زاڭعا سايكەس جازا بەرۋگە بەلگىلەنگەن سۋديالىق – جاراتقاننىڭ ىسىنە جاقىن ماماندىق. ماڭدايىنا وسىنداي, ادام تاعدىرىن شەشۋ سەنىپ تاپسىرىلعان جان ەشقاشان قاتەلەسپەۋگە ءتيىستى. ەگەر ول بەلگىلەنگەن مەرزىمىندە ادىلەتتى ىسىمەن, شىنشىل جۇرەگىمەن مىندەتىن ادال اتقارىپ شىقسا – ەڭ جوعارعى قۇرمەت سونىكى. بۇگىنگى اڭگىمەمىز سونداي جانداردىڭ ءبىرى, 35 جاسىندا قازاق كسر جوعارعى سوتىنىڭ سۋدياسى بولعان, ودان ۇزاق جىلدار بويى جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پاۆلودار وبلىسى مەن استانا قالالارى سوتىنىڭ توراعاسى بولعان تىلەكتەس ايسينگە ارنالىپ وتىر.
تىلەكتەس ءايسيننىڭ ومىربايانىمەن تانىسقان ادام ونىڭ رەسەيدىڭ تۇمەن وبلىسىنداعى گولىشمان (قازاقتار ق ۇلىشمان دەيدى) اۋدانىنداعى ۋست-لامەيسك سەلوسىندا تۋعانىن كورەر ەدى. كوپ ادامدار «قازاقتىڭ دا جۇرمەيتىن جەرى جوق قوي, سول جاقتا دا بار ەكەن-اۋ» دەپ ويلار, بالكىم. ال شىن مانىندە قازاقتار رەسەيدىڭ تايگاسىنا جاتاتىن وسىنداي تۇكپىرلەرگە تۋعان جەرىندەگى قۋعىننان, قىساستىقتان, قولدان جاسالعان اشتىقتان امالسىز اۋىپ بارعان ەدى. ايتپەسە, سامالى ەسكەن سارىارقاداي جاپان دالا تۇرعاندا اڭ بولماسا ادام اياعى باسپايتىن تايگانىڭ قالىڭ ورماندارىن, سارى ماساسى ءۇزىلىسسىز ىزىڭداعان سازدى, قوپالى باتپاقتارىن ادام بالاسى مەكەن قىلار ما؟ ارينە, قازىر ءبىرشاما جەرلەردى قۇرعاتىپ, قۇرىلىس سالىپ, جول تارتىپ, جارىق, گاز وتكىزىپ, ءاپ-ادەمى سەلولار پايدا بولىپتى. ال قازاقتار اۋىپ بارعان حح عاسىردىڭ 30-شى جىلدارىندا مۇندا ەشقانداي جول جوق, ونىڭ ۇستىنە قىستاعى سۋىعى مەن جازداعى جايسىز ىستىعىنا مىقتىنىڭ مىقتىسى عانا شىدايتىن. قىستىڭ قالىڭ قارى مەن جازداعى جاۋىننىڭ لايساڭىنان ءبىر-بىرىمەن قاتىسۋى دا وڭاي بولمايتىن.
تىلەكتەس ءايسيننىڭ اتا-باباسى ەجەلدەن ەسىل بويىنىڭ ەڭ قۇيقالى وڭىرلەرىنىڭ ءبىرىن جايلاعان. بۇل قازىرگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اققايىڭ اۋدانىنداعى ارالاعاش اۋىلىنىڭ ماڭى. ايسا, عايسا دەگەن اتالارى ەجەلدەن كۇيلى تۇرمىس كەشىپ, وقىعان, حالىقتىڭ ءدىني ساۋاتىن كوتەرىپ, يماندىلىققا ۇيىرگەن تەكتى جاندار بولىپتى. ولار بالالارىن دا وقىتىپ, مەدرەسە بىتىرتكەن. كەڭەس وكىمەتىنىڭ بۇلاردى جاۋ كورىپ, قۋعىنعا سالىپ جۇرگەنىنىڭ باستى سەبەبى دە سول. اتادان بالاعا جالعاسقان داۋلەتتى, ارابشا وقىپ, ءدىني ساۋاتى بولعاندىقتى قىزىل وكىمەت قىلمىس سانادى. قازىرگى تىلمەن ايتقاندا بىرنەشە ادامعا جۇمىس بەرىپ, ناپاقاسىن ايىرتقاندى وكىمەت جالشى جالداپ, ولاردى قانادى, قانىن سوردى دەپ ەسەپتەدى. ال سول جالشىلار بايعا جالدانباسا اشتان ءولۋى مۇمكىن ەكەندىگىمەن ەشكىم ساناسپادى. قىزىلدارعا تەك وقىماعان, وڭ-سولىن ايىرا المايتىن, ءوزىنىڭ ەشقاشان ورىندالمايتىن قيالدارىنا سەنەتىن, ونى ايىرىپ, سىن ايتا المايتىن, ەشقانداي ساۋاتى جوق, كىتاپ ۇستاپ كورمەگەن, نادان ادامدار عانا سەنىمدى ەدى. سوندىقتان ول كوزى اشىق, ساۋاتتى, ءالدى اتاۋلىنىڭ ءبارىنىڭ مال-مۇلكىن تارتىپ الىپ, وزدەرىن تۇرمەلەرگە توعىتتى. ءۇي-ىشىندەگى جانداردى الىس قياندارعا جەر اۋداردى. كۇنكورىس كوزى – مالدى تارتىپ العان سوڭ ەلدى اشتىق جايلادى. مىنە, وسىنداي قىساستىقتاردىڭ كەسىرىنەن تەرىستىك پەن ورتالىقتاعى قازاقتار ۇدەرە كوشىپ, ءىشتى پانالادى. «ءىش» دەگەنىمىزدىڭ ءوزى رەسەي جەرى, تايگانىڭ اراسى. سول جەرگە بارعانداردىڭ ءبىرى –تىلەكتەس ايسيننىڭ دە اتالارى.
ايسين سەيپىنىڭ جەتى بالاسى دا وسى رەسەي جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن. تىلەكتەس وتباسىنداعى بەسىنشى بالا بولاتىن, الدىندا ەكى اعاسى مەن ەكى اپاسى بار. وزدەرىنىڭ ەڭبەكتەرىمەن, توككەن تەرلەرىمەن ءومىر سۇرگەن وتباسى تۇرمىس جەڭىلدەپ, ەل ىشىنە تىنىشتىق ورناعان سايىن باسقالارمەن بىرگە تۋعان جەرگە جاقىنداي تۇسەدى. ءسويتىپ, تۇمەننىڭ قىزىلجار جاق شەتىندەگى بەرديۋجە اۋدانىنداعى «زاروسلوە» كەڭشارىنىڭ «بەلەنكوە» سەلوسىنا قونىس تەبەدى. كەڭشاردىڭ قارا جۇمىسىنا بەل شەشىپ كىرىسكەن تىلەكتەستىڭ اتا-اناسى قانداي اۋىر مىندەتتەردەن دە باس تارتپاي, اتقارا بەرەتىن. اۋىر مىندەتتەرگە بالالارىن دا تارتىپ, ولاردى دا جاستايىنان ەڭبەككە باۋلىدى.
اۋىلداعى جەتىجىلدىق مەكتەپتى ءبىتىرىپ قىزىلجارداعى تەحنيكۋمدا وقىپ جۇرگەن جىلدارى تىلەكتەس گرەك-ريم كۇرەسىنە ۇزبەي قاتىسىپ وتىرادى. وسىندا ءوزىنىڭ قۇرداسى, كەيىن سپورتتىڭ وسى تۇرىنەن «كسرو سپورت شەبەرى» ءنورماتيۆىن قازاقتار اراسىنان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ورىنداعان جامبىل تاسەمەنوۆپەن تانىسىپ, دوس بولادى. ەكەۋىنىڭ دوستىعى اتا-انالارىنا دا اۋىسىپ, جامبىلدىڭ اكەسى سەرعازى مەن تىلەكتەستىڭ اكەسى سەيپى دە سىيلاس بولىپ, اس-سۋلارى ارالاسقان جاقىن ادامدار بولىپ كەتەدى. ادەتتە, اكەلەرى دوس بولعان سوڭ بالالارى دا جاقىنداسىپ جاتادى عوي, بۇلاردا كەرىسىنشە بالالارى دوس بولعان سوڭ اكەلەرى دە جاقىنداسىپ كەتكەن ەكەن.
مىنە, وسى جامبىل تاسەمەنوۆپەن تىلەكتەس ءايسيننىڭ بالا كەزدەن قالىپتاسقان دوستىعى ءالى ۇزىلمەي, كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى. بۇل دا تىلەكەڭنىڭ دوستىققا بەرىك, بويىندا اتا-باباسىنان بەرىلگەن تەكتىلىك پەن اينىماس ادالدىقتىڭ مول ەكەنىن كورسەتىپ تۇر. «جاسىم جەتپىسكە تايانعاندا باسىما ءىس ءتۇسىپ, اياعىم ەكى جەردەن سىنىپ, قيراتىلىپ قالعانىمدا ءبىرىنشى بولىپ تىلەكتەس دوسىم جەتىپ, قولىنان كەلگەن كومەگىن جاساپ, قورعان قالاسىنداعى يليزاروۆ ورتالىعىندا ەمدەلۋىمە جاردەم بەردى» دەپ جاكەڭ وسى كۇنى ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ, ايتىپ وتىرادى.
تەحنيكۋمدى بىتىرگەن سوڭ تىلەكتەس «تسەلينوگرادسەلستروي» جوبالاۋ ينستيتۋتىندا ءبىر جىل ەڭبەك ەتەدى. الايدا, جانى سۇيگەن ماماندىعى – زاڭگەر بولۋدى اڭساعان جۇرەگى ونى كەلەسى جىلى الماتىداعى قازاقتىڭ جالعىز ۋنيۆەرسيتەتىنە الىپ كەلەدى. الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتۋدى ويلاپ, قىس بويى دايىندالعاندىقتان ول ەمتيحاندى جاقسى تاپسىرادى. ءسويتىپ, بالا جاسىنان ارمانداعان ماماندىعىنىڭ وقۋىنا تۇسەدى.
قازمۋ-ءدى بىتىرگەن سوڭ وكىمەت تىلەكتەس ءايسيندى پەتروپاۆل قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسىنا قىزمەتكە جىبەرگەن. ديپلومىن العان سوڭ كەلىنشەگى ءسارۋار دا وسىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ ساياسي ەكونوميا ءپانىنىڭ ۇستازى رەتىندە ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن باستايدى.
ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەن جىلدارىندا بىرنەشە رەت وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتكەن تىلەكتەس ايسين كاسىبي تۇرعىدان ءوزىنىڭ بىلىكتى مامان بولاتىنىن كورسەتە بىلگەندىگى كورىنىپ تۇر. ايتپەسە, وقۋدى جاڭا بىتىرگەن جاستى بىردەن پروكۋراتۋرانىڭ اعا تەرگەۋشىسى قىزمەتىنە قويمايدى. ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى تەرگەۋشىلىك قىزمەتپەن سالىستىرعاندا پروكۋراتۋرا ورگاندارى ول كەزدە قوعامدىق ماڭىزى جوعارى, الەۋمەتتىك قاۋىپتىلىگى زور قىلمىستاردى تەرگەيتىن. اسا ءىرى كولەمدەگى قارجى جىمقىرۋ, سوتسياليستىك مەنشىككە ءىرى كولەمدە قول سۇعۋ, قىزمەتتىك جاعدايىن تەرىس پايدالانۋ, ءىرى كولەمدەگى ۇرلىق, پارا الۋ, زورلىق, كىسى ءولتىرۋ نەمەسە دەنەگە اۋىر جاراقات سالۋ, كىسى توناۋ, سىبايلاسقان قىلمىس جانە ت.ب. اۋىر قىلمىستار پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ ەنشىسىندە بولاتىن. سوندىقتان دا پروكۋراتۋرا تەرگەۋشىلەرىنىڭ مارتەبەسى ارقاشان دا جوعارىراق دەپ سانالدى. وسىنداي قىلمىستاردىڭ بارلىق تۇرلەرى دە شاعىن عانا پەتروپاۆل قالاسىندا ءجيى بولىپ تۇراتىن ەدى. تىلەكتەس اشۋى وزىنە جۇكتەلگەن قىلمىستىق ىستەردى جۇرگىزۋدە ارقاشان دا بىلىكتىلىك تانىتىپ, كوزگە ءتۇسىپ جۇرەدى. سول جىلدارى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پروكۋرورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولعان ساپار دۇيسەنوۆ اقساقال تىلەكتەستىڭ كاسىبي دايىندىعى جوعارى بولۋىمەن قاتار ءوز ىسىنە ادال, شىنشىل, زاڭ بۇزۋشىلىققا ىمىراسىزدىعىمەن بەلگىلى بولعانىن ايتادى. قازاق ماماندارى اراسىندا ول ۇنەمى جاقسى جاعىنان كوزگە ءتۇسىپ ءجۇردى, دەيدى اقساقال.
ەكى جىلدان كەيىن تىلەكتەستى پەتروپاۆل قالاسى پروكۋرورىنىڭ كومەكشىسى قىزمەتىنە جوعارىلاتادى. ەندى ونىڭ قاراماعىندا بىرنەشە تەرگەۋشى بولادى. وسى جىلدارى پەتروپاۆل قالاسىندا كۋيبىشەۆ جانە كيروۆ اۋداندارى اشىلىپ, اۋداندىق پروكۋراتۋرانى بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پارتيا تىلەكتەس ءايسيندى كۋيبىشەۆ اۋداندىق پروكۋرورىنىڭ كومەكشىسى قىزمەتىنە اۋىستىرادى.
ءوز ىسىنە مىعىم ماماننىڭ كاسىبي دايىندىعى, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى اۋداندىق پروكۋروردىڭ كومەكشىسى قىزمەتىنەن الدەقايدا جوعارى ەكەنىن ءجىتى تانىعان جەرگىلىكتى پارتيا باسشىلىعى كوپ ۇزاماي ونى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتى مۇشەلەرىنىڭ قاتارىنا ەنگىزەدى. ءسويتىپ, تىلەكتەس ءايسيننىڭ بولاشاق ءومىرىنىڭ وزەگىنە اينالعان سۋديالىق قىزمەتى باستالادى.
الايدا, سۋديالىق قىزمەتىنەن تىس بارلىق تاپسىرىلعان مىندەتتەردى مۇلتىكسىز ورىنداپ, زاڭنامالىق انىقتامالاردى ساۋاتتىلىقپەن جانە بىلىكتىلىكپەن جازا بىلەتىن, ويىن ورامدى قىلىپ جەتكىزە الاتىن, ونىڭ ۇستىنە زاڭدىلىق تۇرعىسىنان ورنىقتى ۇسىنىس, تىڭعىلىقتى كەڭەس بەرە الاتىن جىگىتتى پارتيا 1977 جىلى ەندى ءوزىنىڭ قاتارىنا الادى. ءسويتىپ, تىلەكتەس ايسين سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىسى بولىپ تاعايىندالادى. ارينە, بۇل قىزمەت تۇراقتى ەمەس, كەز كەلگەن ادام ءۇشىن كەلەسى ساتىعا سەكىرۋگە دايىندايتىن باسپالداق, ايتسە دە ول ۇلكەن سىناق الاڭى بولاتىن. وسى سىناقتان سۇرىنبەي وتكەن كەيىپكەرىمىز ءبىر-اق جىلدان كەيىن, 1978 جىلى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە جوعارىلاتىلادى.
ال 1980 جىلى 35 جاستاعى تىلەكتەس ءايسيننىڭ ومىرىندە ۇلكەن وزگەرىس بولدى. ول قازاق كسر جوعارعى سوتىنىڭ سۋديالىعىنا اۋىستىرىلىپ, الماتى قالاسىنا قونىس اۋدارادى. ارينە, بۇل سۋديا ەڭبەگىنىڭ باعالانعاندىعى ەدى. ءسويتىپ, ول توعىز جىل قىزمەت ىستەپ, ۇيلەنىپ, ءۇي بولىپ, سالتانات, جانار ەسىمدى سۇيىكتى پەرزەنتتەرىن كورگەن قۇتتى مەكەنىنەن رەسپۋبليكا استاناسىنا كوشەدى.
تىلەكتەس ءايسيننىڭ بىلىكتىلىگى, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ زورلىعى مۇندا دا كوزگە تۇسپەي قالعان جوق. جوعارعى سوتتا جۇرگەندە ول كوپتەگەن قيىن ءتۇيىندى ىستەردى تارقاتىپ, تومەنگى ينستانتسياداعى ارىپتەستەرىنىڭ كەيبىر تەرىس كەتكەن قاتەلەرىن تاۋىپ, ادىلەتكە قول جەتكىزىپ ءجۇردى. ونىڭ كاسىبي ىسكەرلىگىن ەسكەرگەن پارتيا 1984 جىلى قازاقستان كپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ اكىمشىلىك ورگاندار بولىمىنە سەكتور مەڭگەرۋشىسى ەتىپ اۋىستىرادى.
پارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتى ول كەزدە ەلدەگى ەڭ جوعارعى بيلىك ورگانى بولعانى ءمالىم. ول بارلىق جوعارى-تومەنگى ەشەلونداعى باسشى كادرلاردى تاڭداۋ جانە تاعايىنداۋعا مونوپوليالىق ۇستەمدىك ەتتى. ورتالىق كوميتەتتىڭ قىزمەتكەرلەرى بارلىق بيلىك ورىندارىنا ەمىن-ەركىن ەنە الاتىن جانە ولارعا بارلىق قۇپيا ارحيۆتەر مەن قۇجاتتار قولجەتىمدى بولاتىن. ول كادرلار عانا ەمەس, بارلىق ماتەريالدىق يگىلىكتەردى ءبولۋدىڭ, سونداي-اق بارلىق باقىلاۋ مەن الەۋەت ورگاندارىنىڭ دا ۇستىنەن قارايتىن. سونىڭ ىشىندە اكىمشىلىك ورگاندارى ءبولىمى رەسپۋبليكاداعى بيلىكتىڭ بارلىق سالاداعى باسشى قىزمەتكەرلەرى ىستەرىنىڭ زاڭدىلىعىن باقىلايتىن ورگان ەدى. وك-نىڭ وسى ءبولىمىنىڭ تەرىس نازارىنا ىلىگىپ, تالقىعا ءتۇستىڭ بە, ودان ارعى بارلىق كەلەشەگىڭە بالتا شابىلدى دەگەن ءسوز. بىردە قىزىلوردالىق سۋديا ن.چەكودانوۆ سونداي جاعدايعا دۋشار بولىپ قالادى. ونىڭ شىعارعان شەشىمىن ادىلەتسىز دەپ ساناعان گازەت ءتىلشىسى وك ورتالىق باسىلىمدارىنىڭ بىرىنە سىني ماقالا جاريالاپ جىبەرەدى. سول سول-اق ەكەن, سۋديانىڭ باسىنا قارا بۇلت ۇيىرىلەدى. وسى ادىلەتسىز قارالاۋدان ونى تەك تىلەكتەس ءايسيننىڭ ادىلەتكە الاڭسىز ارا ءتۇسىپ, شىعارعان شەشىمنىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەپ بەرگەن ءىسى عانا الىپ قالادى. ەسى ابدەن شىققان بايعۇستىڭ اق جارىلعان رازىلىق حاتى باسقا دا وسىنداي العىستارمەن قاتار كەيىپكەرىمىزدىڭ ارحيۆىنەن ورىن العان.
ورتالىق كوميتەتتىڭ تولىپ جاتقان وزىندىك داستۇرلەرى بولعانىن دا بۇل كۇندەرى تىلەكەڭ ەزۋ تارتىپ ەسكە الادى. سونىڭ ىشىندە قىستا كوك, جازدا سۇر كوستيۋم كيۋ, اسىعىس جۇرمەۋ, داۋىس شىعارىپ كۇلمەۋ, تامىر-تانىستارمەن ءجيى ارالاسپاۋ دەگەن سياقتى ادەتتەر كوپ بولاتىن. ءتىپتى, «مۇندا كوستيۋمدى ءبىر-ەكى ولشەم تار الىپ, قىسىلعاننان ءيىلىپ-بۇگىلە الماي, سىرەسىپ قانا جۇرۋگە ءماجبۇر بولعان جاننىڭ جاعدايى قالىپتاسقان ەدى» دەيتىن ءازىل دە بولىپتى. وسىنىڭ ءوزى ادامدى تەك جۇمىسقا عانا باعىتتاپ, ارتىق-اۋىس دۇنيەگە مويىن بۇرعىزبايتىن. تىلەكتەس سەيپى ۇلى دا بۇل اتموسفەرانىڭ تالابىنا قالىپتاسىپ, ءوزىنىڭ اندا-ساندا عانا ايتىپ جۇرەتىن جەڭىل ءازىلىن دە ايتا الماي, مىندەتىنەن باس الماي ءتورت جىل قىزمەت ەتەدى.
1988 جىلى تىلەكتەس ايسين ءوزىنىڭ سۇيىكتى ىسىنە قايتىپ ورالىپ, قازاق كسر جوعارعى سوتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالادى. وسى لاۋازىمدى ول جەتى جىل بويى اتقارىپ, ەلىمىزدىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىنا سايكەس اتالمىش قىزمەت قىسقارعانشا ىستەدى. وسى سەبەپتەن تىلەكتەس ءايسيندى جوعارعى سوت توراعاسىنىڭ سوڭعى ورىنباسارى دەپ ايتۋعا بولادى.
تىلەكەڭنىڭ بۇل لاۋازىمدى اتقارعان جىلدارى كسرو سياقتى تەمىر شىمىلدىقپەن قۇرساۋلانعان قوعامنىڭ تابالدىرىعىنان جاريالىلىق پەن دەموكراتيانىڭ اتتاعان جىلدارىنا تاپ كەلدى. مىنە, وسى جىلداردا ول الاش ارداقتىلارىن, 1937-1938 جىلدارداعى جانە ودان كەيىنگى جاپپاي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان جانداردى, جەلتوقسان وقيعاسى بويىنشا جازىقسىز جازالانعاندار ىستەرىن قايتا قاراپ, ولاردى اقتاۋ ىستەرىنە بەلسەنە قاتىستى.
ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىن الىپ, دەموكراتيالىق قۇقىقتىق باعىت ۇستانعان زايىرلى مەملەكەت قۇرۋ جىلدارىندا تىلەكتەس ءايسيننىڭ كاسىبي جانە قوعامدىق بەلسەندىلىگى ارتا ءتۇستى. بۇرىنعى زاڭداردا سوتسياليستىك مەنشىك, قوعامدىق مۇددە دەگەندەر باسىمدى بولسا, ەندى جەكەمەنشىك, جەكە ادام جانە ولاردىڭ مۇددەسىنىڭ اياققا باسىلماۋىن, قۇقىنىڭ تابانعا تاپتالماۋىن قامتاماسىز ەتەتىن دەموكراتيالىق زاڭدار جاساۋ قاجەت بولدى. سونىڭ ىشىندە سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگىن, الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق كەپىلدىكتەرىن ساقتايتىن زاڭنامالار مەن سوت جۇيەسىنىڭ زاڭنامالىق بازاسىن ەنگىزۋ كۇن تارتىبىندە تۇردى. وسى جانە باسقا دا ماسەلەلەردى قاراستىرعان كونستيتۋتسيالىق زاڭداردىڭ جوباسى ازىرلەندى. كونستيتۋتسيالىق زاڭداردا سۋديانىڭ بىلىكتىلىگىنە قويىلاتىن تالاپتى كۇشەيتۋ جانە سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرعان كەزدە زاڭدىلىقتى ساقتاۋى ءۇشىن ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ارتتىرۋ جونىندەگى تۇتاستاي جاڭا جۇيە قاراستىرىلدى.
زاڭدى قابىلدايتىن پارلامەنت بولعانىمەن ونىڭ جوباسىن ازىرلەيتىن ءارتۇرلى سالانىڭ جوعارى اتقارۋشى ورگاندارى. سوندىقتان اتالمىش زاڭ جوبالارىنىڭ جاسالۋىنا جوعارعى سوت بەلسەنە قاتىستى. ول ءۇشىن ونداعان شەتەلدىك تاجىريبەلەر زەرتتەلىپ, سالىستىرىلىپ, بىزگە سايكەس كەلەتىندەرى تاڭدالىپ الىنىپ جانە وعان ءوز ەلىمىزدىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرەتىن قوسىمشالار مەن تولىقتىرۋلار قوسىلىپ, كەيبىر تۇستارى قىسقارتىلىپ, قىسقا مەرزىمدە زاڭ جوبالارى دايىندالدى. جاڭا فورماتسياعا سايكەس كادرلار تابۋ, ولاردى دايىنداۋ سياقتى كۇنبە-كۇنگى جۇمىستار دا باستان اسىپ جاتتى. وسى جۇمىستاردىڭ بەل ورتاسىندا تىلەكتەس ايسين دە ءجۇردى. ول وسى باعىتتاعى تولىپ جاتقان كوميسسيالاردى باسقاردى.
ءسويتىپ, پرەزيدەنتتىڭ تالابىمەن ىسكە اسىپ جاتقان قۇقىقتىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋگە, سوت بيلىگى بەدەلىنىڭ ارتۋىنا تىلەكتەس ايسين دە ءوز تاراپىنان ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, 1995 جىلى قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋتسياعا سايكەس توراعانىڭ ورىنباسارى لاۋازىمى قىسقارتىلىپ, ەندى قىلمىستىق جانە ازاماتتىق ىستەر القاسىنىڭ توراعالارى دەگەن قىزمەتتەر ەنگىزىلدى. تىلەكتەس ايسين ءبىرشاما ۋاقىت ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى القانىڭ توراعاسى مىندەتىن اتقاردى. ال 1996 جىلدان ول پاۆلودار وبلىسى سوتىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە جىبەرىلدى. بۇل قىزمەتتە دە ابىروي بيىگىنەن كورىنە بىلگەن تىلەكەڭ بەس جىلدان كەيىن پرەزيدەنت جارلىعىمەن استانا قالاسى سوتىنىڭ توراعالىعىنا تاعايىندالدى.
قاي جەردە جۇرسە دە, قاي دەڭگەيدە قىزمەت ىستەسە دە تىلەكتەس ايسين حالىق پەن ەل الدىنداعى ءوز مىندەتىن ادال اتقارىپ, زاڭنىڭ ساقتالۋىنا بار كۇش-جىگەرىن, ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن, بويىنداعى قايراتىن جۇمساپ, ادىلەتتى سۋديا اتانا ءبىلدى. بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرى, استانانى الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ توراعاسى قىزمەتىنەن كەيىن قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارلىعىنا اۋىسقان فاريد گاليموۆ تىلەكتەس ايسينمەن قاتار ىستەگەندە ونىڭ جاڭا استاناداعى ءادىلسوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدى جاڭا ساپاداعى دەڭگەيگە كوتەرۋدە ايانباي ەڭبەك ەتكەنىن ايتادى. ءوزىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ, كاسىبي بىلىكتىلىگىنىڭ ارقاسىندا ول قالا باسشىلىعى مەن جۇرتشىلىق الدىندا زور بەدەلگە يە بولدى. ءماسليحات دەپۋتاتتارى دا, قالاداعى تانىمال اقساقالدار دا ول تۋرالى جاقسى پىكىرلەر ايتۋشى ەدى. مەن ونى ناعىز قادىرلى ازامات, سەنىمدى دە ءجونى ءتۇزۋ ادام دەپ ايتا الامىن, دەيدى ول.
استانا قالالىق سوتىنىڭ توراعاسى بولىپ بىرنەشە جىل قىزمەت اتقارعان سوڭ ول 2006 جىلى باس پروكۋراتۋرانىڭ ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا سوت اكتىلەرى مەن اتقارۋشى وندىرىستەردىڭ زاڭدىلىعىن باقىلاۋ جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى بولىپ ىستەدى. ءسويتىپ, زاڭگەرلىك كارەراسىندا ەڭبەك جولىن باستاعان ورگانعا زەينەت دەمالىسىنا شىعار الدىندا قايتىپ كەلدى. بۇل ىسكە دە جان-تانىمەن كىرىسكەن ول پروكۋراتۋرانىڭ بۇرىنعى مىندەتى مەن قازىرگى قىزمەتىنىڭ اراسىنداعى اسپان مەن جەردەي ايىرماشىلىقتاردى كوزبەن كورىپ ءجۇردى. ونىڭ باستى سەبەبى شەكتەۋلى شەڭبەردە عانا زاڭدىلىق ساقتالاتىن جابىق قوعام مەن دەموكراتيالىق قۇقىقتى اشىق قوعامنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىققا تىرەلەتىن.
قازىر تىلەكتەس ايسين زەينەت دەمالىسىندا. بىراق ول ءالى دە تۇعىردان تۇسپەي, جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىن اتقارۋدا. ءسويتىپ, ەندى بىلىكتى زاڭگەر سوت جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ولارعا ەشكىمنىڭ قول سۇعىلماۋى كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ, سۋديالىق بوس ورىندارعا كانديداتتار ىرىكتەۋ بويىنشا قوعامدىق قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. سۋديالاردى ىرىكتەۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ قاتاڭ تالابى شىققاننان بەرى بۇل قىزمەتتىڭ دە جۇمىسى بۇرىنعىدان الدەقايدا بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىلە باستادى.
كەيىپكەرىمىزدىڭ كوپ جىلدىق ادال ەڭبەگى ەلىمىزدىڭ بىرنەشە ماراپاتتارىمەن اتالىپ وتىلگەن. اللانىڭ ادامعا بەرىلەتىن ەڭ ۇلكەن سىيى – جاراستى وتباسى بولسا, تىلەكەڭ بۇل جونىنەن دە ءوز تاعدىرىنا ريزا. ول ادال جارى ءسارۋار اپايمەن جاراستى ءومىر ءسۇرىپ, سۇيىكتى پەرزەنتتەرىنەن بىرنەشە نەمەرە ءسۇيىپ وتىرعان قادىرلى اتا. سوزىمەن ەمەس, ونەگەسىمەن تاربيەلەگەن بالالارى دا ۇلاعاتتى اكەنىڭ الدىندا قۇراق ۇشىپ تۇرادى. جەتپىستىڭ جەلكەنىنە ءمىنىپ وتىرعان تىلەكتەس ايسين وسىنداي جان.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.