جۋىردا تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ اگەنتتىگى (تمرا) ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جۇرتشىلىق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىنا سايكەس رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋ جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتىندەگى جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋدەگى ديففەرەنتسيالدى تاريفتەر تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. جيىنعا تمرا توراعاسى ن.الدابەرگەنوۆ, وبلىس جانە اۋدان اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ, ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەر, پيك جانە تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جيىندا سۋدى جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان, شيكىزات, ماتەريالدار شىعىندارىنىڭ نورمالارىن وڭتايلاندىرۋ, رەتتەلەتىن نارىق سۋبەكتىلەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق ءمىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋىنا باعىتتالعان ديففەرەنتسيالدى تاريفتەردىڭ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ماسەلەلەرى, تاريف قۇرۋ جانە ءتاريفتى قولدانۋعا قاتىستى تالاس تۋدىرىپ جۇرگەن ماسەلەلەر تالقىلاندى.
سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتىندەگى
ديففەرەنتسيالدى تاريفتەر جونىندە
بۇگىنگى تاڭدا ديففەرەنتسيالدى تاريفتەر تۇتىنۋشىلاردىڭ توپتارى بويىنشا 14 وڭىردە ەنگىزىلگەن, سونىڭ ىشىندە ماڭعىستاۋ وبلىسى دا بار.
ديففەرەنتسيالدى تاريفتەردى ەنگىزۋ ناتيجەسىندە سۋ ارنالارى رەسپۋبليكا بويىنشا كىرىستى 12,5 ملرد. تەڭگەگە كوبەيتەدى.
تابيعي مونوپوليالار جانە رەتتەلەتىن رىنوكتار تۋرالى زاڭناماعا 2010 جىلعى ناۋرىز ايىندا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس اعىمداعى جىلدان باستاپ سۋدى ۇنەمدەۋدى قاراستىراتىن تۇرعىنداردىڭ تۇتىنۋ كولەمى بويىنشا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ قىزمەتىنە ديففەرەنتسيالدى تاريفتەردى ەنگىزۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلە باستايدى.
جەكە تۇلعالارعا ارنالعان تۇتىنۋ كولەمدەرى بويىنشا ديففەرەنتسيالدى تاريفتەردى ەنگىزۋدى ىسكە اسىرۋ كەلەسىدەي جوسپارلانادى:
– 2010-2011 ج.ج. – دايىندىق كەزەڭ;
– 2011ج. – 2 دەڭگەيلى تولىق ەنگىزۋ;
– 2012-2013 ج.ج. – 3 دەڭگەيلى تاريفتەر جۇيەسىن ەنگىزۋ.
سونىمەن, الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتىنە ەڭ كوپ تارالعان تاريفتەر كاليفورنيا شتاتىندا, قىتاي, اۆستراليا, سينگاپۋر, ءباا-دە 3 دەڭگەيلى ديففەرەنتسيا بولىپ تابىلادى.
سونىمەن بىرگە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس, سۋ رەسۋرستارىنىڭ قورى شەكتەۋلى: قازاقستاننىڭ جەر استى سۋ قورىنىڭ كولەمى 17,4 ملرد. تەكشە مەتر بولا تۇرا, جىلدىق سۋ تارتۋ 1,3 ملرد. تەكشە مەتردى قۇرايدى, جەر ءۇستى سۋىنىڭ جىلدىق سارقىنى 42,6 ملرد. تەكشە مەتر دەڭگەيدە بولا تۇرا, جىلدىق سۋ تارتۋ 19,2 ملرد. تەكشە مەتردى قۇرايدى.
“تۇتىنۋ كولەمىنە بايلانىستى سۋعا ديففەرەنتسيالدى تاريفتەردى قولدانۋ سۋدى ارتىق شىعىنداۋدى بولدىرماۋعا جانە تۇتىنۋشىنى سۋدى جانە ءوز قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە ىنتالاندىرادى”, – دەپ سانايدى تمرا توراعاسى ن.الدابەرگەنوۆ.
ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ديففەرەنتسيالدى تاريفتەرى جونىندە
اگەنتتىكتىڭ قۋات جيناعىنىڭ جۇمىس ناتيجەسى 2008 جىلى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە ەلەكتر ەنەرگياسىنا تاۋلىك بويىنشا ەنگىزىلگەن ديففەرەنتسيالدى تاريفتەرى جانە 2009 جىلى ەلدىڭ 15 ءوڭىرىندەگى تۇتىنۋ مولشەرىنىڭ جاعدايىنا بايلانىستى بولدى.
ديففەرەنتسيالدى تاريفتەردى ەنگىزۋ ماقساتى – ەنەرگيا تۇتىنۋدى ۇنەمدەۋ جانە تۇتىنۋشىلاردىڭ قاراجاتىن ۇنەمدەۋ.
تاۋلىك بويىنشا ديففەرەنتسيالدى تاريفتەردى ەنگىزۋدىڭ ەكونوميكالىق اسەرى, مىسالى, الماتى قالاسىندا 564 ملن. تەڭگەنى قۇرادى, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ تۇتىنۋشىلارى ءۇشىن 5 ملن. تەڭگە بولدى.
تۇتىنۋ كولەمى بويىنشا ديففەرەنتسيالدى تاريفتەردى ەنگىزۋ اسەرى استانا قالاسىندا 43 ملن. تەڭگەنى قۇرايدى, الماتى قالاسى بويىنشا 240 ملن. تەڭگە, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا جىلىنا 16 ملن. تەڭگە بولادى.
قازىر قازاقستاندا تۇتىنۋ كولەمىنە بايلانىستى ەلەكتر ەنەرگياسىنا 2 دەڭگەيلى تاريفتەر ديففەرەنتسياسى جۇمىس ىستەسە, الەمدىك ءتاجىريبەدە تۇتىنىلعان ەلەكتر ەنەرگياسىنا 3-تەن 6-عا دەيىنگى ءتولەۋ دەڭگەيى قولدانىلۋدا. مىسالى, گونكونگ قالاسىندا – 3 دەڭگەيلى, شانحاي قالاسىندا – 4 دەڭگەيلى, وڭتۇستىك كورەيادا – 5 دەڭگەيلى, ەگيپەتتە – 6 دەڭگەيلى, ءباا-دە – 4 دەڭگەيلى.
حالىقارالىق تاجىريبەنى ەسەپكە الا وتىرىپ, ديففەرەنتسيالدى تاريفتەر تەتىگىن ءارى قاراي تەرەڭدەتۋ ءۇشىن جانە قۋات جيناعىنا ەكونوميكالىق ىنتا جاساۋ ماقساتىمەن 2010-2011 جىلدارى تۇتىنۋ كولەمى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگياسىنا 3 دەڭگەيلى ديففەرەنتسيالدانعان تاريفتەردى ەنگىزۋ جونىندەگى دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ ءىس-شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە اگەنتتىك ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى تاريفتەر بويىنشا جۇمىس ءىستەيتىن تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىنىڭ (تمس) سانىن ارتتىرۋ ارقىلى كوممۋنالدىق جەلىلەردى جاڭعىرتۋدى قاراستىرۋدا. بۇگىنگى تاڭدا 82 بازالىق تمس ىشىندە ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى تاريفتەر بويىنشا 21 تمس جۇمىس ىستەۋدە.
ءسويتىپ, تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تۇراقتىلىق جانە تاريفتەردى بولجاۋ, اكتيۆتەردى جاڭعىرتۋعا ينۆەستيتسيا ءبولۋ ەسەبىنەن قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ قامتاماسىز ەتىلەدى.
قۋات جيناقتاۋ بويىنشا جۇمىس شەڭبەرىندە اگەنتتىك ەلەكتر, جىلۋ ەنەرگياسى, گاز جانە سۋدىڭ ىسىراپتارىن تومەندەتۋ جانە نورمادان تىس ىسىراپتارىن جويۋ بويىنشا ءىس-شارالار جۇرگىزۋدە. سونىمەن, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 2009 جىلى نورمادان تىس ىسىراپتار سۋمەن جابدىقتاۋ سالاسىندا 100% جويىلدى, نورماتيۆتىك ىسىراپتار 7,6% قىسقارتىلدى, ەلەكتر ەنەرگياسى سالاسىندا نورماتيۆتىك ىسىراپتار 1,1%, جىلۋمەن جابدىقتاۋ سالاسىندا 1,4% قىسقارتىلدى. بارلىعى: نورمادان تىس ىسىراپتار 178,503 ملن. تەڭگەگە, ال نورماتيۆتىك ىسىراپتار 51,5 ملن. تەڭگەگە قىسقارتىلدى.
2010 جىلعى 22 قاڭتاردا ەلباسىنىڭ قاتىسۋمەن وتكەن جيىننىڭ حاتتامالىق تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا تۇتىنۋشىلاردىڭ ءمۇددەلەرىن قورعاۋ شەڭبەرىندە, تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ ەسەپتەرىن قاراستىرۋ بويىنشا ەنەرگيا گەنەراتسيالاۋ كاسىپورىندارىنىڭ ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ تۋرالى جۇمىس توپتارى قۇرىلدى. سوعان بايلانىستى اقتاۋ قالاسىندا تمرا وبلىس اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, “ماەك-قازاتومپروم” جشس مەن “مرەك” اق-تىڭ ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ تۋرالى ەسەبىن تىڭدادى.
سونىمەن قاتار “ماەك-قازاتومپروم” جشس-نىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا سارالانعان تاريفتەرىن ەنگىزۋ ناتيجەلەرى تۋرالى, “سۋ ءوندىرۋ جانە تاسىمالداۋ باسقارماسى” جشس-نىڭ تۇتىنۋشىلار توبى مەن تۇتىنۋ كولەمى بويىنشا سارالانعان تاريفتەرىنە كوشۋ تۋرالى, “تۆسيۆ” مكك-عا نورماتيۆتىك ىسىراپتارىن تومەندەتۋ جانە نورماتيۆتەن تىس ىسىراپتارىن جويۋ بويىنشا قولدانىلاتىن شارالارى تۋرالى تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ باياندامالارى تىڭدالدى.
“ەگەمەن-اقپارات”.