الەمدەگى وزىق دامىعان ەلدەردە اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ ارقىلى وزدەرىن ازىق-ت ۇلىكپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. الايدا, جەر, سۋ رەسۋرستارىنىڭ شەكتەۋلىگىنە بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن وندىرۋگە قاجەتتى تابيعي رەسۋرستاردىڭ تاپشىلىعى جىلدان-جىلعا ۇلعايۋدا.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ەگىستىك جەردەن تاپشىلىق جوق. ونىڭ جالپى اۋماعى 272,5 ميلليون گەكتاردى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەردىڭ كولەمى – 93,4 ميلليون گەكتار نەمەسە بارلىق جەر كولەمىنىڭ 34,2 پايىزىن قۇرايدى. بۇل قازاق ەلىنىڭ ۇلكەن بايلىعى. اسىرەسە, اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا زور مۇمكىنشىلىك بار. وسى مۇمكىنشىلىكتى ۇتىمدى پايدالانىپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋگە باعىتتاۋ ماڭىزدى ماسەلە.
ەلباسى ن.نازارباەۆ ح يسلام ەكونوميكالىق فورۋمىندا «قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى, جالپى اۋدانى 90 ميلليون گەكتارعا جۋىق جەرگە يە بولا وتىرىپ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ جاھاندىق ورتالىعىنا اينالا الادى», دەگەن بولاتىن. ەلباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە باعىتتالعان. سوندىقتان اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋدا وسى باستامانى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى ءوز شەشىمىن تابۋى ءتيىس. اگروونەركاسىپ سالاسىن قارقىندى دامىتىپ, جاھاندىق ورتالىققا اينالدىرۋ ءۇشىن بۇل سالادا مەملەكەتتىك, ۇجىمدىق, وندىرىستىك ۇيىمدار, شارۋاشىلىق قوجالىقتار, فەرمەرلەر, سەرىكتەستىك جانە جەكە كاسىپكەرلىك قۇرىلىمداردى قاتار قالىپتاستىرىپ, ولاردىڭ ءتيىمدى جۇمىس جاساۋىنا مەملەكەت تاراپىنان اۋقىمدى ءىس-شارالار قاراستىرۋ قاجەت. بۇل ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى جولى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمداردى ىرىلەندىرۋ بولىپ تابىلادى.
الايدا, بۇگىنگى تاڭدا جەكە كاسىپكەرلەر ءوز ەركىمەن اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتسيالارىنا بىرىگۋگە ق ۇلىقتى ەمەس. ونىڭ باستى سەبەبى – نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانىڭ جەتىلمەگەنى, قىزمەتىنىڭ ايقىن بولماۋىنا بايلانىستى كووپەراتيۆ مۇشەلەرىنىڭ ءبىر بىرىنە سەنىمسىزدىگى. شارۋا قوجالىقتارى مەن فەرمەرلەردىڭ يەلىگەندەگى جەر القاپتارىنىڭ شاعىن كولەمى جانە ولاردىڭ وندىرىستىك الەۋەتىنىڭ ءتيىستى دارەجەدە بولماۋى وندىرىسكە وزىق تەحنولوگيالار مەن عىلىم جەتىستىكتەرىن ءوز دارەجەسىندە ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. سونىڭ سالدارىنان اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىنىڭ تۇسىمدىلىگى جوعارى دەڭگەيدە ەمەس. مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەداۋىر ۇلەسى حالىقتىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارىندا وندىرىلەدى. بۇل تومەن ونىمدىلىككە اكەلىپ, ونىمدەردىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ جوعارىلاۋىنا اسەرىن تيگىزۋدە. وسى جاعداي ءوز كەزەگىندە ىشكى نارىقتاعى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىستى تولىق قامتاماسىز ەتپەي يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى قالىپتاستىرۋدا.
جوعارىداعى ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, اۋىلدى دامىتۋعا مەملەكەت تاراپىنان بەلگىلەنگەن قولداۋ ءىس-شارالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزگەن ءجون سياقتى. ول بويىنشا اۋىلدى قولداۋ باعدارلاماسىنا بولىنەتىن قاراجاتتار ناقتى ماقساتتارعا سايكەس جوسپارلانىپ, بولىنگەنى دۇرىس. بۇگىندە اۋىلداعى شاعىن, ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بولىنەتىن مەملەكەتتىك قاراجاتتار جۇمىسسىزدىقتى جانە قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ ماسەلەلەرىن تولىق شەشە الماۋدا. وسى ورايدا اگروونەركاسىپ كەشەنىندە اتقارىلاتىن ءىس-شارالاردى الدىن الا ساراپتان وتكىزىپ, قانداي ونىمدەر وندىرىلەتىنىن, كىمدەر وڭدەيتىنىن جانە ولاردى كىمدەر تۇتىناتىنىن انىقتاپ الۋ قاجەت. وسىمدىك, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان سۋبسيديالار جانە مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋ ناقتى ءوندىرىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىگى بار قۇرىلىمدارعا (اگروتەحنيكالىق شارالاردى ەنگىزە الاتىن ەگىستىك جەرلەردىڭ كولەمى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى, ماماندارمەن قامتىلۋى) بەرىلىپ, كۇتىلەتىن ناتيجەلەر ايقىندالۋى قاجەت. سەبەبى, اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاساماي, قاجەتتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتپەي جەتكىلىكتى مولشەردە ساپالى ءونىم ءوندىرۋ جانە ولاردى دەر كەزىندە وڭدەپ, تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنۋدىڭ مۇمكىندىگى تومەن بولاتىنى ءسوزسىز.
جالپى, مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن سۋبسيديالار ولاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. الايدا, ولاردى رەسىمدەۋ, الۋ كەزىندە شارۋا قوجالىقتارى مەن كاسىپكەرلەر كوپتەگەن قيىندىقتارعا كەزدەسۋدە. نەسيە مەن سۋبسيديا الۋعا تاپسىراتىن قۇجاتتاردىڭ سانى كوپ جانە شارۋاشىلىقپەن اينالىسىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر ول قۇجاتتاردى ءتيىستى زاڭدارعا, ەرەجەلەرگە ساي ساۋاتتى دايىنداپ, تاپسىرۋعا دايىن ەمەس. اۋىل شارۋاشىلىعىندا جەكە كاسىپكەرلەر مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىنداعى سۋبسيديا مەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەردى رەسىمدەۋگە بايلانىستى قاتىناستاردى جەڭىلدەتۋ, رەتتەۋ قىزمەتتەرىن جۇرگىزەتىن قۇرىلىمدار دامىماعان. ولاردى رەسىمدەۋ اۋىرتپالىعى جەكە كاسىپكەرلەر مەن شارۋا قوجالىقتارىنا جۇكتەلگەن. شارۋاشىلىقتى دامىتۋعا قاجەتتى سۋبسيديا مەن باسقا دا مەملەكەتتىك قولداۋلار شارۋا قوجالىقتارى مەن فەرمەرلەرگە جەتكىلىكتى مولشەردە جانە قاجەتتى مەرزىمدە بەرىلە بەرمەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە بەرىلگەن سۋبسيديالاردىڭ ناتيجەلى دە ءتيىمدى جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتپەيدى. سوندىقتان, وسى ايتىلعان ماسەلەلەردى بولدىرماۋدى جۇزەگە اسىراتىن ورگانداردى قۇرۋ قاجەت نەمەسە ول قىزمەتتەردى جۇرگىزۋدى ءتيىستى جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ بولىمدەرىنىڭ قۇزىرىنا جۇكتەۋ قەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارمالارى مەن اۋداندىق اۋىلشارۋاشىلىق بولىمدەردىڭ قىزمەتىن كەڭەيتىپ, ولاردىڭ ازىق-ت ۇلىكتى وندىرۋدەگى جاۋاپكەرشىلىكتەرىن كۇشەيتۋ كەرەك. ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى اۋىلدىق جەردە قانشا كاسىپورىندار قۇرىلىپ, قانشا جۇمىس ورىندارى اشىلعانى جانە قانداي كولەمدە شيكىزات ونىمدەرى ءوندىرىلىپ, ولاردىڭ قانشاسى وڭدەلۋدەن ءوتىپ تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنىلعانىمەن باعالانۋى ءتيىس. ول ءۇشىن ولاردىڭ قۇزىرىندا جوعارىدا ايتىلعان قىزمەتتەردى تولىق اتقارۋىنا مۇمكىندىكتەر بەرەتىن ءتيىستى شارۋاشىلىق تەتىكتەرى بولۋى شارت. سونىمەن قاتار اگروونەركاسىپ سالاسى ورگاندارى مەن شارۋا قوجالىقتارى, جەكە كاسىپكەرلەردىڭ اراسىنداعى قاتىناستار تولىق رەتتەلمەگەن. ولاردىڭ اراسىنداعى ءتيىستى قىزمەت قاتىناستارى ورىندالماعان جاعدايداعى جاۋاپكەرشىلىك مىندەتتەرى قاراستىرىلماعان. قازىرگى ۋاقىتتا ولاردىڭ قىزمەتتەرى كوپ جاعدايدا اقپارات جيناۋمەن جانە جوعارى ورگاندارعا جاۋاپ دايىنداۋمەن شەكتەلۋدە. اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ دامۋ كورسەتكىشتەرى مەن ولاردىڭ تيىمدىلىگى جونىندەگى اقپاراتتىڭ شىنايىلىعى كوپ جاعدايدا كۇمان كەلتىرەدى.
اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىس ورىندارىن جانە ولاردىڭ ونىمدەرىن ساقتايتىن, وڭدەيتىن كاسىپورىنداردى اشۋدىڭ ماڭىزى زور. قازىرگى كەزدە اۋىل شارۋاشىلىعىندا وندىرىلگەن استىقتى, كوكونىستى, باسقا دا داقىلداردى ساقتاۋدى تولىق قامتامسىز ەتەتىن ەلەۆاتورلار, قويمالار سانى جەتىسپەيدى. ولاردىڭ كوبى ەسكى, جاڭا تەحنولوگياعا ساي ەمەس, جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. ال ولاردى الۋعا اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ جەتكىلىكتى قاراجاتتارى جوق. مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەيتىن ەت, ءسۇت كومبيناتتارى دا جەتكىلىكتى ەمەس. وسىعان بايلانىستى شارۋا قوجالىقتارى مەن جەكە كاسىپكەرلەر وندىرگەن ونىمدەرىن دەلدالدارعا نەمەسە ءىرى حولدينيگتەرگە تومەن باعامەن ساتۋعا ءماجبۇر. بۇل جاعداي شارۋا قوجالىقتارى مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ قاجەتتى دەڭگەيدە تابىس تابۋىنا جانە ءوندىرىسىن ءتيىمدى جۇرگىزۋگە مۇمكىنشىلىك بەرمەيدى. سوندىقتان, وسى ماسەلەنى شەشۋگە مەملەكەت قاراجاتىن ليزينگ جەلىسىنىڭ قىزمەتى ارقىلى تارتۋ قاجەت. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدەگى ليزينگتىك قىزمەت نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعىن تەحنيكامەن جانە تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋمەن اينالىسادى. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى تاجىريبەسىندە ليزينگتىك قىزمەت تەحنيكامەن, تەحنولوگيالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, اسا قاجەتتى وزىق تەحنولوگيالى ينفراقۇرىلىم نىساندارى قۇرىلىسىن ليزينگتىك جەلىمەن سالۋ, ودان سوڭ ولاردى قارجى نارىعىندا نەمەسە يپوتەكا, ليزينگ ارقىلى تاپسىرۋشىلارعا ءتيىمدى ۇزاق مەرزىمدى نەسيەگە ساتۋ جاقسى دامىعان. وسى تاجىريبەنى بىزدە دە ەنگىزۋدىڭ پايداسى زور.
جالپى, ەلىمىز اۋماعىنىڭ كەڭ ەكەنىن جانە ولاردىڭ تولىق يگەرىلمەي جاتقانىن ەسكەرسەك, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قالا توڭىرەگىنە جاپپاي شوعىرلانۋىن قولايلى جاعداي دەپ ايتۋعا بولمايدى. اگلومەراتسيا ساياساتىنان باس تارتۋعا بولمايدى, تەك ونى قاي جەرلەردە, قانداي كولەمدە جۇرگىزۋدى انىقتاپ العان ءجون. ەلىمىزدەگى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءبارىن قالاعا شوعىرلاندىرعان جاعدايدا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى يگەرۋ جانە حالىقتى قاجەتتى ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى قيىندايدى. ەلىمىزدىڭ اۋداندىق جەرلەردەگى شاعىن قالالاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ باستى ماسەلە بولۋ كەرەك. قاجەت بولعان جاعدايدا تىڭ, يگەرىلمەي جاتقان ايماقتاردا شاعىن قالالاردى نەمەسە قالا ۇلگىسىندەگى جاڭا كەنتتەردى سالۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ماڭىزى زور.
ەۋروپادا, كەيبىر ازيا, امەريكا ەلدەرىندە حالىقتىڭ قالالاردا شوعىرلانۋى قاجەتتىلىكتەن تۋىنداعان. ولاردا ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگىدەي كەڭ تەرريتورياسى, ياعني اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا قولايلى جەرلەرى جوق, سوندىقتان دا, حالىقتىڭ كوبى قالاعا شوعىرلانعان. ءبىزدىڭ ەلدىڭ جاعدايىندا بۇل جاپپاي ورىن الماۋى ءتيىس. استانا, الماتى جانە باسقا ءىرى قالالاردا حالىقتىڭ شوعىرلانۋىنىڭ شەگى بولۋ كەرەك. ۇلكەن قالالاردىڭ تۇرعىندارىن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ دە ءوز پروبلەمالارى بار. قالا تۇرعىندارىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەر ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن شەتەلدىڭ ارزان ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتىپ, وتاندىق ونىمدەردىڭ تۇتىنۋ قابىلەتتىلىگىن تومەندەتۋى ىقتيمال.
جوعارىداعى ايتىلعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءوز كەزەگىندە ەلىمىز اۋماعىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋدا دا ءمانى زور ساياسي ماسەلە بولماق. يگەرىلمەي جاتقان تەرريتوريامىزدا جاڭا شاعىن قالالار نەمەسە ءىرى كەنتتەر سالىنىپ, ولاردا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىن بولسا جاستارعا, شەت ەلدەردەن كەلەتىن قانداستارىمىزعا تۇرعىن ءۇي, جۇمىس ورىندارى كوپتەپ تابىلعان بولار ەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە اۋداندار اۋماعىندا وسىنداي نىسانداردىڭ سانىن انىقتاپ, ولاردىڭ قۇرىلىسىنا شەتەلدىك, وتاندىق ينۆەستيتسيالاردى مول تارتۋدى جوسپارعا ەنگىزۋ قاجەت. اۋىلدىق جەردە ءوندىرىس ورىندارى كوپتەپ اشىلعان جاعدايدا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ, ونەركاسىپ, قۇرىلىس ماماندارىنىڭ اۋىلعا بارىپ قىزمەت ىستەۋىنە جول اشىلادى. بۇل ءوز كەزەگىندە جۇمىسسىز جۇرگەندەر مەن تۇرعىن-جايلارى جوقتارعا تولەنىپ جاتقان جاردەماقىلار كولەمىن ازايتۋعا مۇمكىندىكتەر بەرەر ەدى.
اگروونەركاسىپ سالاسىندا مەملەكەتتىك مەنشىكتى دامىتۋ ارقىلى جەتىستىكتەرگە جەتۋگە بولاتىنىن دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى دە كورسەتۋدە. كوپ ەلدەردە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋ ءىس-شارالارى نەگىزىنەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باعىتتالعان. بۇل جاعداي ول ەلدەردەگى جەر رەسۋرستارىنىڭ كولەمىنە جانە سوعان سايكەس حالىقتارىنىڭ تىعىز ورنالاسۋىنا بايلانىستى ورىن العان. ال ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەتىن بولساق (تابيعات, اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ كولەمى مەن ورنالاسۋ جاعدايلارى) جەر, سۋ رەسۋرستارىن تولىق يگەرىپ, پايدالانۋ, جەتكىلىكتى مولشەردە ساپالى ءونىم ءوندىرۋ مەن ولاردى وڭدەۋ شارالارىن اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ءىرى كووپەراتسيالار مەن مەملەكەتتىك كاسىپورىندار ءتيىمدى جۇرگىزە الادى. سەبەبى, شاعىن جانە ورتا شارۋا قوجالىقتارىنىڭ وندىرىستىك الەۋەتتەرى, قۋاتى بۇگىندە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ەمەس. ولاردىڭ تاجىريبەسىندە شارۋاشىلىق ماسەلەلەرىمەن وزدەرىنىڭ وتباسىلارى عانا اينالىسىپ, اۋىلداعى جۇمىسسىزدىقتى جويا الماۋدا جانە تابىستارى اۋىلداعى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالماعان, ءوندىرىسى ۇساق تاۋارلى سيپاتتا قالۋدا. جول, اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, مادەني ءىس-شارالار جانە اۋىلعا قاجەتتى باسقا ماسەلەلەردى شەشۋگە ولار مۇددەلى ەمەس. بۇل ايتىلعان ماسەلەلەر قازىرگى كەزدە مەملەكەت تاراپىنان شەشىلۋدە. مەملەكەتتىڭ باعدارلامالارىندا شارۋا قوجالىقتارىنا جول سالۋ, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن, گازبەن, اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە قوماقتى بيۋدجەت قاراجاتتارى قاراستىرىلعان. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا قاراستىرىلعان كومەك. مەملەكەت تاراپىنان ونداي كومەكتەر الداعى ۋاقىتتا دا كورسەتىلە بەرۋى ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە ءىرى كاسىپورىندار, شارۋا قوجالىقتارى مەن جەكە شارۋاشىلىقتاردىڭ قاتار دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى.
دەگەنمەن, اگروونەركاسىپ كەشەنىن جوعارى دەڭگەيدە دامىتۋ ءۇشىن اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىسىندە وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزە الاتىن جانە ءونىم وندىرۋمەن قاتار ولاردى وڭدەپ, ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن دايىندايتىن ءىرى مەملەكەتتىك كاسىپورىندار اشۋ ماڭىزدى. وسى ماسەلەنى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعى ەكونوميكانىڭ داعدارىسقا كەزىككەن كەزىندە, ونىڭ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋ دە ارتا تۇسەدى. سونىمەن قاتار, بۇل ماسەلەنىڭ وڭ شەشىلۋى اگروونەركاسىپ سالاسىنىڭ ءتيىمدى دامۋىنا جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن تومەندەتپەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
رەسەي عالىمدارىنىڭ تۇجىرىمداماسى بويىنشا, ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك مەنشىك تۇرلەرى ەكونوميكامىزدىڭ 55-60 پايىزىنان كەم بولماۋى كەرەك. فرانتسيا مەن گەرمانيا جانە باسقا دا باتىسەۋروپالىق ەلدەردە مەملەكەتتىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 50 پايىزدى قۇرايدى. ستاتيستيكا مالىمەتتەرى بويىنشا, 2012 جىلى ەلىمىزدەگى اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدار سانىنىڭ 85,2 پايىزى شارۋاشىلىق قوجالىقتارى مەن فەرمەرلەر ۇلەسىنە تيەسىلى جانە ولارداعى اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردىڭ كولەمى 55,1 پايىزدى قۇراپ, جالپى اۋىل شارۋاشىلىعىندا وندىرىلگەن ونىمدەردىڭ 25,7 پايىزىن عانا وندىرەدى. ال اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنىڭ سانى 2,9 پايىزدى قۇراپ, ولاردىڭ ۇلەسىندەگى 44,6 پايىز جەر كولەمىنەن, جالپى, اۋىل شارۋاشىلىعىندا وندىرىلگەن ونىمدەردىڭ 29,3 پايىزى وندىرىلگەن.
بۇل مالىمەتتەر اگروونەركاسىپ كەشەنىندە مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردىڭ ۇلەس سالماعىنىڭ تومەن ەكەندىگىن كورسەتەدى. سول سەبەپتەن ولاردىڭ باسقا مەنشىك تۇرلەرىمەن قاتار دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ولار نارىقتىق ەكونوميكانىڭ پرينتسيپتەرىنە ساي جۇمىس جۇرگىزەتىن قۇرىلىمدار بولۋى شارت. ول قۇرىلىمداردىڭ ىشىندە جەكە مەنشىكتەگى شارۋاشىلىقتار ءوز جۇمىستارىن كەلىسىمشارت نەگىزىندە مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا ءتيىمدى جۇرگىزۋگە تولىق مۇمكىندىك جاسالۋى ءتيىس. بۇل جاعداي جەكە كاسىپكەرلەردىڭ شارۋاشىلىقتارىن جۇرگىزۋدە مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردىڭ تەحنيكالارىن, باسقا دا كومەكتەرىن ءتيىمدى پايدالانىپ, ءوز ءوندىرىس كولەمدەرىن ىرىلەندىرىپ, ولاردىڭ دامۋىنا زور مۇمكىندىكتەر تۋعىزادى. وسى ورايدا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنا ءىرى مەملەكەتتىك كاسىپورىندار, وندىرىستىك بىرلەستىكتەر, اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتسيالارىن قانداي نەگىزدە قۇرۋ تۋرالى, نارىق جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ, قىزمەت كورسەتۋ ەرەكشەلىكتەرىنە ساي وڭتايلى كولەمىن, شارۋاشىلىقتى ۇيىمداستىرۋ, باسقارۋ ادىستەرىن ايقىنداۋ تۋرالى تاپسىرىس بەرىپ جانە ولاردىڭ ۇسىنىستارىن تاجىريبەگە ەنگىزۋدى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت.
جاڭا يندۋستريالىق دامۋ كەزەڭىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ولقىلىقتاردى جويۋ ماقساتىندا مەملەكەت ءىرى ءوندىرىس كەشەندەرىن دامىتۋعا قوماقتى قارجى ءبولۋدى جانە شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋدى جەدەل ءوز قولىنا الىپ, ولاردى باسقارۋ, رەتتەۋ ماسەلەسىن جەتىلدىرۋگە ءتيىستى ءىس-شارالار قابىلداپ, ونىڭ جۇزەگە اسۋىن قاتاڭ قاداعالاۋى قاجەت. بۇل اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن عىلىمي جەتىستىكتەر مەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جولىمەن وندىرۋگە جانە ولاردى وڭدەيتىن وندىرىستەردى قۇرۋ ارقىلى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ وزىندىك قۇنىنىڭ تومەندەۋىنە جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىن باسەكەلەستىككە ساي جۇمىس ىستەۋىنە زور مۇمكىنشىلىك تۋعىزار ەدى.
مۇرات جۇمادىلداەۆ,
م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
جامبىل وبلىسى.