قازاقستان اسا جوعارى قارقىنمەن وزگەرىپ جاتقان الەمدىك قۇبىلىستارعا جانە جاڭا تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرگە تەز بەيىمدەلە وتىرىپ, ۇسىنىلاتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ەداۋىر جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن الدىڭعى قاتارلى قۇرالداردى پايدالانۋعا باعىتتالعان تۇتاستاي شارالار كەشەنىن ەنگىزۋدى باستادى. ەل ازاماتتارىن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ سالاسىنداعى «ەلەكتروندى قىزمەتتەردى» ەنگىزۋدە جەتكەن العاشقى جەتىستىكتەر تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا اڭگىمەلەيدى.
– سۆەتلانا قابىكەنقىزى, تەك كەيىنگى جىلدارى عانا تەحنيكالىق قولجەتىمدى بولا باستاعان جاڭا قۇرالداردى قازاقستاندا ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى نەمەن بايلانىستى؟ بۇل جاڭالىقتاردىڭ بۇگىنگى تاڭداعى ناتيجەلەرى قانداي؟
– بۇگىندە زاماناۋي كوممۋنيكاتسيالىق قۇرالداردىڭ قارقىندى دامۋى جاڭا تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەردى تەك الەمدىك ەكونوميكانىڭ جەكە جانە كورپوراتيۆتىك سەكتورى ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتۋ بارىسىندا پروتسەدۋرالاردى وڭتايلاندىرۋدا مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋدا. XXI عاسىردىڭ تەحنولوگيالىق مىندەتتەرىنە جاۋاپ رەتىندە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ «ەلەكتروندى ۇكىمەت» فورماتىنداعى جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرالدار ارقىلى مەملەكەت پەن ونىڭ ازاماتتارىنىڭ اراسىندا ءتيىمدى ديالوگتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ۇكىمەتكە جاڭا مىندەتتەر قويدى.
مەملەكەت باسشىسى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى مەن ونىڭ الەمنىڭ زاماناۋي «ساندىق» ستاندارتتارىنا ساي بەيىمدەلۋىن مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق دامۋىنىڭ باسىم ءمىندەتتەرى دەپ ايقىنداپ بەردى. بۇل مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ ميلليونداعان ازاماتتارىنا جاقسى تانىس «ەسكى» ماسەلەلەردى: مەملەكەتتىك ورگاندارداعى ۇزاق-سونار كەزەكتەر, ءبىر ماسەلەمەن بىرنەشە رەت ءوتىنىش جاساۋ, بەرىلگەن وتىنىشتەرگە جاۋاپتى ۇزاق كۇتۋ, قىزمەت الۋ پروتسەدۋرالارى تۋرالى اقپاراتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى سياقتى كوپتەگەن ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشەتىن زاماناۋي اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار نەگىزىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋدەگى قول جەتكەن جەتىستىكتەر حالىقتىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى الۋ تاسىلدەرىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. قازىرگى تاڭدا تۇتىنۋشىلار ەش كەدەرگىسىز www.egov.kz «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ونلاين رەجىمىندە پايدالانىپ كەلەدى. بۇگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ پروتسەدۋرالارىن وڭتايلاندىرۋ ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىردى, ونىڭ ىشىندە بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنە ءبىر جەردەن قولجەتكىزۋدىڭ باستى قۇرالىنا اينالىپ وتىر.
– كەز كەلگەن جاڭا باستامالار – جاڭا تاسىلدەر مەن تەلەكوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بارىسىندا قاتەلىكتەر جىبەرمەۋ ءۇشىن جان-جاقتى زەرتتەۋدى, جوسپارلاۋدى قاجەت ەتەدى. ازىرلەۋشىلەر باستى باسىمدىق رەتىندە قانداي باعىتتاردى ۇستاندى؟
– مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى وزگەرتۋ جانە ولاردى تەلەكوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكادا قىزمەت كورسەتۋ بارىسىندا حالىقتان تالاپ ەتىلەتىن قۇجاتتار سانىن, سونىمەن بىرگە قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمىن قىسقارتۋدى كوزدەيتىن بيزنەس-ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋدىڭ جوسپارى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
وسىدان از عانا ۋاقىت بۇرىن ازاماتتارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ءۇشىن قاجەتتى قاعاز تۇرىندەگى قۇجاتتار سانى ەداۋىر كوپ بولاتىن. بۇگىندە ۆەدومستۆوارالىق اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن دەرەكتەر بازاسىن بىرىكتىرۋدە جەتكەن جەتىستىكتەر ءارتۇرلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءوتىنىش بەرۋشىگە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىندەگى بار مالىمەتتەردى قاعاز تۇرىندەگى نۇسقادا بەرمەي-اق, حالىققا جەدەل قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ءتيىستى اقپاراتتى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ارينە, ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى وڭتايلاندىرۋ ءجونىندەگى جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا جاڭا قۇرالدار مەن تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەردى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, جاڭا تالاپتار ەنگىزۋ ءۇشىن زاڭنامالىق بازاعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. وسى ماقساتتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنداعى كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى وڭتايلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» 2015 جىلدىڭ 17 ناۋرىزىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى, سونىمەن بىرگە بىرقاتار زاڭنامالىق نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداندى. سونداي-اق, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن بىرىكتىرۋ بويىنشا كەڭ اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
وسىنداي جۇمىستاردىڭ ءناتيجەسىندە كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسى ارتاتىن بولادى.
– كوپتەن كۇتكەن ءارتۇرلى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى مەن دەرەكتەر بازاسىن بىرىكتىرۋمەن, جانە تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋمەن بىرگە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىندا قىزمەتتەردىڭ جاڭا تۇرلەرى پايدا بولا ما؟ ولاردىڭ ساپاسى قانداي بولماق؟
– مينيسترلىكتىڭ بۇدان ءارى باسىم باعىتى قازاقستان ءۇشىن مىندەتتى تۇردە «كومپوزيتتىك» مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدى ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. قىزمەتتىڭ بۇل ءتۇرى ازاماتتىڭ ءارتۇرلى قىزمەت كورسەتۋشىدەن ءبىر مەزگىلدە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن الۋدى كوزدەيدى.
2015 جىلدىڭ 1 ماۋسىمىنان باستاپ قازاقستاندا «سىنامالى» رەجىمدە «جۇمىسسىز ازاماتتاردى تىركەۋ جانە ەسەپكە الۋ, جۇمىسىنان ايىرىلۋى جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەمدەردى تاعايىنداۋ» كومپوزيتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ جۇزەگە اسىرىلا باستادى. جاڭا قىزمەتتىڭ اتاۋىنان بۇل قىزمەتتىڭ جۇمىسىنان ايىرىلعان ازاماتتارعا ارنالعانىن كورۋگە بولادى.
ناتيجەسىندە 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جۇمىسىنان ايىرىلعان ازاماتتار جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وكىلەتتى ورگانعا (جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى) جەكە باسىن كۋالاندىراتىن ءبىر قۇجاتپەن ءوتىنىش ءبىلدىرگەن جاعدايدا ءبىر مەزگىلدە جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلۋگە, سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان جۇمىسىنان ايىرىلۋى جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءۇشىن قۇجاتتار رەسىمدەۋگە مۇمكىندىك الادى.
وسىلايشا, ءبىر رەت ءوتىنىش ءبىلدىرگەن ازاماتقا ەكى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلەدى: «جۇمىسسىزدىق» مارتەبەسى بەرىلەدى (قازىرگى ۋاقىتتا قىزمەتتىڭ بۇل ءتۇرىن جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگان كورسەتەدى) جانە جۇمىسىنان ايىرىلۋى جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەم رەسىمدەلەدى (قازىرگى ۋاقىتتا قىزمەتتىڭ بۇل ءتۇرىن زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىق نەمەسە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى كورسەتەدى), بۇل ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ بىرنەشە مەملەكەتتىك ورگانعا جۇگىنۋ قاجەتتىلىگىنەن بوساتادى.
مەملەكەتتىك قىزمەتتەر بەرۋدى وڭتايلاندىرۋ ستراتەگياسىن جالعاستىرا وتىرىپ, مينيسترلىك وسى جەتكەن جەتىستىكتەرمەن توقتاپ قالمايدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەر الۋ پروتسەدۋراسىن ەداۋىر جەڭىلدەتەتىن جاڭادان تاعى دا ەكى قىزمەت ءتۇرىن ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا.
مىسالى, جەكە وڭالتۋ باعدارلاماسىنا سايكەس قۇرامىنا الەۋمەتتىك وڭالتۋ شارالارىن كورسەتۋ ءۇشىن, العاشقى مەديكو-الەۋمەتتىك ساراپتاما جۇرگىزۋ ەنەتىن مۇگەدەكتىگى بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك جاردەماقى, سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋى جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەمدەر تاعايىنداۋ ءۇشىن ءبىر مەزگىلدە قۇجاتتار رەسىمدەۋ كىرەتىن جاڭا «كومپوزيتتىك» قىزمەت ەنگىزۋ.
وسىلايشا, وكىلەتتى ورگانعا ءبىر ءوتىنىش بەرە وتىرىپ, كورسەتىلەتىن وسىنداي «كومپوزيتتىك» قىزمەت ازاماتقا بىردەن ءتورت قىزمەتتى كورسەتەدى.
تاعى دا ءبىر جاڭالىق, كەلەشەكتە «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىندا «1 جاسقا تولعانعا دەيىنگى بالا كۇتىمى ءۇشىن الەۋمەتتىك تاۋەكەل تۋعان جاعدايدا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ» مەملەكەتتىك قىزمەتى كورسەتىلەتىن بولادى. قىزمەتتىڭ بۇل ءتۇرىن ەنگىزۋ ءبىر ەلەكتروندى ءوتىنىش نەگىزىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قارجىسى ەسەبىنەن بالا تۋىنا جاردەماقى جانە بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىنگى ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋى جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءۇشىن قۇجاتتار رەسىمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىنىڭ ءبارىن ۇيدەن شىقپاي-اق «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى, بۇل جاڭا تۋعان بالا كۇتىمىمەن وتىرعان كەز كەلگەن جاس انا ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ارينە, الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ بۇل ءتۇرىن زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىق ارقىلى دا رەسىمدەۋگە بولادى.
– وسىنداي ماڭىزدى رەفورمالار زاڭدىق ىشكى الگوريتمدى جانە حالىقتان تۇسەتىن سۇراۋلاردى تۇبىرىنەن وزگەرتەتىندىكتەن زاڭنامالىق قولداۋدى جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ شەشىم قابىلداۋىن تالاپ ەتەدى. وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلدى؟
– ارينە, الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ پروتسەدۋرالارىن جەڭىلدەتىپ, سونىمەن قاتار ۆەدومستۆوارالىق دەرەكتەر بازاسىن بىرىكتىرۋ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ بويىنشا زاڭنامانىڭ جاڭا قۇرالدار مەن ۇنەمى جاڭارتىلىپ وتىراتىن «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالىنىڭ فۋنكتسيونالدى مۇمكىندىكتەرىنە بەيىمدەلۋىن تالاپ ەتتى.
2015 جىلعى 17 ناۋرىزداعى زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار بيزنەس-ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋ, اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن دەرەكتەر بازاسىن بىرىكتىرۋ, سونىمەن قاتار ەلەكتروندى قۇجاتتار مەن ەلەكتروندى ساندىق قولتاڭبانى قولدانۋ سالاسىن كەڭەيتۋ – مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىنداعى وڭ وزگەرىستەر قارقىنىن ارتتىردى.
مىسالى, ەگەر بۇرىن ءوتىنىش بەرۋشى ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلۋى جاعدايىنا الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءۇشىن تەك زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىققا عانا ءوتىنىش بەرە الاتىن بولسا, ەندى ازامات تۇرعىلىقتى جەرىندەگى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى نەمەسە العاشقى مەديكو-سانيتارلىق ساراپتاما جۇرگىزۋ كەزىندە وكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسىنە ءوتىنىش بەرۋ مۇمكىندىگىنە يە.
– ءىس قاعاز پروتسەدۋرالارىن ەداۋىر وڭايلاتۋ ەل حالقىنىڭ ريزاشىلىعىن تۋدىرماۋى ءمۇمكىن ەمەس. حالىققا «ەلەكتروندى» قىزمەت كورسەتۋدى كەڭەيتۋدىڭ بولاشاعى قانداي؟
– سىرتتاي قاراعاندا اسا ەلەۋسىز بولىپ كورىنەتىن, بىراق ەلەۋلى ساتتەردىڭ ءبىرى ول جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىمىزگە ەنۋى. مەن بۇل جەردە ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءوزارا ءتيىمدى تىعىز بايلانىسىن, دەربەس دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعىن ساقتاي وتىرىپ, حالىقتىڭ بيلىكپەن ارا قاتىناسىنىڭ ساپاسى مەن سەنىم دارەجەسىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتقىم كەلىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, ونلاين-قىزمەتتەردىڭ ەنگىزىلۋىمەن كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسى عانا ارتىپ قويعان جوق, سونىمەن بىرگە قىزمەت كورسەتۋ جەدەلدىگى دە ارتتى.
الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنداعى ۆەدومستۆوارالىق اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ بىرىگۋى مەن ولاردى وڭتايلاندىرۋ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەر الۋ ءۇشىن تەك زەينەتاقى تولەۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ورتالىقتىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسىنە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە تۇرعىلىقتى جەرىندەگى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى مەن «ەلەكتروندى ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى ارقىلى دا ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتىلەدى.
باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە جۇرگىزىلگەن قولدانىستاعى اقپاراتتىق جۇيەلەردى جاڭعىرتۋ جانە ولاردى كەيىننەن بىرىكتىرۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداۋدى جىلدامداتۋعا اسەرىن تيگىزەتىن قاعاز تۇرىندەگى قۇجات اينالىمى ەداۋىر قىسقاردى.
بۇل رەتتە, بۇرىنعى جەرگىلىكتى اقپاراتتىق جۇيەلەردى بىرىكتىرۋ بويىنشا بىرلەسكەن جۇمىستار, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ سالاسىندا جەتكەن جەتىستىكتەر ءبىزدىڭ ۇستانعان ستراتەگيالىق باعىتىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنىن جانە ازاماتتار مەن مەملەكەت اراسىنداعى ءوزارا قاتىناس ساپاسىنىڭ ەداۋىر جاقسارعانىن, سونىمەن بىرگە ۋاقىت ۇنەمدەۋ, قاراجات جانە جۇمسالاتىن كۇشتى ەداۋىر ۇنەمدەي وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندارداعى بيزنەس-ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. وسى باعىتتاعى جۇمىستار بۇدان ءارى دە جالعاسىن تاباتىن بولادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مارات اققۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».