كەشە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس جانە ەسىرتكى اينالىمىن باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى اسقار يساعاليەۆ قر باس پروكۋراتۋراسى مەن ءىىم ينتەرپول ۇلتتىق ورتالىق بيۋروسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەلىمىزگە جەتكىزىلىپ, استانا قالاسىنىڭ ۋاقىتشا ۇستاۋ اباقتىسىنا قامالدى, دەپ حابارلادى باس پروكۋراتۋرانىڭ رەسمي وكىلى نۇرداۋلەت سۇيىندىكوۆ.قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن تەرىس پايدالانعانى ءۇشىن ىزدەۋدە جۇرگەن ا. يساعاليۆ وسى جىلدىڭ 9 قاڭتارىندا ءتۇركيانىڭ انتاليا قالاسىندا ۇستالعان بولاتىن. باس پروكۋراتۋرا تۇركيانىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنا يساعاليەۆتى قازاقستانعا ەكستراديتسيالاۋ تۋرالى قولداۋحات جولداعان ەدى. وسى قولداۋحاتتى قاراۋ ناتيجەسىندە تۇركيانىڭ مينيسترلەر كەڭەسى ونى قازاقستانعا بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ودان ءارى رەسمي وكىل پروكۋراتۋرا ورگاندارى زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىن تۇراقتى تۇردە قاداعالاۋدى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ولاردىڭ تەكسەرۋلەرى ناتيجەسىندە زاڭداردىڭ بۇزىلۋىنىڭ كوپتەگەن دەرەكتەرى دە اشىلىپ جاتىر. ءماسەلەن, شىعىس قازاقستان, جامبىل, پاۆلودار, قوستاناي جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىن وتكىزۋ كەزىندە زاڭ تالاپتارىن بۇزۋ فاكتىلەرى انىقتالعان. وسى وڭىرلەردە سۋ جابدىقتاۋ وبەكتىلەرى قۇرىلىسىن سالۋ جونىندەگى كونكۋرستارعا قاتىسۋعا كونكۋرستىق ءوتىنىمدى قولدانۋ مەرزىمدەرى ءوتىپ كەتكەن, بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن كومپانيالار جىبەرىلىپ, ولار كونكۋرس جەڭىمپازدارى بولىپ تانىلعان.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار كەيبىر جاعدايلاردا جۇمىستى اياقتاۋ مەرزىمدەرىن بۇزعان مەردىگەرلەردەن ايىپپۇل سانكتسيالارىن ءوندىرىپ الۋ جونىندەگى شارالاردى قولدانبايدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قوجاتوعاي اۋىلىندا سۋ قۇبىرى قۇرىلىسىن سالۋ مەرزىمىن 300 كۇنگە جۋىق مەرزىمگە كەشىكتىرگەن “يۋكاز-قۇرىلىس” جشس-نەن 17 ملن. تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل ءوندىرىپ الۋ تۋرالى شەشىم پروكۋرور قولدانعان شارالار ناتيجەسىندە عانا قابىلداندى.
جۇمىسى ورىندالماعان نەمەسە ونىڭ كولەمى اسىرا كورسەتىلگەن سۋ قۇبىرى توراپتارى نىساندارىن بارماق باستى, كوز قىستىلىق جاعدايمەن قابىلداۋ دا ورىن الىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى جامبىل وبلىسىنىڭ مەركە اۋدانىنداعى سۇرات اۋىلىنىڭ سۋ جابدىقتاۋ جۇيەسى قايتا سالىنعاننان كەيىن پايدالانۋعا قابىلداندى. سويتسە, قابىلداۋ اكتىلەرىندە كورسەتىلگەن جۇمىستار كولەمى 8,8 ملن. تەڭگەگە اسىرا كورسەتىلگەن. سول سياقتى اقتوبە وبلىسىنداعى حرومتاۋ اۋدانى اباي اۋىلىنىڭ سۋ قۇبىرى توراپتارىن قايتا سالۋعا 110 ملن. تەڭگەدەن استام بيۋدجەت قاراجاتى جۇمسالعان, قاعاز جۇزىندە نىسان پايدالانۋعا بەرىلگەن. الايدا, تەكسەرۋ كەزىندە سۋ قۇبىرى جۇمىس ىستەمەگەن, جارتىلاي بولشەكتەنىپ جاتقان. اۋىلدى سۋمەن جابدىقتاۋ رەزەرۆۋاردان جۇرگىزىلگەن, ال وندا سۋ حرومتاۋ قالاسىنان اۆتوكولىكپەن جەتكىزىلىپ وتىرعان. وسىنداي وقيعالار باسقا جەرلەردە دە كەزدەسەدى.
اقمولا, شىعىس قازاقستان, جامبىل, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا سالىنعان سۋ جابدىقتاۋ نىساندارىن زاڭدى تۇردە بەكىتۋ, ولاردى كۇتۋ جانە حالىققا سۋ بەرۋ جونىندەگى جۇمىس ءتيىستى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلماعان. ناتيجەسىندە بىرقاتار نىساندار يەسىز قالعان. اقمولا وبلىسى اتباسار اۋدانىنداعى 15 سۋ جابدىقتاۋ توراپتارىنىڭ 13-ءى يەسىز جاتىر. جامبىل وبلىسىنىڭ تالاس اۋدانىندا “اۋىز سۋ” باعدارلاماسى بويىنشا 684 ملن. تەڭگە تۇراتىن 8 سۋ تارتۋ نىساندارى سالىنعان. قىزمەت كورسەتەتىن كاسىپورىننىڭ بولماۋىنا بايلانىستى ءىس جۇزىندە ولاردىڭ بارلىعى جۇمىس ىستەمەيدى.
سۋ جابدىقتاۋ نىساندارىنىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس كەلمەۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. پاۆلودار وبلىسىنىڭ 71 اۋىلىندا اۋىز سۋ ساپاسى سانيتارلىق نورمالارعا ساي كەلمەيدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورداباسى اۋدانىندا 2009 جىلى ورناتىلعان 17 سۋ تازارتۋ قوندىرعىلارىنىڭ 15-ءى جۇمىس ىستەمەيدى.
سونداي-اق ونەركاسىپ جەرلەرىندە سانيتارلىق-قورعاۋشىلىق ايماقتارىن بەلگىلەۋدىڭ زاڭدىلىعىنا تالداۋ ءجۇرگىزىلگەندە كوپتەگەن كاسىپورىنداردا زاڭ بويىنشا ونەركاسىپتىك جەرلەردى الەۋمەتتىك نىسانداردان بولەتىن جانە تيىسىنشە حالىقتىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا, سونداي-اق قورشاعان ورتاعا ولاردىڭ زياندى اسەرىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن مىندەتتى بولىپ تابىلاتىن سانيتارلىق-قورعاۋشىلىق ايماقتارى جوق ەكەندىگى انىقتالعان. جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ۋاكىلەتتى ورگاندار ءتيىستى بەلسەندىلىك پەن تاباندىلىق تانىتپايدى, اكىمدىكتەر سانيتارلىق-قورعاۋشىلىق ايماقتارىن ورناتۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى سەس قورىتىندىلارىنا نازار اۋدارمايدى. ناتيجەسىندە كوپتەگەن وڭىرلەردە وسىنداي جەرلەردە اۋرۋحانالار, مەكتەپتەر جانە شاعىن اۋداندار تۇعىزىلعان.
اتاپ ايتقاندا, قوستاناي جانە الماتى وبلىستارىندا ليكەر-اراق, كىرپىش جانە تسەمەنت زاۋىتتارىنىڭ جاندارىندا بىرنەشە اۋرۋحانا مەن مەكتەپتەر سالىنعان. جەزقازعان قالاسىندا 5-شاعىن اۋدان اسا قاۋىپتى وندىرىستىك نىساندارىنا جاتاتىن مىس بالقىتۋ زاۋىتىنىڭ سانيتارلىق-قورعاۋ اۋماعىندا ورنالاسقان. باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, اقتوبە, قوستاناي, اقمولا وبلىستارىنىڭ 500-دەن استام ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارىنىڭ سانيتارلىق-قورعاۋ ايماقتارى مۇلدەم بەلگىلەنبەگەن. وسىلايشا, جەكەلەگەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءتيىستى جۇمىس ىستەمەۋى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قۇقىقتارىنا تەرىس اسەر ەتىپ وتىر دەيدى رەسمي وكىل.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.
كول جاعاسىنان تابىلعان گراناتا
وتكەن دۇيسەنبى كۇنى سقو ءىىد-ءنىڭ “ارلان” ارنايى ماقساتتاعى ءبولىمىنىڭ جاۋىنگەرلەرى مامليۋت اۋدانىنىڭ دۋبروۆنوە سەلوسىنان الىس ەمەس جەردە ف-1 گراناتاسىن جويدى.
شىلدەنىڭ 12-ءى كۇنى مامليۋت اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ كەزەكشى بولىمىنە دۋبروۆنوە سەلولىق وكرۋگىنىڭ ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورى تەلەفون سوعىپ, سەلودان الىس ەمەس جەردە ورنالاسقان كولدىڭ جاعاسىندا گراناتاعا ۇقساس تەمىر زاتتىڭ تابىلعانىن حابارلادى. بۇل قاۋىپتى زاتتى 13 جاستاعى بالا تاۋىپ العان ەكەن. حابار تۇسىسىمەن وقيعا ورنىنا ءاىىب جەدەل تەرگەۋ توبى, توتەنشە جاعداي دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, “ارلان” ارنايى ماقساتتاعى ءبولىمىنىڭ جاۋىنگەرلەرى شىقتى. گراناتانى تاۋىپ العان جەتىنشى سىنىپ وقۋشىسى ءتارتىپ ساقشىلارىنا جارىلعىش زاتتى تاپقان كەزدە قورىقپاي, اكەسىنە حابارلاعانىن ايتتى.
توت باسقان گراناتانى ساراپتاماعا جىبەرۋ ءۇشىن تاسىمالداۋ وتە قاۋىپتى بولدى. سول سەبەپتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى بارلىق قاۋىپسىزدىك شارالارىن قولدانىپ, گراناتانى وقيعا ورنىندا جارىپ, جويدى. “ارلان” ارنايى ماقساتتاعى ءبولىمىنىڭ ساپەرلەرى گراناتا تابىلعان جەردى ارنايى قۇرالدارمەن تولىعىمەن تەكسەرىپ شىقتى. باسقا جارىلعىش زاتتار تابىلعان جوق.
سقو ءىىد-ءنىڭ “ارلان” ارنايى ماقساتتاعى ءبولىم كومانديرىنىڭ ورىنباسارى پوليتسيا كاپيتانى امانتاي قيساتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قاۋىپتى گراناتانى تروتيل شاشكاسىن قولدانۋ ارقىلى جارىپ, جويۋعا شەشىم قابىلداندى. گراناتانى جويۋ بارىسىندا بارلىق قاۋىپسىزدىك شارالارى قولدانىلىپ, وقيعا بولعان جەر ءتارتىپ ساقشىلارىمەن قورشاۋعا الىندى. گراناتا ويداعىداي جويىلدى.
ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ارنايى ماقساتتاعى جاۋىنگەرلەرى جىل باسىنان جارىلعىش زاتىن جويۋعا ءتورتىنشى رەت شىعىپ وتىر. ال گراناتانى جويۋ شاراسى ءبىرىنشى رەت تىركەلدى, قالعان ءۇش وقيعادا جارىلعىش زاتى تابىلدى دەگەن اقپارات ءوز دالەلىن تاپقان جوق ەدى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى وبلىس تۇرعىندارىن وق-ءدارىنى نەمەسە باسقا دا كۇدىكتى زاتتاردى تاپقان كەزدە قاجەتتى قاۋىپسىزدىك شارالارىن قولدانۋ ماقساتىندا بىردەن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا حابارلاۋ قاجەتتىگىن ايتادى.
سقو ءىىد-ءنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.