قازاقستان پارلامەنتىنىڭ قاراۋىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلتايى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى ەنگىزىلدى. قۇجات قۇرىلتايدىڭ قىزمەتى مەن زاڭ شىعارۋ جانە باقىلاۋ وكىلەتتىكتەرىن ايقىندايدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
قۇرىلتاي حالىقتىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن جانە زاڭ شىعارۋ بيلىگىن جۇزەگە اسىراتىن جوعارى ورگان رەتىندە ارەكەت ەتەدى. ونىڭ قىزمەتىن زاڭدىلىق جانە القالىلىق پرينتسيپتەرىندە بەكىتۋ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق شەشىمدەردى ۇجىمدىق قابىلداۋ جانە قۇقىقتىق شەڭبەردى قاتاڭ ساقتاۋ يدەياسىنا ادالدىعىن كورسەتەدى. بۇل حالىقتىڭ جوعارى ەركى اشىق جانە دەموكراتيالىق راسىمدەر ارقىلى ناقتى قۇقىقتىق نورمالارعا اينالاتىن سەنىمدى تەتىكتى قالىپتاستىرادى.
قۇرىلتاي حالىق تىكەلەي سايلاۋدا سايلايتىن 145 دەپۋتاتتان تۇراتىن بولادى. قۇرىلتاي قىزمەتى بەس جىلدىق مەرزىمگە ەسەپتەلگەن, بۇل ساياسي جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىن جانە مەملەكەتتىڭ دامۋ باعىتىنىڭ ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
قۇرىلتاي قىزمەتىنىڭ نەگىزگى اسپەكتىسى – ونىڭ كادر ساياساتىنا قاتىسۋى جانە اتقارۋشى بيلىكتى باقىلاۋى. دەپۋتاتتار پرەمەر-مينيستر, ۆيتسە-پرەزيدەنت, كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ سۋديالارى, جوعارعى اۋديتورلىق پالاتانىڭ مۇشەلەرى جانە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى سياقتى نەگىزگى تۇلعالاردى تاعايىنداۋعا كەلىسىم بەرەدى. سونىمەن قاتار, زاڭ جوباسىندا ۇكىمەتكە سەنىمسىزدىك ۆوتۋمىن ءبىلدىرۋ تەتىگى قاراستىرىلعان, بۇل اتقارۋشى بيلىكتى حالىق قالاۋلىلارىنىڭ الدىندا ەسەپتى ەتەدى.
قۇرىلتاي جۇمىسى قىركۇيەكتەن ماۋسىمعا دەيىن تۇراقتى نەگىزدە وتكىزىلەتىن سەسسيالار فورماتىندا, ال قاجەت بولعان جاعدايدا – پرەزيدەنتتىڭ, پالاتا توراعاسىنىڭ نەمەسە دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ باستاماسىمەن كەزەكتەن تىس تارتىپتە جۇزەگە اسادى.
قازاقستاننىڭ سايلاۋ زاڭناماسى قالاي وزگەرەدى؟
ايتا كەتۋ كەرەك, قۇرىلتاي توراعاسى (مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا) دەپۋتاتتار اراسىنان سايلانادى جانە وتىرىستاردى شاقىرۋدى, زاڭ شىعارۋ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋدى جانە قابىلداناتىن اكتىلەرگە قول قويۋدى قوسا العاندا, ورگان قىزمەتىنە جالپى باسشىلىقتى جۇزەگە اسىرادى. قۇرىلتاي قۇرىلىمىندا ۇيلەستىرۋشى ورگان رەتىندە بيۋرونىڭ, سونداي-اق ماسەلەلەردى الدىن الا قاراۋدى جانە شەشىمدەردى دايىنداۋدى قامتاماسىز ەتەتىن تۇراقتى كوميتەتتەر مەن كوميسسيالاردىڭ جۇمىس ىستەۋى قاراستىرىلعان. قوسىمشا كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگاندار قۇرىلۋى مۇمكىن, ولاردىڭ شەشىمدەرى ۇسىنىس سيپاتىندا بولادى.
پارلامەنتتىك باقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ماقساتىندا تىڭداۋلار مەن ۇكىمەتتىك ساعاتتار سياقتى قۇرالدار قاراستىرىلعان. ولار دەپۋتاتتارعا, سونىڭ ىشىندە وپپوزيتسيا وكىلدەرىنە ماڭىزدى تاقىرىپتاردى تالقىلاۋعا باستاماشىلىق جاساۋعا جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرىن تىڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە, بارلىق راسىمدەر, سونىڭ ىشىندە ولاردى وتكىزۋ ءتارتىبى قۇرىلتاي رەگلامەنتىندە ەگجەي-تەگجەيلى كورسەتىلەدى, بۇل ونىڭ قىزمەتىنىڭ جۇيەلىلىگى مەن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
زاڭداردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ ءتارتىبى قۇرىلتايداعى زاڭ شىعارۋ پروتسەسى زاڭداردى ەنگىزۋ, قاراۋ جانە قابىلداۋ ءتارتىبىن, سونداي-اق نەگىزگى مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن رەگلامەنتتەيدى. زاڭ شىعارۋ باستاماسى قۇقىعى پرەزيدەنتكە, قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنا, ۇكىمەتكە جانە قازاقستان حالىق كەڭەسىنە تيەسىلى, بۇل رەتتە بارلىق زاڭ جوبالارى وتىرىسقا شىعارىلماس بۇرىن بەيىندى كوميتەتتەردە مىندەتتى تۇردە قارالۋعا ءتيىس. قارجىلىق باستامالارعا جەكە تالاپتار قويىلعان: مەملەكەتتىك كىرىستەردى قىسقارتۋدى نەمەسە مەملەكەتتىك شىعىستاردى ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن زاڭ جوبالارى ۇكىمەتتىڭ وڭ قورىتىندىسى بولعان جاعدايدا عانا ەنگىزىلۋى مۇمكىن. زاڭ جوبالارىن قاراۋدىڭ باسىمدىلىعىن پرەزيدەنت ايقىنداي الادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «پرەزيدەنت تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدى ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلدادى
قۇرىلتاي قوعامدىق قاتىناستاردىڭ نەگىزگى سالالارىن – ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەن سالىق سالۋدان باستاپ, قورعانىسقا, حالىقارالىق شارتتار مەن مەملەكەتتىك قۇرىلىمعا دەيىنگى ماسەلەلەردى رەتتەيتىن زاڭداردى قابىلداۋ بويىنشا كەڭ وكىلەتتىكتەرگە يە. زاڭدار دەپۋتاتتاردىڭ كوپشىلىك داۋىسىمەن, ال كونستيتۋتسيالىق زاڭدار – بىلىكتى كوپشىلىك داۋىسپەن قابىلدانادى. قابىلدانعاننان كەيىن ولار پرەزيدەنتكە قول قويۋعا جىبەرىلەدى, ول ولارعا قول قويا الادى نەمەسە قارسىلىقتارىمەن قايتارا الادى. قايتا قارالعان جاعدايدا قۇرىلتاي پرەزيدەنتتىڭ قارسىلىقتارىن بەلگىلەنگەن بىلىكتى كوپشىلىك داۋىسپەن ەڭسەرۋگە نەمەسە ۇسىنىلعان وزگەرىستەرمەن كەلىسۋگە قۇقىلى.
بۇدان بولەك, زاڭ جوبالارىن قابىلداماۋ جانە كەرى قايتارىپ الۋ تەتىكتەرى, سونداي-اق ساياسي جاۋاپكەرشىلىك ەلەمەنتتەرى قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, ۇكىمەتتىڭ باستاماسى قابىلدانباعان جاعدايدا, پرەمەر-مينيستر سەنىم تۋرالى ماسەلەنى قوزعاي الادى, بۇل زاڭ شىعارۋشى جانە اتقارۋشى بيلىك تارماقتارى اراسىنداعى تەڭگەرىمدى ايقىندايدى. جالپى العاندا, بەكىتىلگەن ءراسىم زاڭنامالىق شەشىمدەردى قابىلداۋ كەزىندە جۇيەلىلىكتى, جەدەلدىكتى جانە ينستيتۋتسيونالدىق تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
نۇربولات امانبەك