ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ءىسى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى قاتىسۋىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. ۇلتتىق كوميسسيا ءتورايىمىنىڭ ورىنباسارى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ەلەنا تاراسەنكو ۇيىمنىڭ قۇرىلۋ, قالىپتاسۋ كەزەڭدەرى تۋرالى جان-جاقتى بايانداي كەلىپ, ەلىمىزدە گەندەرلىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدا ءبىرشاما جۇمىستار اتقارىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى.
قوعامدا وتباسى جانە نەكە ينستيتۋتىن نىعايتۋ, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ جونىندەگى جۇمىستار جانداندىرىلۋدا. سوعان وراي وتباسى كۇنى, «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋى سياقتى ادامزاتتىڭ باستى قۇندىلىقتارىنا وراي دۇنيەگە كەلگەن جوبالار قازىردىڭ وزىندە حالىق اراسىندا كەڭ قولداۋعا يە بولىپ وتىرعانى ءمالىم.
2015-2020 جىلدارعا ارنالعان وتباسى قارىم-قاتىناستارىن نىعايتۋ, وتباسىنىڭ مورالدىق-ەتيكالىق جانە رۋحاني-ىزگى قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋ جونىندەگى قوعامدىق جوسپار دا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل جۇمىس وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ جانە جالپىعا بىردەي قوعامدىق جۇمىس جاساۋ سياقتى نەگىزگى ءۇش باعىتتا جۇرگىزىلەدى. بۇل ورايدا الماتى قالاسىنىڭ, الماتى, جامبىل وبلىستارىنىڭ جۇمىستارى قىزعىلىقتى بولىپ وتىر. ولاردا مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن «اقساقالدار القاسى», «انالار القاسى» سياقتى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى كەڭىنەن تارتىلعان. تەك قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنان عانا وسىنداي 300-دەن استام «انالار كەڭەسى» قۇرىلعان, دەگەن دايەكتەردى كەلتىرگەن ەلەنا تاراسەنكو «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ۇلتتىق كوميسسيا ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ جولىندا ءبىرشاما جۇمىستار اتقارىپ وتىرعانىن باسا كورسەتتى. «بۇگىنگى كۇنى كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلداناتىن ايەلدەردىڭ ۇلەسى 50 پايىزدان اسىپ وتىر. شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىندەگى باسشىلاردىڭ 40 پايىزدان استامى كاسىپكەر-ايەلدەر. ال قاراعاندى جانە قوستاناي وبلىستارىندا بۇل كورسەتكىش 48 پايىز بولدى», – دەدى ول.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە باسشىلىق قىزمەتتەردەگى ايەلدەر سانى سوڭعى 10 جىلدا 2 ەسە ءوسىپ, 20 پايىزدان استى. سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, اقتوبە وبلىستارىندا اتقارۋ بيلىگىندەگى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىندا, ال اقمولا وبلىسىندا اۋىلدىق اكىم قىزمەتىندە ايەلدەر جاقسى جۇمىس ىستەپ وتىر. ال دەپۋتاتتار قاتارىنداعى ايەلدەر سانى 26 پايىزعا جەتتى. ەلىمىزدەگى قالالىق ماسليحاتتارداعى ايەل دەپۋتاتتار سانى دا ءبىرشاما ءوسىپ, 22 پايىز بولىپ وتىر.
«تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ءبىز الەمدىك پارلامەنتتىڭ زاڭنامالىق قۇرىلىمىندا دا العا شىعىپ وتىرمىز. الەمدىك بانكتىڭ زەردەلەۋى بويىنشا, ولارداعى ايەلدەردىڭ ۇلەسى 20 پايىز» دەپ مالىمدەدى ە.تاراسەنكو.
ەلىمىزدە قازىردە ايەلدەرگە, بالالار مەن ەركەكتەرگە ارنالعان 37 داعدارىس ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. جالپى داعدارىس ورتالىعىنا بىلتىرعى جىلى 16 753 ايەل مەن 1907 ەر ادام كومەككە جۇگىنگەن. ماسەلەن, سۇرالعانداردىڭ باسىم بولىگى نەمەسە 34 پايىزى وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ باستى سەبەبى م ۇلىكتىك داۋ-داماي دەپ, ال 26 پايىزى جۇبايلاردىڭ قىزعانىشىنان, 25 پايىزى ىشىمدىكتەن, 12 پايىزى جۇبايلاردىڭ وتباسىلىق ومىرىنە باسقاداي ادامداردىڭ ارالاسۋىنان, ال 7 پايىزى جۇبايلاردىڭ ءوزارا كەلىسپەۋشىلىگىنەن دەپ كورسەتكەن.
«دامۋ» قورىنىڭ باسقارما ءتورايىمى ءلاززات يبراگيموۆا: «ءبىز ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى ءجىتى باقىلاپ وتىرامىز, – دەدى. – ەلىمىزدە ەرلەر مەن ايەلدەر جالاقىسىنىڭ اراسىندا ايىرماشىلىق بار. ماسەلەن, 2005 جىلى ايىرماشىلىق 61 پايىزدى, ال 2012 جىلى 69 پايىزدى قۇرادى. ياعني, كورسەتكىش ارتىپ كەلەدى... بىزدە جىلدان-جىلعا مەملەكەت تاراپىنان ايەلدەرگە كورسەتىلەتىن كومەكتەر ارتۋدا. مىسالى, جۇكتىلىگىنە بايلانىستى ەڭبەك دەمالىسىنا شىققان ايەلدەردى قىسقارتپايمىز. وسى شارالاردىڭ بارلىعى ايەلدەردىڭ تەك كاسىبي قىزمەتىن اتقارۋىمەن قاتار, وتباسىنا دا قامقورلىق جاساۋىنا زور مۇمكىندىك جاسايدى».
سولاي بولا تۇرعانمەن, جوعارى دەڭگەيدەگى باسقارۋشىلىق قىزمەتتەگى ايەلدەر سانى ەلىمىزدە از, بىراق تا بۇل الەمدىك تەندەنتسيا ەكەنىن جەتكىزسە, قازاقستانداعى ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى راۋشان سارسەنباەۆا ءدال قازىر ەلدىڭ بۇتىندىگى مەن ىنتىماعىن ساقتاپ قالۋدا وتباسىلىق قۇندىلىقتىڭ اتقارار ءرولى وتە زور ەكەنىن ايتا كەلىپ, قوعامداعى ايەل بەلسەندىلىگىنىڭ جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن, مۇنى ءوڭىرلەردەگى كەيبىر فاكتىلەردەن ايقىن كورۋگە بولاتىنىن العا تارتتى. بىراق وكىنىشكە قاراي, بۇعان كەرەعار جاعدايلاردىڭ دا ورىن الىپ وتىرعانىن ناقتى مىسالدارمەن جەتكىزدى. ايەلدەردى ءومىردىڭ گ ۇلىنە تەڭەپ جاتامىز, كوكتەمگى جىل قۇسىنىڭ اسەم سازىنا بالايمىز, وتباسىنىڭ ءسان-سالتاناتىن كىرگىزۋشى, جان جىلۋى مەن مەيىرىمىن توگۋشى رەتىندە قارايمىز. ال سول ءازىز جۇرەكتەردىڭ لۇپىلىنە قاياۋ ءتۇسىرمەۋ قاشاندا قوعامنىڭ باستى ماسەلەسى بولىپ سانالۋى – زاڭدىلىق.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».