«جاڭا كونستيتۋتسيا – ورنىقتى دامۋدىڭ كەپىلى». وسىنداي اتاۋمەن پرەزيدەنت ءىس باسقارماسى جانىنداعى پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىندا دوڭگەلەك ۇستەل جيىنى ءوتتى. وتىرىستا ساراپشىلار مەن دەپۋتاتتار رەفەرەندۋم قورىتىندىلارىن سارالاپ, نەگىزگى زاڭنىڭ ەلدىڭ ساياسي جانە قۇقىقتىق دامۋىنا ىقپالىن تالقىلادى.
قاتىسۋشىلار مەملەكەتتىك بيلىك جۇيەسىندەگى ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەردى, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىن ءسوز ەتتى. سەنات دەپۋتاتى عالياسقار سارىباەۆ جاڭا كونستيتۋتسيا ەل تاۋەلسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن نىعايتىپ قانا قويماي, زاڭ ۇستەمدىگىن, اۋماقتىق تۇتاستىقتى بەرىك ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«ەڭ ماڭىزدىسى, ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, ولاردى قورعاۋ تەتىكتەرى كۇشەيتىلدى, بۇل ءوز كەزەگىندە قوعامنىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنىمىن ارتتىرادى. كونستيتۋتسيادا ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك باعىتتار دا ايقىن. جەكەمەنشىكتى قورعاۋ, بيزنەسكە تەڭ جاعداي جاساۋ, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىن دامىتۋ ارقىلى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. بۇل – وتكەن تاريحي تاجىريبەنى, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جانە زاماناۋي جاھاندىق ۇردىستەردى ۇيلەستىرگەن, ەلدىڭ بولاشاعىنا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام», دەدى سەناتور.
ال سەنات دەپۋتاتى بيبىگۇل جەكسەنباي جاڭا اتا زاڭ 2019 جىلدان بەرى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان ساياسي رەفورمالاردىڭ جالعاسى ەكەنىنە توقتالىپ, الداعى مىندەتتەردى ناقتىلاپ ءوتتى.
«بۇل – كوپ جىلدار, ايلار مەن كۇندەر بويى اتقارىلعان ورتاق ەڭبەكتىڭ ناقتى جەمىسى. ءيا, باستاپقىدا حالىق اراسىندا كۇدىك بولعانى جاسىرىن ەمەس. بىراق كەڭ كولەمدە جۇرگىزىلگەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى, حالىقپەن اشىق كەزدەسۋلەر ارقىلى ازاماتتارىمىز رەفورمالاردىڭ ءمانىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, جاڭا كونستيتۋتسيانى كەڭىنەن قولداپ وتىر. ەندىگى باستى مىندەت – وسى نورمالاردىڭ تولىق ءارى ساپالى جۇزەگە اسۋى. زاڭ قابىلداۋ جەتكىلىكسىز, ونى جۇرتشىلىقتىڭ دۇرىس ءتۇسىنىپ, ءوز قۇقىقتارىن ءتيىمدى پايدالانا الۋى شەشۋشى ءرول اتقارادى. كونستيتۋتسيا تەك مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن ەمەس, ءاربىر ازاماتتىڭ ءوز قۇقىعىن قورعاۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن باستى قۇرال بولۋعا ءتيىس. سوندىقتان الدا ءبىزدى اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر. ياعني زاڭداردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, ولاردى قوعاممەن بىرلەسە تالقىلاۋ جانە ناقتى ومىردە ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ. جاڭا قوعامدىق ينستيتۋتتار مەن تسيفرلىق مۇمكىندىكتەر وسى ۇدەرىستى جەدەلدەتىپ, زاڭ شىعارۋ ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى دەپ سەنەمىن», دەدى ب.جەكسەنباي.
رەفەرەندۋم ەلدەگى ساياسي رەفورمالارعا حالىقتىڭ جوعارى دەڭگەيدە قولداۋ بىلدىرەتىنىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەي ءتۇستى. سالىستىرساق, 15 ناۋرىزداعى داۋىس بەرۋدە حالىقتىڭ قاتىسۋ دەڭگەيى بۇرىنعى ساياسي ناۋقاندارمەن سالىستىرعاندا ەداۋىر جوعارى.
«ماسەلەن, 2022 جىلعى كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ رەفەرەندۋمىندا قاتىسۋ 68,44% بولسا, سول جىلعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا – 69,43, 2023 جىلعى پارلامەنت سايلاۋىندا – 54,19, ال 2024 جىلعى اتوم ەلەكتر ستانساسىن (اەس) سالۋ ماسەلەسى بويىن-شا جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا 63,87 پايىز بولعان. ال سوڭعى رەفەرەندۋمداعى كورسەتكىشتىڭ ءوسۋى ازاماتتاردىڭ مەملەكەت تاعدىرىن ايقىندايتىن شەشىمدەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ ارتقانىن كورسەتەدى. بۇل ءۇردىس رەفەرەندۋمنىڭ جاي عانا داۋىس بەرۋ ءراسىمى ەمەس, حالىقتىڭ ساياسي رەفورمالارعا دەگەن سەنىمىن تىكەلەي بىلدىرەتىن ماڭىزدى قۇرالعا اينالعانىن ايعاقتايدى. حالىقارالىق تاجىريبەدە دە ءدال وسىنداي جوعارى قاتىسۋ دەڭگەيى دەموكراتيالىق لەگيتيمدىلىكتىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى رەتىندە باعالانادى», دەدى پرەزيدەنتتىك ورتالىق ديرەكتورى باقىتجان تەمىربولات.
جالپىحالىقتىق ناۋقانعا دەيىن جۇرگىزىلگەن ساۋالناما ناتيجەسىندە دە ەل ازاماتتارىنىڭ 89,2%-ى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولداعان ەدى. دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ باسقارما توراعاسى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, ازاماتتاردىڭ باسىم بولىگى جاڭا كونستيتۋتسيا تۋرالى اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى العانىن ايتتى. سونداي-اق ول اتا زاڭنىڭ نورمالارىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرا بەرۋ كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى.
«كوپ جاعدايدا ادامدار وزگەرىستەردىڭ ءمانىن ءۇستىرت قابىلداپ, تولىق تۇسىنبەي جاتادى. سوندىقتان كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىنەن قۇقىقتىق اعارتۋشىلىقتى كۇشەيتۋ كەرەك. اسىرەسە جاستار اراسىندا اتا زاڭدى كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, ونى ءار ازاماتتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە قاتىستى ماڭىزدى قۇجات رەتىندە ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى», دەدى ساراپشى.