پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارى كەزىندە ىسكەرلىك احۋالى ايقىن اڭعارىلدى
اقتاۋ قالاسىنان شىققان پرەمەر-مينيستر ۇشاعى ورال اۋەجايىنا قونعاننان كەيىن, ۇكىمەت باسشىسى اقجايىقتىڭ استىقتى اۋدانى زەلەنوۆقا قاراي بەت تۇزەدى. كارىم قاجىمقان ۇلى مۇندا باتىسقازاقستاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرمەن كەزدەسىپ, بيىل وڭىردە ەكىنشى جىل قاتارىنان ورىن الىپ وتىرعان قۇرعاقشىلىق زاردابىن جەڭىلدەتۋگە بايلانىستى ماسەلەلەردى تالقىلادى. “كاركۋلا” شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ۆيتالي كاركۋلا كەزدەسۋ كەزىندە قۇرعاقشىلىقتىڭ بيىل تاعى دا قايتالانۋىنا وراي الدىڭعى جىلى الىنعان نەسيەلەر مەن ليزينگتىك تولەمدەردى ۋاقىتىندا قايتارۋ مۇمكىن ەمەستىگىن مالىمدەدى.
باتىسقازاقستاندىق ديقاندار پىكىرىن مۇقيات تىڭداپ العاننان كەيىن كارىم ءماسىموۆ سول بويدا اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى ارنايى جۇمىس توبىن قۇرۋ جونىندە شەشىم الدى. بۇعان قوسا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ الداعى بەس جىلدا اگروونەركاسىپ كەشەنىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ باعدارلاماسى بەلگىلەندى. ونىڭ ءتيىستى قۇجاتتارىن الداعى قاراشا ايىنا دەيىن ازىرلەۋ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ پەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە شەگەلەپ تاپسىرىلدى.
– بيىلعى قۇرعاقشىلىق تەك اقجايىق ءوڭىرىن عانا ەمەس, رەسپۋبليكانىڭ بىرقاتار وزگە دە ايماقتارىن قامتىپ وتىر. سوندىقتان دا وسى جەردە جۇمىس توبىن قۇرۋ جونىندەگى وكىمگە قول قويىپ وتىرمىن. وسى قۇجاتقا سايكەس تەك سىزدەردىڭ وبلىستارىڭىز ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە تۇتاستاي رەسپۋبليكا بويىنشا كۇردەلى جاعدايعا بايلانىستى ءتيىستى ۇسىنىستار ازىرلەنەتىن بولادى. تاعى ءبىر ايتارىم, قۋاڭشىلىق بولعانىمەن ەلدىڭ قاي وڭىرىندە دە نان باعاسى وسپەيدى. سونداي-اق ورال ءوڭىرىندەگى بوساپ قالعان ەلەۆاتورلار مەن استىق قابىلداۋ پۋنكتتەرىنە مەملەكەتتىك قور ەسەبىنەن 150 توننا ءدان جانە قاجەتتى كولەمدە جەم-ازىق جونەلتىلەدى, – دەپ مالىمدەدى ۇكىمەت باسشىسى اقجايىقتاعى تاۋار ءوندىرۋشىلەرمەن كەزدەسۋ كەزىندە.
سونىمەن بىرگە ول ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس زەلەنوۆ اۋدانىندا بوي كوتەرگەن 8640 باسقا ارنالعان بۇگىنگى زامانعى مال بورداقىلاۋ كەشەنى ينفراقۇرىلىمىمەن تانىسىپ, وعان وڭ باعا بەردى.
ورال وڭىرىندە وتاندىق ينۆەستيتسيانىڭ قارجىلاي قولداۋىنا وراي پايدالانۋعا بەرىلگەن تمد كولەمىندە بالاماسى جوق ەكىنشى ءبىر نىسان – ميا تامىرىن ءوڭدەيتىن زاۋىت بولىپ تابىلادى. ۇكىمەت باسشىسىنان كەلىسىم تاپقان بۇل كەشەن الەمدىك دەڭگەيگە ساي ءونىم شىعارۋعا قابىلەتتى ەكەنىنە كوز جەتكىزىلدى.
– ەلباسى ءدارى-دارمەك ءونىمدەرىنىڭ ەلۋ پايىزدان استامىن قازاقستاندا ءوندىرۋ جونىندە ۇكىمەتكە ءتيىستى تاپسىرما بەردى. مىنە, ميا زاۋىتى مەملەكەت باسشىسى قويعان وسى مىندەتتى ورىنداۋعا ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا سەنىمىم مول, – دەدى ول جاڭا ءوندىرىستىك نىسانداعى كەزدەسۋ كەزىندە.
ءدال وسى ساتتە پرەمەر-ءمينيستردىڭ قىزمەتتىك بايلانىس جۇيەسى بەلگى بەردى. ونى كوتەرگەن كەزدە ار جاعىنان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بارشا قازاقستاندىقتارعا جاقسى تانىس جاعىمدى دا قوڭىر داۋىسى تەك كارىم قاجىمقان ۇلىنىڭ وزىنە عانا ەمەس, ونىڭ جانىنداعىلارعا دا ەستىلىپ قالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءتيىستى ساۋالىنا وراي ك.ءماسىموۆ بىلاي دەدى:
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءدال وسى قازىر مەن باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى ەگىستىك القاپتارىنىڭ ءبىرىنىڭ شەتىندە تۇرمىن. بيىل مۇندا ورىن العان قۋاڭشىلىققا دا تىكەلەي كۋا بولىپ تۇرعان جايىم بار. وسىعان بايلانىستى ارنايى جۇمىس توبىن قۇرۋ جونىندە شەشىم قابىلدادىم.
كوپ كەشىكپەي ك.ءماسىموۆتىڭ مەملەكەت باسشىسىنا بەرگەن حابارلاماسىنا وراي ەلباسىنىڭ بايلامى تاعى دا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ جانىندا تۇرعاندارعا ەستىلدى.
– باتىسقازاقستاندىقتارعا مەنىڭ ىستىق ىقىلاستى سالەمىمدى جەتكىزىڭىز. ەگىن كۇيىپ كەتتى دەپ ەڭسەلەرى تۇسپەسىن. تابيعاتتا جامان اۋا رايى بولمايدى. ول ءار جىلدارى, بىردە قۋاڭشىلىق, بىردە جاڭبىرلى بولىپ وزگەرىپ وتىرادى. تىكەلەي ءوزىمنىڭ تاراپىمنان دا ولارعا قاجەتتى قولداۋ كورسەتىلەتىن بولادى, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
ەلباسىنىڭ ۇلكەن قامقورلىققا تولى بۇل سوزدەرىن بىرىنەن سوڭ ءبىرى ەستىپ, قوزعالاقتاپ قالعان ءۇلكەن قاۋىم ەندىگى ءبىر ساتتە ءدۇر سىلكىنىپ سايىن دالانى جاڭعىرتا قول شاپالاقتاپ جىبەردى. وسى ءبىر ساتتە ولار رەسپۋبليكانىڭ كەز كەلگەن وڭىرىندەگى, رەسپۋبليكانىڭ ءار ازاماتىنىڭ ومىرىندەگى ورىن العان قيىنشىلىقتار مەن كەدەرگىلەر, ەڭ الدىمەن ەلباسىنىڭ ءجۇرەگىنە سالماق تۇسىرەتىنىن سەزىنگەنى انىق. سونداي-اق ەلباسىنىڭ ناقتى قولداۋىن سەزىنۋ قۋانىشىن باستان كەشكەندەرىنە دە كۇمان جوق.
بيىل باتىس قازاقستان وبلىسىندا مەملەكەتتىك “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باعدارلاماسى شەڭبەرىندە بەس بىردەي دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلمەك. پرەمەر-مينيستر اقجايىق ءوڭىرىنە ساپارى كەزىندە سونىڭ ءبىرى – ءبىر اۋىسىمدا 500 ادامدى قابىلداي الاتىن قالالىق ەمحانانىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىسىپ, ونىڭ لەنتاسىن قيدى. اتالعان نىسان قازاقستاننىڭ كونە دە قازىرگى زامانعى قالاسى ورالدا ەمحانالارعا كەزەكتىڭ ازايۋىنا, ادامدارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ كۇتىلۋدە. سونداي-اق مارتەبەلى مەيمان ەكى ءجۇز توسەكتىك وبلىستىق كوپ بەيىندى بالالار اۋرۋحاناسى قۇرىلىسىنىڭ ءجۇرۋ بارىسىمەن تانىستى.
كارىم قاجىمقان ۇلى ورال وڭىرىندە پايدالانۋعا بەرىلگەن جانە ىسكە قوسىلاتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىن ارالاپ بولعاننان كەيىن وسى سالا بويىنشا وتكىزىلگەن “دوڭگەلەك ۇستەل” ماجىلىسىنە قاتىسىپ ءسوز سويلەدى. ونى رەسپۋبليكا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جاقسىلىق دوسقاليەۆ جۇرگىزىپ وتىردى.
– رەسپۋبليكانىڭ قاي وڭىرىنە جولىم تۇسسە دە مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسۋگە ءار كەز ۋاقىت تابۋعا تىرىسامىن. ءبىز مۇنداي كەزدەردە ولارمەن بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى ورنىقتىرۋ جونىندە وي-پىكىر الماسىپ ءجۇرمىز. وسىعان بايلانىستى قوساتىن قانداي ۇسىنىستارىڭىز بار؟ – دەدى ك.ءماسىموۆ.
پرەمەر-مينيستر ساۋالىنا وراي ورال قالاسىنداعى №2 پەرزەنتحانانىڭ باس دارىگەرى جاننا ءدىلمانوۆا مەن باتىس قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى ەكونوميكالىق تالداۋلار ءبولىمىنىڭ باستىعى يرينا سۋحانوۆالار ءسوز الىپ, بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدەگى ءوز تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالدى. بۇل ورايدا جاقسى, بىلىكتى, تۇرعىنداردىڭ سەنىمدەرىنە يە بولا بىلگەن دارىگەرلەردىڭ ەڭبەگى ەش ۋاقىتتا ەسكەرۋسىز قالمايتىنى, وڭىردە وسى ەڭبەكتى باعالاۋ مەن قارجىلاندىرۋدىڭ جانە وسىنداي دارىگەرلەردى ماتەريالدىق تۇرعىدان ىنتالاندىرۋدىڭ ءتيىمدى دە ۇتىمدى جولدارى قاراستىرىلىپ وتىرعانى ايتىلدى.
“دوڭگەلەك ۇستەلدى” قورىتىندىلاعان ك.ءماسىموۆ جاڭا باستالعان ءىستىڭ كەدەرگىلەرى مەن بۇرالاڭدارى دا كەزدەسەتىنىن, الايدا تاڭداۋ دۇرىس بولعان جاعدايدا ول تەك وڭ ءناتيجە بەرەتىنىن ايتتى. ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە دە ماسەلەنىڭ وسىنداي مانىسىنەن قاراعان دۇرىس بولاتىنىن مالىمدەدى. راس, جۇيەنى ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى كەزەڭىندە ءدارى-دارمەكتەرمەن قامتۋ, ءار دارىگەرگە بولىنەتىن جۇكتەمەنىڭ مولشەرى جونىندە كەيبىر ءتۇسىنىسپەۋشىلىكتەر بولعانى دا راس. الايدا ءبۇگىنگى كۇنى ونىڭ ءبارى دە جولعا قويىلىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءوزى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن دامىتۋدا قولعا العان باعىتىمىز دۇرىس ەكەنىن ايعاقتايدى, دەپ ءتۇيىن جاسادى رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ.
باتىس قازاقستاندا جاستار مەن جاس وتباسىلارعا ارنالعان ۇيلەر سالۋدىڭ تاپتىرماس تاجىريبەسى قالىپتاسقان. وسى ماقساتتا بۇدان ءۇش جىل بۇرىن وبلىس اكىمدىگىنە قاراستى “اقجايىق – جاس وتاۋ” جشس قۇرىلعان. جارعىلىق كاپيتالى بويىنشا وعان مەملەكەت تۇتاستاي ءجۇز پايىز مولشەرىندە قاتىسا الادى. اتالعان سەرىكتەستىك “جاستارعا – تۇرعىن ءۇي” اتتى ايماقتىق جوبانى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. وعان ءتيىستى قاراجات وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنەدى. جاس وتباسىلارعا ارنالعان توقسان پاتەرلىك كەزەكتى ءۇيدىڭ اشىلۋ ءراسىمى كەزىندە ۇكىمەت باسشىسى ب.سۇيىنشاليەۆ, ج.ءتاپىشەۆا, ز.مۋرزيەۆ جانە د.رامازانوۆ سياقتى جاستار وكىلدەرىنە پاتەرلەردىڭ كىلتىن تابىس ەتتى.
جاستارعا ارنالعان العاشقى ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ راسىمىنە بۇدان ەكى جىل بۇرىن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسىپ, باتىسقازاقستاندىقتاردىڭ بۇل تاجىريبەسى مەن باستاماسىن رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىنە تاراتۋ قاجەتتىلىگىن ايتقان-دى. وسى باعىتتا كەزەكتى ءۇيدىڭ تاپسىرىلۋى ەلباسى تاپسىرماسىنىڭ ويداعىداي ىسكە اسىپ كەلە جاتقانىنىڭ ءبىر كورىنىسى بولماق.
ورال قالاسىندا تۇرعىندار “ەسكى اۋەجاي” دەپ اتاپ كەتكەن اۋداندا جيىرما مىڭ حالىق تۇرادى. اتالعان اۋداننىڭ ءدال وسى تۇسىنداعى ينفراقۇرىلىمنىڭ ارتتا قالىپ قويعانى جونىندە ۇكىمەت باسشىسىنا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆ بايانداپ بەردى. سونداي-اق بۇل جەرگە جاڭا مەكتەپ پەن بالالار باقشاسىنىڭ قاجەتتىلىگى دە ايقىن كورىنۋدە.
– وسى ماقساتتا ءبىز اتالعان اۋداندا 1200 ورىندىق مەكتەپ پەن 320 ورىندىق بالاباقشا قۇرىلىسىن باستاۋدى قاجەت دەپ تاۋىپ وتىرمىز. وسىناۋ قوماقتى قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تىرەمەي, شەتەلدىك كپو ب.ۆ اليانسىمەن كەلىستىك. تەك وسىنى بەكىتۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ ارنايى قاۋلىسى قاجەت, – دەدى باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى.
وبلىس باسشىسىنىڭ بۇل ۇسىنىسى رەسپۋبليكا پرەمەر-مينيسترى كارىم ءماسىموۆ تاراپىنان تولىق قولداۋ تاپتى.
بۇدان سوڭ ۇكىمەت باسشىسى ورال قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى باس امبەباپ دۇكەنگە كىرىپ, مۇندا تۇرعىندارعا ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك باعالارىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستى. ءارى مۇنداعى باعالاردىڭ تومەن, قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن قولايلى ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ, وسىنداي تۇراقتى باعانى ورنىقتىرا بىلگەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جەتەكشىلەرىنە ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
اقجايىق وڭىرىنە جۇمىس ساپارىنىڭ ەكىنشى بولىگىندە, ءتۇس اۋا رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترى ك.ءماسىموۆ وتىرعان تىكۇشاق “شاعان” كەدەن بەكەتىنە قاراي باعىت الدى. ول مۇندا قازاقستان مەن رەسەيدىڭ شەكاراسىندا ورنالاسقان شاعاندىق كەدەنشىلەرمەن كەزدەستى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ وسى كەزدەسۋ ساتىندە ۇكىمەت باسشىسىنا كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋىنا وراي كەدەندىك كەدەرگىلەر جويىلىپ, تاۋار اينالىمى جاقسارۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزگەنىن ايتتى. سونىمەن بىرگە جاڭا ەكونوميكالىق وداق وسى مەملەكەتتەردەگى قاراپايىم تۇرعىندارعا دا كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر اكەلگەنىن مالىمدەدى.
ءوز كەزەگىندە كارىم قاجىمقان ۇلى بىلاي دەدى:
– كەدەن وداعىنىڭ كۇشىنە كىرگەنىنە بۇگىن تۇپ-تۋرا جيىرما ەكى كۇن تولىپ وتىر ەكەن. وسىناۋ ۇلى ىستە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپتىرماس ساياسي ەرىك-جىگەرى مەن قايتالانباس قولتاڭباسى بار. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بىزگە كەدەن وداعى ماسەلەسىندە ەڭ الدىمەن ۇلتتىق مۇددە تۇرۋى قاجەتتىگىن ۇدايى ۇعىندىرىپ كەلەدى. بۇل قاعيدانىڭ سىزدەرگە دە تىكەلەي قاتىسى بار دەپ سانايمىن, – دەدى شاعاندىق كەدەنشىلەرمەن كەزدەسۋ ۇستىندە كارىم ءماسىموۆ.
پرەمەر-مينيستر وبلىس ورتالىعى ورال قالاسىنا قايتىپ ورالعاننان كەيىن وبلىس اكىمدىگى عيماراتىندا ترانسشەكارالىق وزەن – جايىقتىڭ پروبلەمالارىنا ارنالعان حالىقارالىق كەڭەس باستالدى. ونى ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. كەڭەستە “ترانسشەكارالىق وزەن – جايىقتا سۋ رەسۋرستارىن كەشەندى تۇردە پايدالانۋ تۋرالى” تاقىرىبىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترى اقىلبەك كۇرىشباەۆ جانە “جايىق وزەنىن ساقتاپ قالۋ ءارى بۇرىنعى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى” قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى نۇرعالي ءاشىموۆ بايانداما جاسادى.
جارىسسوزگە ءبىرىنشى بولىپ كوتەرىلگەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆتىڭ پىكىرلەرى مەن ۇسىنىستارى حالىقارالىق كەڭەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن بىردەن اۋدارعانى دا بايقالدى.
– جايىق وزەنىنىڭ پروبلەماسى رەسەي مەن قازاقستاننىڭ ورالدا, نوۆوسيبيرسكىدە جانە ورىنبوردا وتكىزىلگەن شەكارالاس وبلىستار باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋىندە دە اڭگىمە ارقاۋىنا اينالعان ەدى. وعان رەسەي مەن قازاقستاننىڭ باسشىلارى دا قاتىسقان-دى. وسى كەزدەسۋلەردە حەلسينكي كونۆەنتسياسىنا سايكەس كورشى مەملەكەتتەر وزەن سۋىن ۇقىپتى, تەڭ تۇردە پايدالانۋ قاجەتتىلىگى ايتىلعان بولاتىن. وكىنىشكە وراي رەسەي سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ جونىندەگى ۋادەلەرىن ورىنداماي كەلەدى, – دەدى شەشەن. – سونىڭ سالدارىنان سوڭعى ۋاقىتتا جايىق وزەنىنىڭ ەكولوگيالىق جۇيەسى كۇردەلى كۇيگە ۇشىرادى. سونىمەن بىرگە باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى رەسەيلىكتەر تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان سۋ رەسۋرستارىن شەكتەن تىس كوممەرتسيالاندىرۋ ءتيىستى كەلىسىمدەرگە, قابىلدانعان حالىقارالىق زاڭنامالار مەن ەرەجەلەرگە سايكەس كەلمەيتىنىن ايتتى. ويتكەنى ول جالپىۇلتتىق جانە جالپىادامزاتتىق يگىلىكتەر بولىپ تابىلادى دەپ ءتۇيىن جاسادى ول. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ كۇنى كەشە عانا تاعايىندالعان ورىنبور وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورى, تمد كولەمىندەگى ەڭ جاڭا باسشى يۋري بەرگ جايىقتىڭ جاعدايىن تۇزەۋ ءۇشىن قازاقستان مەن رەسەيدىڭ جوعارعى وكىلەتتى ورگاندارىنىڭ ورتاق شەشىمى قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. “جايىق وزەنى سۋىنىڭ اۋىر مەتالدارمەن لاستانۋ مولشەرى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. وسى تەرىس ءۇردىستى تۇزەتۋ ءۇشىن كورشىلەس مەملەكەتتەر مەن وبلىستاردىڭ ورتاق جاناشىرلىعى قاجەت”, – دەپ ءتۇيدى ءوز ويىن يۋري الەكساندروۆيچ.
رەسەي فەدەراتسياسىنا قاراستى باشقۇرتستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ريشات ديۆاەۆ ترانسشەكارالىق جايىق وزەنىن ساقتاپ قالۋ ورتاق مىندەت ەكەندىگى جونىندەگى ويدى قۇپتادى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ەلەنا تاراسەنكو جايىق وزەنىندە قالىپتاسىپ وتىرعان كۇردەلى ەكولوگيالىق جاعداي جونىندە ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىنا بايلانىستى وسى حالىقارالىق كەڭەستىڭ وتكىزىلۋىنە باستاماشى بولعانى ءۇشىن كارىم قاجىمقان ۇلىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە ول ءوز ءسوزىندە جايىقتىڭ ورتا اعىسى بولىپ تابىلاتىن ورال قالاسى ماڭىندا ۋىلدىرىق زاۋىتىن سالۋ وتە ءتيىمدى ناتيجە بەرەتىندىگى جونىندە ءوز ۇسىنىسىن ۇكىمەت باسشىسىنا جەتكىزدى. “ەڭ باستىسى ورتا اعىستا بالىقتاردىڭ تابيعي تۇردە ءوسىپ ونۋىنە قاجەتتى جاعدايلار بار”, – دەپ وي قورىتتى ە.ي.تاراسەنكو.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا پارلامەنت دەپۋتاتى جايىق وزەنىن قورعاپ قالۋ جونىندە كەڭ قوعامدىق پىكىر ورىستەۋىنە جول اشا بىلگەن قوس ەلدەگى تابيعات جاناشىرلارىنىڭ 2010 جىلعى حالىقارالىق ەكپەديتسياسىنا ءسات ساپار تىلەۋىن ءوتىندى.
– ەگەر بۇل ەكسپەديتسيا جايىقتى قالپىنا كەلتىرۋگە ىقپالىن تيگىزەتىن بولسا, ءسات ساپار ايتىلدى دەپ ەسەپتەڭىز, – دەپ جاۋاپ قايتاردى وسى ارادا ۇكىمەت باسشىسى پارلامەنت دەپۋتاتىنا ءازىل-شىنىن ارالاستىرا جاۋاپ قايتارىپ.
حالىقارالىق كەڭەستى قورىتىندىلاعان رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترى كارىم ءماسىموۆ جايىق وزەنى و باستان دوستىق پەن تۋىسقاندىقتىڭ سيمۆولىنا اينالىپ كەلگەنىن ايتا كەلە, ونى قورعاپ قالۋ قوس مەملەكەتتىك ورتاق مۇددەلەرىن بىلدىرەتىنىن جەتكىزدى. بۇل جونىندە ءوز تاراپىنان ارىپتەسى, رەسەي ۇكىمەتى باسشىسى اتىنا حات ءازىرلەۋدى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاپسىردى. ءارى رەسپۋبليكا اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلەرى بەرگەن حابارلامالاردىڭ نازارعا الىناتىنىن مالىمدەدى. “جايىق وزەنىن قورعاۋعا بايلانىستى قازاقستان جاعىنان ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلاتىن بولادى. بۇل ءىس, بىرىنشىدەن, جايىق وزەنىنىڭ ءتۇبى مەن جاعالاۋىن تازارتۋدان باستاۋ الۋى كەرەك”, – دەدى ك.ءماسىموۆ.
قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى قۇزىرىنا كىرمەيتىن ترانسشەكارالىق جايىق وزەنىنىڭ باسقا دا پروبلەمالارى بار. بۇل – جايىقتىڭ جوعارعى اعىسىنداعى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى. ونى اتقارۋ رەسەيلىك ارىپتەستەرىمىزدىڭ ەنشىسىنە تيەدى. “ورالدا وتكىزىلگەن بۇگىنگى حالىقارالىق ءماجىلىس جايىق وزەنىن قورعاپ قالۋ ءجونىندەگى ءىس-شارالارعا ءتيىستى سىلكىنىس پەن سەرپىلىس اكەلەدى دەپ سانايمىن”, – دەدى ءسوزىن قورىتقان ۇكىمەت باسشىسى ك.ءماسىموۆ.
بۇدان سوڭ پرەمەر-مينيستر قاراشىعاناق اليانسىنىڭ وڭىردە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ورىنداۋ جونىندەگى ماجىلىسىنە قاتىستى. بۇل جونىندە اليانس پەن باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى اراسىندا ورناعان ورتاق تۇسىنىستىك اتالعان باعدارلامانى ورىنداۋعا وڭ نەگىز قالاعانىن اتاپ كورسەتتى. وسىنداي تۇسىنىستىك احۋالى شەتەلدىك كومپانيالاردا قازاقستاندىق ۇلەستى كوتەرۋگە, قاراشىعاناق جوباسىندا قاراستىرىلعان كادرلاردى ۇلتتاندىرۋ باعدارلاماسىن جەدەلدەتۋگە جول اشا العان, دەپ ءتۇيىن جاسادى ك.ءماسىموۆ.
ءسوز سوڭىندا جوعارىدا ايتىلعانداي, رەسپۋبليكا پرەمەر-مينيسترى كارىم ءماسىموۆتىڭ اقجايىق وڭىرىندەگى ساپارى ىسكەرلىك احۋالىنا تولى بولدى دەي الامىز. وڭىردە شەشىمىن تابا الماي جۇرگەن بىرقاتار كۇردەلى دە ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ شەشىمى سول مەزەتتە, سول ساعاتتا تابىلۋى – وسى پىكىرىمىزگە ايقىن دالەل.
تەمىر قۇسايىن.