار قامتىماعان. ماسەلەن, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, ءورت سوندىرۋشىلەر جانە ت.ب.
وسىعان بايلانىستى «ءبىتىمگەرشىلىك قىزمەت تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, ول پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىلدى. پالاتانىڭ سوڭعى جالپى وتىرىسىندا قارالعان بۇل زاڭ جوباسى تۋرالى باياندامانى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, گەنەرال-مايور تالعات مۇحتاروۆ جاسادى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءبىتىمگەرشىل قىزمەتكە تارتىلعان ازاماتتىق تۇلعالار تۇگىلى اسكەريلەردىڭ وزىنە الەۋمەتتىك قورعاۋ ىستەرىن جاساۋ قيىنعا تۇسەتىن كورىنەدى. ماسەلەن, يراكتان 2008 جىلى شىعارىلعان اسكەريلەرگە الەۋمەتتىك قورعاۋلار تەك ءتورت جىلدان كەيىن عانا, ياعني 2012 جىلى عانا جاسالىپتى. ال تاجىك-اۋعان شەكاراسىنداعى بىتىمگەرشىل قىزمەتكە قاتىسقاندارعا ءالى كۇنگە ەشقانداي جەڭىلدىكتەر جاسالماعان. ەندى ۇسىنىلىپ وتىرعان مىنا زاڭ جوباسى سول ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرماق.
زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا شەتەلدىك تاجىريبەلەر ەسكەرىلگەن. جالپى, زاڭ جوباسى ەرىن قولدايتىن ەلدىڭ بەينەسىن تولىقتىراتىن وزەكتى ماسەلەنى قامتىعانى كورىنىپ تۇر. سوندىقتان دا دەپۋتاتتار ونى ءسوزسىز قولدايتىندارىن بايقاتتى. كەيبىر ماسەلەلەردى ناقتىلاعان سۇراقتار زاڭ جوباسىن جەتىلدىرە تۇسۋگە عانا باعىتتالدى. ماسەلەن, دەپۋتات مايرا ايسينا بىتىمگەرشىل كۇشتەردى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىمدى «حالىقارالىق ۇيىم (بۇۇ) نەمەسە ارىپتەس مەملەكەتتەر ءوزارا كەلىسىممەن قابىلدايدى» دەگەن باپتىڭ دۇرىستىعىنا ءشۇبا كەلتىردى. بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرگەن گەنەرال بىتىمگەرشىلىك قىزمەتتى جاساۋعا ماندات بەرۋ تەك بۇۇ-نىڭ قۇزىرەتىندە بولعاندىقتان, ارىپتەس ەلدەردىڭ ونداي شەشىم قابىلداۋى تۋرالى نورما زاڭ جوباسىنان الىنىپ تاستالعانىن جەتكىزدى.
دەپۋتات ۆيكتور كيانسكي ءوزىنىڭ سۇراعىن مەملەكەتتىك تىلدە جاريالاپ, زاڭ جوباسىندا ءبىتىمگەرشىلىك قىزمەتتەردىڭ شىعىنىن حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ارىپتەس مەملەكەتتەر كوتەرەتىنى ايتىلعانىن ەسكە سالىپ, وسى شىعىستارعا نە كىرەتىنىن سۇرادى. بايانداماشى ءاربىر بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيانىڭ الدىن الا بيۋدجەتى بەكىتىلەتىنىن, كۇشتەردى قابىلداۋشى ەل ولاردى قارۋ-جاراقپەن, قاجەتتى تەحنيكالارمەن قامتاماسىز ەتەتىنىن ايتا كەلىپ, اسكەريلەردىڭ ارقايسىسىنا بۇۇ-نىڭ شەشىمىمەن ايىنا 1028 دوللار كولەمىندە بىردەي اقى تولەنەتىنىن ايتتى. ال قوسىمشا بايانداما جاساعان حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى اباي تاسبولاتوۆ بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جونىندەگى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس ساياساتىنىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. سونىڭ ىشىندە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ءتيىستى شەشىمدەرىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە بىتىمگەرشىلىك قىزمەتكە قاتىسۋ دا بار, دەدى ول.
دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىن ءبىراۋىزدان ماقۇلداپ, ەكىنشى وقىلىمعا دايىنداۋعا جىبەردى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».