بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلى نەگىزگى اقپارات كوزىنە اينالدى. بۇل قازىر ەڭ جىلدام حابار تاراتۋ قۇرالى بولىپ وتىر. دەگەنمەن, ۆيرتۋالدى الەمنىڭ ءباسى جوعارىلاعان سايىن, جەدەلدىكپەن قاتار, جاۋاپكەرشىلىك جۇگى دە ارتقانىن قاپەردە ۇستاعان ابزال. عالامتور ءبىر جاعىنان, پايدالى مالىمەتكە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرسە, ەكىنشى جاعىنان, بۇرىن ونسىز دا اۋىزدان-اۋىزعا تەز تاراپ كەلگەن وسەك-اياڭنىڭ جىلدامدىعىن بارىنشا شارىقتاتىپ جىبەردى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەت پەن قوعام ءۇشىن قاتەرلى جاعدايعا اپارىپ سوقتىرۋى مۇمكىن.
«قوعامداعى ەلەۋلى قاۋىپتەردىڭ ءبىرى – «تسيفرلىق قاۋەسەتتەر». كوپ جاعدايدا پايدالانۋشىلار ماسەلەنىڭ مانىنە ۇڭىلمەستەن, تەكسەرىلمەگەن, كەيدە ءتىپتى جالعان اقپاراتتى تاراتادى. نازار اۋدارتۋ مەن «حايپ» قۋعان جەكەلەگەن تۇلعالار ءوز ارەكەتتەرىنىڭ سالدارىن ەلەمەيدى. ال شىن مانىندە, شىندىققا سايكەس كەلمەيتىن اقپاراتتى جاريالاۋ بۇكىل قوعام ءۇشىن قاۋىپ فاكتورى. بۇل جاي عانا زيانسىز ءازىل نەمەسە ينتەرنەتتەگى پىكىر ەمەس. مۇنداي ارەكەتتەر دۇربەلەڭ تۋعىزۋى, ازاماتتاردىڭ ىسكەرلىك جانە جەكە بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرۋى, سونداي-اق مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىن تۇراقسىزداندىرۋى مۇمكىن», دەلىنگەن باس پروكۋراتۋرا تاراتقان حابارلامادا.
قۇقىق قورعاۋ سالاسى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق الەمدە تولىققاندى انونيمدىلىك دەگەن نارسە اتىمەن جوق. ياعني ادام ينتەرنەتتە جاساپ جاتقان ارەكەتتەرىم ەلەۋسىز قالادى دەپ ويلاماۋى كەرەك. ءسىزدىڭ ۆيرتۋالدى الەمگە كىرگەنىڭىز بەن شىققانىڭىز جانە وندا جاساعان ءاربىر ءىسىڭىز ءوزىنىڭ ء«ىزىن» قالدىرماي قويمايدى. ونى وزگە ادامدار كورمەگەنىمەن, وسى سالانىڭ ارنايى ماماندارى قازبالايتىن بولسا, تاباتىنى ءسوزسىز.
«ينتەرنەتتەگى انونيمدىلىك – ميف. زاماناۋي تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەر حابارلامانى جىبەرگەن ادامدى, ءتىپتى ول كەيىن جويىلعان جاعدايدا دا, انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ماماندار.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كورىنەۋ جالعان حابارلاما جاساۋ, سونىڭ ىشىندە ينتەرنەت ارقىلى, ماسەلەن, دايىندالىپ جاتقان جارىلىس, ءورت نەمەسە ادامداردىڭ قازا بولۋ قاۋپىن تۋدىراتىن, مۇلىككە زيان كەلتىرۋگە نە وزگە دە قوعامدىق قاۋىپتى سالدارعا اكەلۋى مۇمكىن ارەكەتتەر تۋرالى وتىرىك اقپارات تاراتۋ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق سانالادى. سونداي-اق اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستە دە جالعان اقپارات بەرۋ ءۇشىن ءىرى كولەمدە ايىپپۇل تولەۋ جازالارى قاراستىرىلعان.
بۇل ەل ازاماتتارىنان ينتەرنەتتە بارىنشا ساقتىق تانىتۋدى, تەك سەنىمدى دەرەككوزدەن الىنعان, تەكسەرىلگەن اقپاراتتاردى عانا پايدالانۋدى تالاپ ەتەدى. مۇنى ءسوز بوستاندىعىن شەكتەۋ دەپ بۇرمالاۋ قاتەلىك. ءسوز بوستاندىعى – زاڭعا قايشى ەمەس اقپاراتتى تاراتۋعا بەرىلەتىن قۇقىق. ال وتىرىك مالىمەت تاراتىپ, مەملەكەتتىڭ, باسقا ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن بۇزۋ جالپىعا ورتاق تالاپتاردى اياققا تاپتاۋعا جاتاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
«قۇقىقتىق نورمالاردى ساقتاۋ تۇرمىستا, بيزنەستە جانە مەديا كەڭىستىكتە قاۋىپسىز ورتا قالىپتاستىرادى. قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى تەك جاۋاپكەرشىلىك شارالارىن قولدانۋعا عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان. جۇيەلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ورتاق مىندەتىمىز – جاۋاپتى مىنەز-ق ۇلىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ. ويتكەنى مادەنيەت ءاربىر الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىسىنىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىنەن باستالادى», دەلىنگەن باس پروكۋراتۋرا حابارلاماسىندا.
وسى ورايدا عالامتور كەڭىستىگىندە ءوزىن تولىققاندى «ەركىن», دۇرىسىراق ايتقاندا, جاۋاپسىز سەزىنگەن كەيبىر ازاماتتارىمىزدىڭ وڭدى-سولدى وتىرىك اقپارات تاراتىپ, جازاعا تارتىلىپ جاتقان جاعدايلارى دا از ەمەس. ماسەلەن, سونداي وقيعانىڭ ءبىرى جۋىردا اباي وبلىسىندا تىركەلدى.
3 ناۋرىزدا سەمەي قالاسىنداعى «Balapark» بالالار ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا ءورت ورىن الىپ, ارنايى قىزمەتتەردىڭ جەدەل ارەكەتىنىڭ ارقاسىندا ادام شىعىنىنا جول بەرىلمەگەن ەدى. الايدا قالا تۇرعىنى Instagram جەلىسىندەگى قالالىق پابليكتەردىڭ بىرىندە اتالعان ءورت سالدارىنان 18 ادامنىڭ قازا تاپقانى تۋرالى جالعان اقپارات جاريالاعان. بۇل جەلى وقىرماندارى اراسىندا الاڭداۋشىلىق تۋعىزدى.
ارتىنشا وسى اقپاراتتى تاراتقان تۇرعىننىڭ جەكە باسى انىقتالىپ, وعان قارسى اكىمشىلىك ءىس قوزعالدى. سوت وتىرىسىندا قۇقىق بۇزۋشى ءوز كىناسىن تولىق مويىنداپ, وعان اقبتك-ءنىڭ 456-2-بابىنىڭ 3-بولىگى بويىنشا جالعان اقپاراتتى جاريالاعانى جانە تاراتقانى ءۇشىن 86 500 تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل سالىندى.
ينتەرنەت كەڭىستىگىندە شەكسىز ەركىندىك جوق ەكەنىن, ءاربىر ءجۇرىسىڭ مەن تۇرىسىڭ ۇستامدىلىق پەن بايسالدىلىققا نەگىزدەلۋى كەرەك ەكەنىن, اسىرەسە, قولىنا سمارتفون ۇستاپ تۋاتىن جاس بالالارعا كوبىرەك ءتۇسىندىرۋ قاجەت. وڭ-سولىن تانىماعان جاس ويناپ ءجۇرىپ وت باسسا, جاۋاپكەرشىلىك ونىڭ اتا-اناسىنا ارتىلاتىنى ءسوزسىز. وسى ورايدا پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى جەر-جەردە كامەلەتكە تولماعان جاسوسپىرىمدەردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءتۇرلى ءىس-شارا ۇيىمداستىرىپ كەلەدى.
ماسەلەن, تاياۋ كۇندەرى قوستاناي وبلىسى بەيىمبەت مايلين اۋدانىنىڭ پروكۋراتۋراسى ماي جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارىمەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا كەزدەسۋى مۇمكىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ تاقىرىبىندا كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى. وقۋشىلارعا بۋللينگ, بۇزاقىلىق, تەرروريزم اكتىسى تۋرالى كورىنەۋ جالعان حابار بەرۋ, ەسىرتكى قۇرالدارىنىڭ زاڭسىز اينالىمى مەن باسقا دا ارەكەتتەردىڭ اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگى ءتۇسىندىرىلدى.
ايتا كەتەيىك, جالعان اقپارات تاراتۋ زاڭمەن قاتار, دىنىمىزدە دە كۇنا ءىس سانالادى. بىرەۋ ايتپاعان ءسوزدى ايتتى دەپ نەمەسە جاساماعان ءىستى جاسادى دەپ جاريا قىلۋ – عايبات. ال وتىرىك ايتۋ – دىنىمىزدە دە, داستۇرىمىزدە دە ادامنىڭ سۇيكىمىن كەتىرەتىن امال ەكەنى بەلگىلى.
«جالعان اقپارات تاراتۋدىڭ كۇنا ءارى ارام ەكەنى قۇراندا دا, پايعامبارىمىزدىڭ حاديستەرىندە دە انىق ايتىلعان. مىسالى, ءبىر حاديستە: ء«اربىر ەستىگەنىن ايتۋ كىسىگە كۇنا رەتىندە جەتكىلىكتى», دەيدى. سول سەبەپتى كەز كەلگەن حاباردى انىق-قانىعىنا جەتپەي تۇرىپ تاراتۋعا تىيىم سالىنادى», دەيدى يسلامتانۋشى مەدەت قۇرماش ۇلى.
حالقىمىزدىڭ داستۇرىندە ءسوز تاسۋ, كىسى اراسىن وتىرىك ايتىپ بۇزۋ ۇيات ءارى مادەنيەتسىزدىك سانالادى.