ۇلىتاۋ وڭىرىندە وتكەن جيىن, ءىس-شارالاردا ۇلىتاۋ وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ساعىندىق ۇسەن ۇلىن ءجيى كورەمىن. كەيدە ماعان ول كىسىنىڭ قاتىسۋىنسىز جيىنداردىڭ ءمانى كىرمەيتىندەي كورىنەدى. سەبەبى ول كوپشىلىك باس قوسقان ماڭىزدى باس قوسۋدا اتالى ءسوز ايتىپ, وتىرعان جۇرت ۇيىپ تىڭدايدى.
ساعىندىق قوجامسەيىتوۆ ۇلىتاۋ اۋدانى جانە جەزقازعان قالاسىنىڭ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسى جارلىعىمەن «پاراسات» وردەنىمەن ماراپاتتالدى. بۇل ماراپاتقا رەسپۋبليكالىق «ارداگەرلەر ۇيىمى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ باسقارعان ارداگەرلەر كەڭەسى ۇسىندى. دەمەك بۇل ۇسىنىس بار عۇمىرىن ۇلىتاۋ ءوڭىرىنىڭ وركەندەۋىنە ارناعان ساعىندىق ۇسەن ۇلىنىڭ ەرەن ەڭبەگىنە دەگەن قۇرمەتى.
بيىل ناۋرىز ايىنىڭ تاماشا كۇنىندە ساعىندىق ۇسەن ۇلى 85 جاسقا كەلدى. ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمى داستان رىسپەكوۆ ارداقتى ارداگەرمەن كەزدەستى. سالتاناتتى كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆتىڭ قۇتتىقتاۋى تابىس ەتىلدى. اقساقالدىڭ يىعىنا شاپان جاۋىپ, ىزگى تىلەگىن جەتكىزدى.
ءداستۇر مەن تۇلعا: جىراۋلىق جولدىڭ ساباقتاستىعى
ساعىندىق قوجامسەيىتوۆتىڭ ماماندىعى – جۋرناليست. قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن, الماتى جوعارعى پارتيا مەكتەبىن بىتىرگەن. مەكتەپ قابىرعاسىندا ء«تىلشى بالا» اتانعان ول نەبارى 16 جاسىندا ۇلىتاۋ اۋداندىق «ستالين تۋى» (كەيىن «كوممۋنيزم تۋى» ) گازەتىندە اتشى بولىپ ەڭبەك جولىن باستايدى. ۋاقىت وتە گازەتتىڭ جاۋاپتى حاتشىسى قىزمەتىن اتقارادى. كسرو جۋرناليستەر وداعىنا مۇشەلىككە وتەدى. جاستايىنان ەلدىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, اۋىزعا ىلىگە باستاعان ەتى ءتىرى جاس 1961 جىلى اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, ءبىر جىلدان كەيىن تۋعان جەرى «امانكەلدى» كەڭشارىنا پارتكوم حاتشىسى بولىپ اۋىسادى.
اۋداندىق گازەتتە وچەركتەر, تالداۋ ماقالالار جازىپ تانىمال بولعان جالىندى جاس 1965 جىلى قاراعاندى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنىڭ جەزقازعان قالاسى مەن جەزدى اۋدانى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى بولادى. وسىندا قىزمەت ىستەگەن ءۇش جىلدىڭ ىشىندە كوبىنەسە ءوندىرىس سالاسىنان وتكىر سىن ماقالالار جازىپ, قالامىنىڭ قارىمىن تانىتادى. 1966 جىلى ونىڭ «مىس ماگنيتكاسى» اتتى زەرتتەۋ ماقالاسى «قازاقستان» باسپاسىنان شىققان «قاناتتاس قالالار» كىتابىنا ەنەدى.
تامدىنىڭ تۋماسى, ولەڭنىڭ تۇلعاسى
كەيىن جەزدى اۋداندىق, ساتباەۆ قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇگىت-ناسيحات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارادى. 1970 جىلدىڭ ورتاسىندا جەزقازعان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ لەكتورلار توبىنىڭ جەتەكشىسى, ۇگىت-ناسيحات بولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى بولسا, 80 جىلدارى وسى ءبولىمنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ بەكىتىلەدى. سول جىلدىڭ ورتاسىندا كەڭەس ءداۋىرىنىڭ «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنىن كەۋدەسىنە تاعادى. 1989 جىلى جەزقازعان وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە كوتەرىلەدى. وسى قىزمەتتە جۇرگەندە ورتالىق كوميتەتكە ۇسىنىسپەن شىعىپ, « ۇلىتاۋ» ۇلتتىق تاريحي-مادەني جانە تابيعي قورىق-مۋزەيىن قۇرۋعا قول جەتكىزەدى. سونىمەن قاتار قاراعاندى پوليتەحنيكا ينستيتۋتىنىڭ جەزقازعانداعى فيليالىن جەزقازعان تاۋ-كەن تەحنولوگياسى ينستيتۋتىنا اينالدىرۋعا سەبەپشى بولادى.
پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇگىت-ناسيحات جۇمىسىندا جۇرگەندە جەزقازعان ءوڭىرىنىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوستى. 1988 جىلى تورعاي وبلىسى تاراتىلعاندا قازىرگى س. قوجامقۇلوۆ اتىنداعى دراما تەاتردى جەزقازعانعا اۋىستىرۋعا وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ باسشىلىعىمەن بىرلەسە وتىرىپ, كوپ جۇمىس اتقاردى. جەزقازعان قالاسىندا ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىلەتىن وتىز جىلدان استام تاريحى بار « ۇلىتاۋ ءۇنى» رەسپۋبليكالىق فەستيۆالى دە ساعىندىق ۇسەن ۇلىنىڭ قولداۋىمەن قولعا الىندى. سودان بەرى ونەر دوداسىندا قانشاما دارىندى ونەرپازدار جارقىراي كورىندى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلى جەزقازعان وبلىستىق كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسى جانە قۇجاتتاما جانە مۇراعاتتار باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ ىستەدى. 1997 جىلى ساعىندىق قوجامسەيىتوۆ قاراعاندى وبلىسى مەملەكەتتىك مۇراعاتىنىڭ جەزقازعانداعى فيليالىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. رەسەيدىڭ, بەلورۋسسيانىڭ, قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەي وتىرىپ, جەزقازعان قالاسى مەملەكەتتىك مۇراعاتىنىڭ مارتەبەسى جونىندە ءبىراز جۇمىس اتقارادى. مۇراعات فيليالىن دەربەس جەزقازعان قالاسى مەملەكەتتىك مۇراعاتى ەتىپ قايتادان قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن اينالىسادى. ناتيجەسىندە 1998 جىلعى 15 ساۋىردەگى №238/5 شەشىمىنە سايكەس قالا اكىمدىگىنىڭ «جەزقازعان قالاسى مەملەكەتتىك مۇراعاتىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى تۋرالى» قاۋلىسى شىقتى. ون بەس جىلداي جەزقازعان قالاسى مەملەكەتتىك مۇراعاتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن ءمىنسىز اتقاردى. ەڭبەگى ەلەندى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
تەكتى اۋلەتتەن شىققان ءور تۇلعا
ساعىندىق ۇسەن ۇلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى عانا ەمەس, قارىمدى قالامگەر. ول تۋريستەرگە ارنالعان «ەل ۇرانى – ۇلىتاۋ», «قاراشاڭىراق قارساقباي», «قازاق ەلىنىڭ كىندىك مەكەنى – جەزقازعان», 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە قاتىسۋشىلارعا ارنالعان «نامىستان جارالعان حالىقپىز» كىتاپتارىنىڭ اۆتورى. سونىمەن قاتار « ۇلىتاۋ. ۇلىتاۋ اۋدانى» ەنتسيكلوپەدياسىن جازعان. «جەزقازعان» ەنتسيكلوپەديالىق انىقتامالىعى مەن «جەزقازعان. فوتوالبوم.» كىتاپتارىن قۇراستىرۋشى ءارى باس رەداكتورى.
كەيىنگى تولقىنعا ىرىلىك پەن ىسكەرلىكتىڭ, كىسىلىك پەن كىشىلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ جۇرگەن ساعىندىق قوجامسەيىتوۆ – قوس قوعامدىق جۇيەنىڭ كۋاگەرى. ارداقتى ارداگەر كەڭەس زامانىندا جانە ەلىمىز ەگەمەندىك العاندا دا حالىققا قىزمەت ەتتى. ءالى كۇنگە دەيىن قوعامدىق جۇمىستان قول ۇزگەن جوق. سوڭعى دەمى قالعانشا, قىزمەت ەتە بەرەدى.
ۇلىتاۋ وبلىسى