ەلوردادا استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن «جاۋاپتى اكە – تۇراقتى قوعامنىڭ تىرەگى» اتتى قالالىق اكەلەر فورۋمى ءوتتى. جيىندا وتباسى قۇندىلىعىن نىعايتۋ, بالا تاربيەسىندەگى اكەنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن قوعامداعى اكەلىك ينستيتۋتتى كۇشەيتۋ ماسەلەسى تالقىلاندى.
TEDx فورماتىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شاراعا مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, ءبىلىم جانە پسيحولوگيا ماماندارى, كاسىپكەرلەر, مادەنيەت پەن سپورت سالاسىنىڭ وكىلدەرى, سونداي-اق اكەلەر قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەلەرى قاتىستى.
فورۋمدا العاش بولىپ ءسوز العان رەسپۋبليكالىق اكەلەر وداعى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ استانا قالالىق فيليالىنىڭ توراعاسى بەكدايىر كۇزەمباي بۇگىندە قوعامداعى اكەلەردىڭ رولىنە كەڭىنەن توقتالدى.
– بۇگىندە اكەلەر بالاباقشا, مەكتەپ جانە كوللەدج ومىرىنە, اسىرەسە بالاسىنىڭ تاربيەسىنە بەلسەندى ارالاسادى. بۇل – جاقسى پروگرەسس. ءبىزدىڭ ماقسات – ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ, اكەلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ جانە وسكەلەڭ ۇرپاقتى وتانشىلدىق رۋحتا تاربيەلەي وتىرىپ, قوعامنىڭ رۋحاني دامۋىنا ۇلەس قوسۋ. وسى ۇستانىمعا سايكەس ءبىر جىلدا شامامەن 60 مىڭ ءبىلىم الۋشى مەن 15 مىڭنان اسا اكەنى قامتىعان 200-گە جۋىق ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. ونىڭ قاتارىندا «ناعىز ەر ازامات بولۋ – نامىس پەن جاۋاپكەرشىلىك» تاقىرىبىنداعى اشىق ديالوگ, «تازا قازاقستان» رەسپۋبليكالىق باستاماسى اياسىنداعى ەكو-چەللەندج جانە «اكە – ۇلگى, اكە – ونەگە» ەكولوگيالىق اكتسياسىن اتاپ وتۋگە بولادى, – دەدى ول.
بۇگىندە ەلىمىزدە 6 ملن-نان اسا بالا بار. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ, وتانىن سۇيەتىن, وعان ايانباي قىزمەت ەتەتىن ازامات رەتىندە قالىپتاسۋى ماڭىزدى. جيىندا وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى شىنار اقباروۆا بالانىڭ مىنەز-قۇلقى مەن قۇندىلىقتار نەگىزى الدىمەن وتباسىندا قالاناتىنىن ايتتى.
– ءار بالا – ەرتەڭگى ەلدىڭ تىرەگى ءارى بولاشاعىنىڭ كەپىلى. سوندىقتان ولاردىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى جوعارى, ەڭبەكقور, وتانسۇيگىش تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىن قوعامعا ورتاق مىندەت رەتىندە قاراۋىمىز ورىندى. وتباسى تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزى بولسا, ورتاسى سول قۇندىلىقتارىنىڭ ورنىعۋىنا ىقپال ەتەدى. ياعني اتا-انانىڭ بالامەن قارىم-قاتىناسى, ومىرلىك ۇستانىمى جانە كۇندەلىكتى ارەكەتى تىكەلەي اسەر ەتەدى. اسىرەسە اكەنىڭ بالامەن بىرگە وتكىزگەن ۋاقىتى مەن كۇندەلىكتى قاراپايىم ارەكەتتەرى بالانىڭ دامۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوسادى, – دەدى ش.اقباروۆا.
سەنات دەپۋتاتى عالياسقار سارىباەۆ تا وتباسى قۇندىلىعى, بالا تاربيەسىندەگى اكەنىڭ ءرولى جانە اكەلەر وداعىنىڭ قوعامداعى مىندەتتەرى تۋرالى ءسوز قوزعاپ, بۇل وداقتىڭ ازاماتتىق قوعامداعى ورنى قالىپتاسقانىن جەتكىزدى.
– ەلىمىزدە جىل سايىن شامامەن 150 مىڭ نەكە تىركەلسە, سوعان سايكەس اجىراسۋ دەڭگەيى دە جوعارى بولىپ تۇر. سالدارىنان كوپتەگەن بالا نە اكەسىنىڭ, نە اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز ءوسىپ جاتىر. وتباسى ينستيتۋتىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوبالار مەن باستامالار جوسپارلانىپ, قوعامداعى وتباسىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ جۇمىسى قولعا الىنۋى كەرەك. جاڭا اتا زاڭدا وتباسى جانە نەكە ماسەلەسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيگە شىعارىلۋى – وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى. ويتكەنى بالا تاربيەسى ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن بولاشاعىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان اكەلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ دە – كەز كەلگەن ماسەلەنى شەشۋ, الدىن الۋداعى جۇيەلى ارەكەت. جاقىندا كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە بايلانىستى راقىمشىلىق جاريالانىپ, شامامەن 16 مىڭ ادام بوستاندىققا شىعادى. ولاردىڭ اراسىندا دا بىرەۋدىڭ اكە-شەشەلەرى بار. وسى تۇرعىدا اكەلەر وداعىنىڭ ەڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى – وسى ازاماتتاردىڭ قوعامعا قايتا بەيىمدەلۋىنە كومەكتەسۋ. ولاردىڭ بولاشاقتا قايتادان قۇقىقبۇزۋشىلىققا بارماۋىنا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك, – دەدى سەناتور.
باسقوسۋدا وزگە دە بىرقاتار سپيكەر وتباسى تاربيەسىندەگى ءوز تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, اكە مەن انا بالانىڭ رولىنە قاتىستى ويىن ورتاعا سالدى. حالىق ءارتىسى ديماش قۇدايبەرگەننىڭ اكەسى, كومپوزيتور, پروديۋسەر, مۋزىكانت قانات ايتباەۆتىڭ پايىمىنشا, وتباسىنداعى ءتالىم-تاربيە بالا بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
– بالا كۇنىمىزدەن اكەمىزدىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ وستىك. سوزىنەن, ءىس-ارەكەتىنەن ۇلگى الدىق. اكەمىزدىڭ اۋزىنان بىردە-ءبىر ادەپسىز ءسوز ەستىپ كورمەدىم. كەز كەلگەن جەتىستىگىمىزگە بالاشا قۋانىپ, اق تىلەگىن ارناپ, ارقامىزدان قاعىپ, ۇنەمى قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىراتىن. بۇل ونىڭ بىزگە قالدىرعان ەڭ ۇلكەن تاربيەسى دەر ەدىم. ويتكەنى بالانىڭ قاناتتانۋىنا سەبەپكەر جان – اكە مەن انا. اكە مەن بالانىڭ, انا مەن اكەنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس – بارلىعى وتباسىنان باستالىپ, بالانىڭ بويىنا سىڭە بەرەدى. سوندىقتان دا باۋىرجان مومىش ۇلى «وتان – وتباسىنان باستالادى» دەپ بەكەر ايتپاعان, – دەدى ق.ايتباەۆ.
سونداي-اق جيىندا ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردى سپورت ارقىلى قولداۋدىڭ ماڭىزى ايتىلدى. سپيكەرلەر ينكليۋزيۆتى سپورتتىڭ فيزيكالىق دامۋعا عانا ەمەس, بالانىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا, قوعامعا بەيىمدەلۋىنە جانە الەۋمەتتىك ورتاعا ارالاسۋىنا ىقپال ەتەتىنىن ايتتى.
– ۇلىما ءتورت جاسىندا اۋتيزم دياگنوزى قويىلدى. كوپتەگەن اتا-انا سياقتى ءبىز دە اۋىر كەزەڭىنەن وتتىك. دارىگەرلەر بالامىزدىڭ قوعامعا بەيىمدەلۋى قيىن بولاتىنىن, وعان ءومىر بويى قولداۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. اتا-انا رەتىندە بۇل سوزدەر بىزگە اۋىر ءتيدى. الايدا بۇل بولجامدارعا ەمەس, بالامىزعا سەنۋدى تاڭدادىق. وسىلايشا, داستان سپورتپەن ەرتە شۇعىلداندى. 5 جاسىنان باستاپ جۇزۋمەن اينالىستى, ال 10 جاسىندا ۆەلوسپورتقا كەلدى. ۋاقىت وتە ەرەكشە جانداردان قۇرالعان اۋەسقوي توپقا قوسىلدى. كەيىن سپورت فەدەراتسياسى قۇرىلىپ, 2023 جىلى اككرەديتاتسيادان ءوتىپ, حالىقارالىق ۇيىمنىڭ مۇشەسى اتاندى. بىشكەك قالاسىندا وتكەن جارىستا قازاقستان تاريحىندا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا العاش رەت ەكى سپورتشى ەل نامىسىن قورعادى. سول سپورتشىلاردىڭ ءبىرى – داستان ورداباي. ول ءارتۇرلى قاشىقتىق بويىنشا ءتورت كۇمىس مەدال جەڭدى. 2024 جىلى اۋستراليادا وتكەن جارىستا تاسجول ۆەلوسپورتى بويىنشا ەكى التىن مەدال يەلەندى. ال بيىل اقپان ايىندا رەسمي تۇردە پارااتلەت مارتەبەسىن الدى. ءبىر كەزدەرى ونىڭ بولاشاعىنا كۇمانمەن قاراعاندار كوپ بولدى. بۇگىندە ول قازاقستاننىڭ كوك تۋىن الەمدىك ارەنالاردا جەلبىرەتىپ ءجۇر. ۇلىمنىڭ ەڭبەكقورلىعى مەن قايسار مىنەزىن ماقتان تۇتامىن. ول ءبىراز جاستىڭ كوكىرەگىنە ءۇمىت وتىن جاقتى, وسىنداي دياگنوزبەن قينالعان وتباسىلارعا شابىت بەردى, – دەپ داستان وردابايدىڭ اكەسى سامات ورداباي ۇلىنىڭ جەتىستىك جولىن اڭگىمەلەدى.
ءىس-شارا بارىسىندا بەلسەندىلىك تانىتىپ, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا ۇلەس قوسقان اكەلەرگە العىسحات تاپسىرىلدى. بۇعان قوسا فورۋم الاڭىندا اكە مەن بالا اراسىنداعى بايلانىستى كورسەتەتىن ارنايى كورمە دە ۇيىمداستىرىلدى. كورمەدە ەلوردالىق بالاباقشا مەن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ وتباسى, اكە بەينەسى جانە اكەلىك مەيىرىم تاقىرىبىنداعى شىعارماشىلىق جۇمىستارى ۇسىنىلدى. كورمەگە قويىلعان سۋرەتتەردە اكە بەينەسى اسەرلى ءارى مازمۇندى بەينەلەنگەن.