مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى

اتا زاڭدى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ ماڭىزدى

وتىرىستى اشقان ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ الدى­مەن رەفەرەندۋم ناتيجەسىنە قاتىس­تى پىكىرىمەن ءبولىستى. ول ەلىمىز قۋاتتى, ادىلەتتى جانە پروگرەسسيۆتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىندا باتىل قادام جاساعانىن ايتتى.

– رەفەرەندۋم ەلىمىزدىڭ پرەزي­دەنت باعدارىنىڭ ماڭايىنا ۇيى­سىپ, بارىنشا تۇتاستانا تۇسكەنىن كور­سەتتى. جۇرتشىلىقتىڭ وسى تاريحي ىسكە بەلسەنە قاتىسىپ, جاڭا كونس­تي­تۋ­تسيانى 87% قولداپ دا-ۋىس بەرۋى – حا­لىقتىڭ پرەزيدەنتكە دەگەن زور سەنى­مىنىڭ ايقىن دالەلى. اتا زاڭعا تىكە­لەي ۇيىتقى بولىپ, وعان كوپ­تەگ­ەن پروگرەسسيۆتى نوۆەللا ەنگىز­گەن پرەزيدەنتتىڭ ناعىز جە­ڭىسى. بۇ­عان الەم ەلدەرى دە نازار اۋدارىپ, لا­يىق­تى باعاسىن بەردى, – دەدى ە.قوشانوۆ.

سونداي-اق ءماجىلىس سپيكەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا شەت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنان قۇتتىقتاۋلار كەلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار جاڭا كونس­تي­تۋتسيانىڭ حالىقتان جاپپاي قولداۋ تاپقانى – پارلامەنتكە دە ۇلكەن مەرەي ەكەنىن جەتكىزدى.

– دەپۋتاتتار كواليتسيا قۇرا­مىن­دا بارلىق ايماقتى ارالاپ شىقتى. ەڭبەك ۇجىمدارىمەن كەز­دە­سىپ, اۋىل-اۋىلدا, اۋداندار مەن قالا­لاردا تۇرعىندارمەن اشىق اڭ­گى­مە وربىتتىك. جاڭا اتا زاڭ ءماتى­نىن ازىرلەۋگە دە ارىپتەستەرىمىز ءبىر كىسى­دەي اتسالىستى. سول ءۇشىن بۇكىل دە­پۋ­تات­تىق كورپۋسقا شىنايى العى­سىم­دى بىلدىرەمىن, – دەي كەلە ءماجىلىس توراعاسى دەپۋتاتتار قىسقا مەرزىم ىشىندە كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردى زاڭنامالىق تۇرعى­دان بەكىتۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

جاقىن ارادا بىرقاتار زاڭ جوباسى پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزىلەدى. پرەزيدەنت, قۇرىلتاي, حالىق كەڭەسى, استانانىڭ مارتەبەسى, ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى جاڭادان بەس كونستيتۋتسيالىق زاڭ قابىلدانادى. ە.قوشانوۆتىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنت تاعى 8 كونس­تيتۋتسيالىق زاڭ مەن 60-تان اسا ءتۇرلى زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزەدى. 

مەملەكەتتىك قىزمەت ساپالانادى

كۇن تارتىبىنە سايكەس, سالالىق كوميتەتتەر «مامانداندىرىلعان مەكەمەلەردىڭ ارتىقشىلىقتارى مەن يممۋنيتەتتەرى تۋرالى كونۆەن­تسياعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى­نىڭ ەسكەرتپەسى مەن مالىمدەمەسىن الىپ تاستاۋ» جانە «ەل ۇكىمەتى مەن بۇۇ اراسىنداعى قازاقستاندا بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان ءۇشىن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ» تۋرالى, وسىعان ۇقساس تاعى ءبىر زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادى.

بۇعان قوسا, ءماجىلىس «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىن جانە وعان ىلەسپە تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ما­قۇلدادى. قۇجاتتار مەملەكەت باس­شىسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىن­دەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن.

ونداعى نەگىزگى جاڭاشىل­دىقتاردى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى دارحان جازىقباي ءتۇسىندىردى. ونىڭ اي-تۋىنشا, زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتار مەن ولاردىڭ مىندەتتەرى ايقىندالعان. ولاردىڭ قاتارىندا پاتريوتيزم, كاسىبيلىك, اشىقتىق, ادەپتىلىك, ءمىنسىز بەدەل, قۇقىق بۇزۋ­شىلىقتار مەن مۇددەلەر قاقتى­عىسىنا توزبەۋشىلىك بار.

مەملەكەتتىك اپپاراتتى كاسىبي­لەندىرۋ دە كوزدەلگەن. وسى ماقسات­پەن تومەنگى جانە باسشىلىق لاۋازىم­دارعا (ەرتە كاسىبي باعدارلاۋ اياسىندا) مەملەكەتتىك قىزمەتكە كىرۋگە دايىندىق ينستيتۋتى ەنگىزىلەدى. سونداي-اق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى جاڭا قىزمەت قۇرىلادى.

زاڭ جوباسىندا جاۋاپكەرشىلىكتى جەڭىلدەتەتىن (تەرىس سالداردىڭ بولماۋى) جانە اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار (قىزمەتتىك مىندەتتەردى ورەسكەل بۇزۋ, تارتىپتىك تەرىس قىلىقتى الكوگولدىك, ەسىرتكىلىك, نە وزگە دە ماس كۇيدە جاساۋ) ناقتى ايقىن­دالادى. تارتىپتىك تەرىس قى­لىق­تىڭ اۋىرلىعى مەن كىنا دارەجە­سىن ەسكەرە وتىرىپ, تارتىپتىك جازا­لار­دىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى 2 اي­دان 6 ايعا دەيىن سارالانادى.

جاڭا رەداكتسياعا سايكەس مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتىنە نەگىزسىز قىسىم جاساۋعا, ارالاسۋعا, دالەلسىز ايىپ تاعۋعا جول بەرىلمەيدى.

– مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. زاڭ جوباسى قىز­مەتتىك اۋىستىرۋلار (پەرەديسلوكا­تسيا, روتاتسيا, اۋىسۋ) كەزىندە كەپىل­دىك­تەردى, دەمالىس جانە مەرەكە كۇن­دەرى جۇمىسقا تارتىلعانى ءۇشىن مىندەت­تى وتەماقىنى, سونداي-اق مەملەكەت­تىك قىزمەتتەگى ەڭبەك وتىلىنە بايلانىستى قوسىمشا دەمالىس كۇندەرىن بەكىتەدى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ەڭبەك ءوتىلى كەمىندە 25 جىل بولعان قىزمەتشىلەرگە زەينەتكە شىققاندا 4 لاۋازىمدىق جالاقى مولشەرىندە مىندەتتى تولەم قاراستىرىلعان, – دەدى د.جازىقباي.

مانساپتىق ءوسۋدىڭ جاڭا تۇجى­رىم­داماسى ەنگىزىلەدى. ەندى ۆەرتيكالدى ءوسۋ عانا ەمەس, لاۋازىم شەڭبەرىندە كاسىبي دامۋ قاراس­تىرىلادى. 

كاسىبي دامۋ كوكەيكەستى

تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەك مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءوزىن-ءوزى دامىتۋىنا ارنايى كۇن ءبولىپ, ولاردى جۇمىس مىندەتتەمەسىنەن بوساتۋدى ۇسىندى.

– جاڭا زاڭ جوباسى اياسىندا نەمەسە كەيىنىرەك اپتانىڭ ءبىر كۇنىن, مىسالى جۇمانى نەمەسە كەز كەلگەن كۇندى تولىقتاي اعارتۋ كۇنى, شىعارماشىلىق كۇن رەتىندە بەلگىلەۋ كەرەك. مۇنداي ءتاسىل شەنەۋنىكتەر­دىڭ مادەنيەتى مەن كاسىبيلىك دەڭ­گەيىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى, – دەدى ب.بازاربەك.

ال ءماجىلىس دەپۋتاتى ولجاس قۇسپەكوۆ كوپتەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشى جۇمىس ۋاقىتىنان تىس قوسىمشا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر ەكەنىن ايتىپ, ماسەلە كوتەردى.

– ەڭبەك كودەكسىنە سايكەس, اپتالىق جۇمىس ۋا­قى­تى 40 ساعاتتان, ياعني كۇنىنە 8 ساعات­­تان اسپاۋعا ءتيىس. الايدا كەيبىر سالالارداعى مەملەكەتتىك قىزمەت­كەرلەر ارتىق جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر, – دەدى ول.

د.جازىقباي بۇل ماسەلە بو-يىنشا ناقتى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلى ءتيىستى زاڭ قابىلدانعان. بۇعان دەيىن جۇمىس ۋاقىتىن باقى­لاۋ مىندەتى ەڭبەك مينيسترلى­گى­نە جۇكتەلگەن بولسا, 2023 جىلدان باستاپ بۇل قۇزىرەت مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنە بەرىلگەن.

– قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسقا كەلۋى مەن كەتۋى «ە-قىزمەت» جۇيەسىنە تىر­كە­لەدى. وسى جۇيە ارقىلى اگەنت­تىك قىز­مەت­كەرلەردىڭ جۇمىس ۋاقى­تىن باقىلاپ, مونيتورينگ جۇر­گىزەدى. ەگەر قىزمەتكەرلەردىڭ ارتىق جۇ­مىس ىستەگەن ۋاقىتى ءۇشىن قوسىم­شا دەمالىس بەرىلسە نەمەسە اقى تولەنسە, ەشقانداي ماسەلە تۋىندا­مايدى. ال ەگەر وتەماقى قاراستىرىل­ماسا, اگەنتتىك اپپارات باسشىلارىنا قا­تىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­شى­لىق بويىنشا ءىس قوزعاۋعا قۇقىلى, – دەپ ءتۇسىندىردى اگەنتتىك توراعاسى. 

ەڭبەك قۇقىعى قورعالادى

وتىرىس بارىسىندا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعان ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسە­لەلەرى جونىندەگى زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. قۇجاتتا جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرى كۇشەيتىلىپ, ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ جەكەلەگەن راسىمدەرى جەتىلدىرىلەدى.

– جۇمىسكەرلەردىڭ زاڭدى مۇد­دەلەرىن قورعاۋ ماقساتىمەن ەڭبەك سالا­سىندا ار-نامىس پەن قادىر-قاسيەتتى قورعاۋ جونىندەگى نورمالاردى بەكىتۋ ۇسىنىلادى. تۇزەتۋلەر قىزمەتكەردىڭ باستاماسى بويىنشا ەڭبەك شارتىن بۇزۋ ءتارتىبىن دە رەتتەيدى, – دەدى زاڭ جوباسى توڭى­رەگىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات ارمان قالىقوۆ.

جيىندا دەپۋتاتتار قازاقستان مەن ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگى اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتتادى. 

وزەكتى دەپۋتاتتىق ساۋالدار

زاڭ جوبالارى قارالعان سوڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا كەزەك بەرىلدى. دەپۋتات مارحابات جايىمبەتوۆ ءبىر رەتتىك قولدانۋعا ارنالعان قاپتا­مانىڭ ەكولوگيالىق كەرى اسەرى تۋرالى ماسەلەنى كوتەردى.

– ونلاين ساۋدانىڭ كەڭەيۋى ءبىر جاعىنان حالىققا ۇلكەن قولايلىلىق اكەلسە, ەكىنشى جاعىنان ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى دە العا شىعارىپ وتىر. بىرىنشىدەن, تا­ۋاردى زاقىمدانباي جەتكىزۋ ءۇشىن پلاستيك, پلەنكا, كارتون سەكىلدى كوپتەگەن «شىعىن ماتەر-يالى» قولدانىلادى. جەتكىزىلگەننەن كەيىن ولاردىڭ باسىم بولىگى قوقىسقا تاس­تالادى. سالدارىنان تۇرمىس­تىق قاتتى قالدىقتار قۇرامىنداعى قاپتاما ۇلەسى ارتىپ, پوليگوندارعا تۇسەتىن جۇكتەمە جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. وسىعان بايلانىس-تى ەكولوگيالىق جۇكتەمەنى ازايتۋ جانە قالدىقتاردى ءتيىمدى باسقارۋ ماقساتىندا ناقتى ۇسىنىستاردى قاراستىرۋ كەرەك, – دەي كەلە دەپۋتات ءبىر رەتتىك قاپتامانى قىسقارتۋ بو-يىنشا ناقتى نورماتيۆتىك تالاپتار ەنگىزۋدى ۇسىندى.

دەپۋتات ءابۋتالىپ ءمۋتالى ساپاسىز ءبىلىم بەرەتىن ۋنيۆەرسيتەتتەردى باقىلاۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ۇسىنىس ايتتى.

– كەيبىر جەكەمەنشىك ۋنيۆەرسيتەت, كوللەدجدەردە ستۋدەنتتەردى رەسمي تىركەيدى, بىراق ءارى قاراي «ستۋدەنت وقۋ ۇدەرىسىنە قاتىسىپ جاتىر ما», «وقۋ باعدارلاماسىن مەڭ­گەرىپ ءجۇر مە» – بۇل جاعىنان ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى سالعىرتتىق تانى­تىپ وتىر. بۇل رەتتە ستۋدەنت­تەر وقۋعا قابىلدانعاندار تىزى­مىن­دە بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە ساباق­تارعا قاتىسپايدى نەمەسە باعدار­لامالاردى اياقتامايدى, بىراق ديپلومدارىن مامان بولىپ شىقتى دەپ كەدەرگىسىز الىپ جاتىر. بولاشاقتا مۇنداي قاعاز جۇزىندە عانا كاسىبي ماماندار جەتىستىككە جەتە قويادى دەپ سەنۋ قيىن, – دەدى ءا.ءمۋتالى.

ماجىلىسمەن ۇكىمەتتەن جاساندى ينتەللەكت بازاسىندا پروك­تورينگتى, جەكە تۇلعانى تسيفر­لىق سايكەستەندىرۋدى, تال­دامالىق جۇيەلەردى, سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمدى باقىلاۋدىڭ تسيفرلىق تەح­نو­لوگيالارىن مىندەتتى تۇردە پاي­دالانا وتىرىپ, جوعارى ءبىلىم­نىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جانە «مەملەكەتتىك بىرىڭعاي پروك­تورينگ جۇيەسىن» ەنگىزۋدى سۇرادى.