تالدىداعى ءتالىمدى ءىس

بۇل تاڭعاجايىپ جوبا­نىڭ اۆتورى ءارى باس­تى قوزعاۋشى كۇشى – اتال­عان مەكتەپتىڭ ديرەكتورى, بيولو­گيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ماقسات وسپان­قۇلوۆ. بىلىكتى بيولوگ بىلتىر پاي­دالانۋعا بەرىلگەن جاڭا مەكتەپ عيماراتىنىڭ دالىزدەرى مەن سىنىپتارىن جاي عانا كوگالداندىرىپ قويماي, ونى وقۋشى جانى دەمالاتىن شىنايى ەكولوگيالىق ايماققا اينالدىرۋدى قولعا العان. بۇگىندە مەكتەپتە وسىمدىكتىڭ 70-تەن استام ءتۇرى جايقالىپ تۇر. ولاردىڭ اراسىندا كۇتىمى ەرەكشە نازىكتىكتى تالاپ ەتەتىن گۇلدەر دە, ەكزوتيكالىق تروپيكالىق وسىمدىكتەر دە بار. مەكتەپ تابال­دىرى­عىن اتتاعاننان-اق كوز­دىڭ جاۋىن الاتىن اشىق تۇستەر مەن نازىك حوش ءيىس جاندى باۋرايدى. ءبىلىم ورداسىنىڭ بۇل بەي­نەسى مۇعالىمدەر ۇجىمى مەن وقۋشىلارعا ەرەكشە شىعارما­شىلىق كوڭىل كۇي سىيلاپ وتىر.

بۇگىندە مەجەلەنگەن 100 ءتۇرلى گۇل دەڭگەيىنە جەتۋ ءۇشىن مەكتەپ ۇجىمى ۇنەمى ىزدەنەدى. تاڭداۋ نەگىزىنەن تامىرى تەرەڭ, ساباعى بەكەم, بيىككە بوي تۇزەيتىن جانە بولمە اۋاسىن بارىنشا تازارتاتىن, وتتەگىن كوپ بولەتىن پايدالى وسىمدىكتەرگە ءتۇسىپ وتىر.

مەكتەپ مۇعالىمى ايگەرىم باعداتقىزى مەن وزگە دە ۇجىم مۇشەلەرى بۇل ەكو-ورتانىڭ مەك­تەپ ىشىندەگى ميكروكليماتتى جاق­سارتىپ, وقۋ ۇدەرىسىنە وڭ اسەر ەتىپ جاتقانىن العا تارتادى. مۇنىڭ عىلىمي نەگىزدەمەسى دە جوق ەمەس, سەبەبى الەمدىك زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, اينا­لاسىندا ءتىرى جاسىل وسىمدىكتەرى بار ورتادا وقۋ­شى­­لاردىڭ زەيىن قويۋ قابى­لەتى مەن اقپاراتتى تەز قا­بىل­­­داۋى 20 پايىزعا ارتادى ەكەن. جاسىل ءتۇس كوزدىڭ شار­­شاۋىن باسىپ, جۇيكە جۇيەسىن تىنىشتاندىرادى, بۇل بالالاردىڭ ساباققا دەگەن ىقىلاسىن ارتتىراتىنى ءسوزسىز.

مەكتەپ وقۋشىلارى, سونىڭ ىشىندە شىرايلىم سايات سەكىل­دى شاكىرتتەر بەلگىلەنگەن ەرەجە­لەردى ساقتاي وتىرىپ, وزەن قۇمىن ارالاس­تىرۋ, توپىراق دايىنداۋ, گۇلدەر مەن نازىك وسكىندەرگە دۇ­رىس كۇتىم جاساۋدى ۇلكەن جاۋاپ­كەرشىلىكپەن ۇيرەنىپ كەلەدى.

بۇگىندە مەكتەپ ديرەكتورى ءار­بىر وسىمدىكتىڭ جەكە «تولقۇ­جاتىن» ازىرلەپ جاتىر, ال بولا­شاقتا بۇل مالى­مەتتەر جيناق­تالىپ, ارنايى كىتاپ بولىپ جارىق كور­مەك. ەڭ قىزىعى, جاقىن ارادا مەكتەپتەگى ءاربىر گۇل­دىڭ قاسىنا ارنايى QR-كودتار ورناتىلادى. كەز كەل­گەن وقۋشى نەمەسە مەكتەپ قوناعى ۇيالى تەلەفونى ار­قىلى سول كودتى سكا­نەرلەپ, وسىمدىكتىڭ شىعۋ تاريحى, ونىڭ وتانى, سۋارۋ جانە كۇتۋ ەرەجەسى, سونداي-اق ادام دەن­ساۋ­لىعىنا تيگىزەر پايداسى مەن ەمدىك قاسيەتى تۋرالى تولىق اقپاراتتى وقي الادى. بۇل – مەكتەپ ءدالىزىن اشىق اسپان استىن­داعى ءتىرى بيولوگيالىق زەرتحاناعا جانە تسيفرلىق ءبىلىم كەڭىستىگىنە اينالدىرۋدىڭ وزىق ۇلگىسى.

– گۇل ەگۋ مەن ءۇشىن ۋاقىت الاتىن اۋىر جۇمىس نەمەسە مىندەت ەمەس, جانعا راحات سىيلايتىن, ءومىرىمنىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالعان قىزىقتى حوببي. مەنىڭ وزىندىك ءبىر قالىپتاسقان قاعيدام بار, الدەنەگە مۇڭايىپ, جانىڭ جابىرقاۋ تارتىپ تۇرسا دا گۇل ەك, كوڭىل كۇيىڭ كوتەرىڭكى بولىپ, قۋانساڭ دا تاعى دا گۇل ەك! وسىمدىك اتاۋلى تەك ەستەتيكالىق اسەمدىك بەرىپ قانا قويمايدى, فوتوسينتەز ۇدەرىسى ارقىلى اينالاسىنا تازا اۋا مەن ومىرلىك ەنەرگيا سىيلايدى. مىسالعا, مولوچاي ميليا دەپ اتالاتىن اسەم گۇلدى ەككەنىمىزگە ءبىر جارىم جىل بولدى. ال مەكتەپتە بول­مە گ ۇلى رەتىندە ءوسىرىلىپ جاتقان شاڭجاپىراقتى ءوز قولىممەن باپتاپ كەلە جاتقالى دا ءبىراز جىل ءوتتى. ەرەكشە ايتا كەتەرلىگى, ءبىزدىڭ كەنت ورمان شارۋاشىلىعىندا وسى شاڭجا­پىراقتىڭ تابيعي ورتادا وسەتىن جابايى, تابيعي ءتۇرى دە كەزدەسەدى. ەڭ باستىسى, بۇل ىسكە ەشقانداي ارتىق قارجى كەتپەي­دى. توپىراعى دا, گۇل قۇمىراسى­نىڭ استىنا توسەيتىن تاسى دا ءوز ولكەمىزدىكى, ءوزىمىزدىڭ وزەننەن تاۋىپ العان قۇمىمىز. مەن باسقا جاققا بارسام, ەشقاشان دايىن گۇلدى ساتىپ المايمىن. باستاپقىدا مەندە حلوروفيتۋم, بەگونيا سەكىلدى گۇلدەر عانا بار ەدى, كەيىن وزىمدە جوق سيرەك وسىمدىكتەردى ىزدەي باستادىم. قايدا بارسام دا — توي-تومالاققا, قوناققا بارسام دا, ەڭ الدىمەن, اينالامداعى گۇلدەرگە كوز تىگەمىن. وتكەندە مەكتەبىمىز­دىڭ كۇزەتشىسى قارقارالى قالاسى­نا بارىپ, گۇل ساتاتىن دۇكەنگە باس سۇ­عىپتى. ساتۋشى قىز: «گۇل الى­ڭىز, تاڭداڭىز», دەگەندە, ءبىز­دىڭ قىز­مەتكەر: «بۇل گۇلدەر­دىڭ بار­لىعى دەرلىك بىزدە بار», دەپتى. ساتۋشى تاڭعالىپ: «بۇل قاي مەكتەپ؟», دەپ سۇراعاندا, تال­دى اۋى­­لىنىڭ №19 مەكتەبى دەپ ماق­تا­نىش­پەن جاۋاپ بەرگەن ەكەن. شىنىندا دا, كوبىنە قارا­پايىم گۇلدەردى ەگە سالادى. ال بىزدەگى شەفلەرا, زاميوكۋلكاس سەكىلدى قىمبات ءارى سيرەك گۇلدەر مەكتەپتىڭ, سول ورتانىڭ دەڭگەيى مەن مادەنيەتىن, بىلىمدىلىگىن كورسەتەدى. ول سول شاڭىراقتىڭ دارەجەسىن بىلدىرەدى. مەن دە تەك بۇگىندى ەمەس, كە­لە­شەكتى, مەكتەبىمنىڭ 100 جىل­دىق بولاشاعىن ويلايمىن. مەنىڭ ۇلكەن ماقساتىم, ءۇمىتىم – مەك­تە­بى­مىزدى تولىقتاي جاسىل جەلەككە بولەپ, تەك ساباق وقيتىن ورىن عانا ەمەس, بالالار دا, ۇستازدار دا, اۋىل تۇرعىندارى دا ءلاززات الاتىن ۇلكەن مادەني دەمالىس ورنىنا اينالدىرۋ, – دەيدى بىلىكتى بيولوگ, تابيعات جاناشىرى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جاڭا مەكتەپتىڭ اۋلاسىنا دا ءتۇرلى اعاش ەگىلىپ جاتىر. جاقىندا عانا ەلى­مىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەت­كەرى, قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتو­ريانىڭ بەلگىلى تۇلەگى, وسى مەك­تەپتىڭ ماقتانىشى روزا كادير­بەرلينانىڭ ۇسىنىسى­مەن ۇلكەن تاعزىم ءىس-شاراسى ءوتتى. مەكتەپتىڭ نەگىزىن قالاعان, ءبىلىم وشاعىنىڭ دامۋىنا ءومىرىن ارناپ, بۇگىندە دۇنيەدەن وتكەن 14 اياۋلى ۇستازدىڭ ۇرپاقتارى بۇل يگى باستامانى قولداپ, جاڭا مەكتەپ اۋلاسىنا 14 ءتۇپ كوگىلدىر شىرشا كوشەتىن وتىرعىزدى. بۇل شىرشالار – وتكەن كۇننىڭ قاسيەتتى ەسىمى, بۇگىنگى ۇرپاق­تىڭ تاعزىمى. قازىر مەكتەپ وقۋشىلارى بۇل شىرشالاردى وزدەرىنىڭ باستى اماناتىنداي كورىپ, ەرەكشە باپتاپ, كۇتىپ وتىر.

بۇل باستامانىڭ باسىندا تۇر­عان ماقسات زەينەل­ ۇلىنىڭ تۋعان جەرىنە دەگەن پەرزەنتتىك ماحابباتى ونى ۇلكەن عىلىمي جانە پەداگوگيكالىق بيىكتەرگە جەتە­­لەپ كەلەدى. 2004 جىلى ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قارا­عاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيولوگيا-گەو­گرا­فيا فاكۋلتەتىن بىتىرگەننەن بەرى ءومىرىن اۋىل تىرشىلىگىمەن باي­لانىستىرىپ كەلەدى. ول كەنت ورمان شارۋاشىلىعىمەن بىر­لەس­كەن عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستا­رىن دا ءساتتى جۇرگىزىپ جاتىر. جو­عارى باسقارۋ­شىلىق قابىلەتى­نىڭ ارقاسىندا 2008 جىلدان بەرى وسى مەكتەپتىڭ تىزگىنىن ابىرويمەن ۇستاپ كەلەدى. ماقسات ۇستازدىڭ وتباسىن دا پەداگوگتەر اۋلەتى دەۋگە بولادى. جارى جانار جۇماعازىقىزى – باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى. ولار ءوسىرىپ وتىرعان 4 بالاسىنان 3 نەمەرە, 3 جيەن ءسۇيىپ وتىرعان ۇلگىلى اتا-اجە. ۇل مەن قىزى ءوز الدىنا وتاۋ قۇرسا, كىشى ۇلى ارقات قارا­عان­دى قالا­سىندا ەڭبەك ەتەدى. ال كىشى قىزى زەرە بيىل اتا-انا جولىن قۋىپ, ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعان­دى ۇلتتىق زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ ماتەماتيكا فاكۋلتەتىن ماتەماتيكا-فيزيكا ماماندىعى بو­يىنشا ءبىتىرىپ, جاس ۇستاز رەتىندە العاشقى قادامىن باسپاقشى. كە­يىپ­كەرى­مىزدىڭ تەك مەكتەبى عانا ەمەس, ءۇيىنىڭ اۋلاسى دا جاسىل جەلەككە ورانعان, ول ءوز پەرزەنتتەرىن دە وسى ىزگى جولمەن تاربيەلەپ كەلەدى. ۇستاز ەڭبەگىنىڭ باستى جەمىسى – ونىڭ وزىق شاكىرتتەرى. ماقسات زەينەل ۇلى باپتاعان دا­رىندى بالالار بيولوگيا سالاسىندا وبلىستىق جانە رەس­پۋبليكالىق دەڭگەيدە بيىك بەلەستەردى باعىندىرىپ كەلەدى.

تاجىريبەلى مۇعالىمنىڭ ءارى بىلىكتى باسشىنىڭ ءبىلىم سالا­سىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى دە باعا­لانعان. ول قاراعاندى وبلىسىندا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعى ۇيىمداس­تىرعان «پەداگوگيكالىق يدەيالار فەستيۆالى» رەسپۋبليكالىق باي­قاۋىنىڭ وبلىستىق كەزەڭىندە «شەبەرلىك پاليتراسى» باعىتى بويىنشا ءىىى دارەجەلى ديپلوممەن, «شاعىن جيناقتى مەكتەپتىڭ ۇزدىك مۇعالىمى – 2023» بايقاۋىندا ءىى دارەجەلى ديپلوممەن جانە قارا­عاندى وبلىستىق ءبىلىم باسقارما­سىنىڭ «قۇرمەت گراموتاسىمەن» مارا­پاتتالعان. سونداي-اق 2019 جىلى قارقارالى اۋدانىنىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋى­نا قوس­قان ەرەكشە ۇلەسى ءۇشىن «رازاق تاڭاتوۆ اتىنداعى ءبىلىم بەرۋ سالا­سى­­نىڭ ۇزدىگى» اتالىمىن يەلەنگەن.

قارقارالىنىڭ ءبىر قيىرىن­دا­عى اۋىل مەكتەبىنەن باستالعان بۇل ىزگى دە جاڭاشىل جوبا – بۇكىل رەسپۋب­ليكا مەكتەپتەرىنە ۇلگى بو­لارلىق بىرەگەي تاجىري­بە. تابي­عاتتى ايالاۋ­دى ءوز تابال­دىرىعىنان باستاعان ۇجىمنىڭ بۇگىنگى ەڭبەگى – ەرتەڭگى جاسىل بولاشاقتىڭ بەرىك ىرگەتاسى.

قاراعاندى وبلىسى,

قارقارالى اۋدانى,

تالدى اۋىلى