ساراپشى: جاڭا كونستيتۋتسيانى قولداۋ – قوعامنىڭ جاڭعىرۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتەدى

جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى بويىنشا وتكەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ۇسىنىلعان وزگەرىستەردىڭ سەنىمدى قولداۋ تاپقانىن كورسەتتى. رەفەرەندۋمنىڭ ورتالىق كوميسسياسىنىڭ قورىتىندى دەرەكتەرىنە سايكەس, جاڭا كونستيتۋتسيانى قاتىسۋشىلاردىڭ 87,15%-ى قولدادى, ال داۋىس بەرۋگە قاتىسۋ دەڭگەيى 73,12%-دى قۇرادى. بۇل كورسەتكىشتەر ەكى ماڭىزدى قورىتىندى جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىرىنشىسى – ۇسىنىلعان رەفورمالار باعىتى قوعام تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاپقانىن بىلدىرەدى. ەكىنشىسى – ازاماتتاردىڭ ۇلتتىق دەڭگەيدەگى شەشىمدەردى قابىلداۋعا جەكە قاتىسۋعا جوعارى دايىن ەكەنىن كورسەتەدى.

داۋىس بەرۋ كۇنىنىڭ اتموسفەراسى دا ەرەكشە نازار اۋدارتادى. كوپتەگەن وڭىرلەردە سايلاۋ ۋچاسكەلەرى بەلسەندى ءارى جاعىمدى ورتادا جۇمىس ىستەدى. ۋچاسكەلەر ماڭىندا جارمەڭكەلەر, كونتسەرتتىك باعدارلامالار مەن قوعامدىق اكتسيالار ۇيىمداستىرىلدى. مۇنداي اشىق قوعامدىق ورتا ازاماتتاردىڭ وزدەرىن ورتاق ىسكە قاتىسۋشى رەتىندە سەزىنۋىن كۇشەيتىپ, قوعامداعى شىنايى بىرلىكتى كورسەتتى.

قولداۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن تەك قازىرگى ناۋقانمەن عانا تۇسىندىرۋگە بولمايدى. بۇل قوعامداعى تەرەڭىرەك الەۋمەتتىك ۇمىتتەردىڭ كورىنىسى بولدى. جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى كوپتەگەن ازاماتتار تاراپىنان ساياسي جانە قۇقىقتىق جۇيەنى جاڭارتۋدى ۇسىناتىن, بىراق مەملەكەتتىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتايتىن قۇجات رەتىندە قابىلداندى. قوعام ءۇشىن بۇل وتە ماڭىزدى فاكتور بولدى. سىرتقى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا جانە ىشكى جاڭعىرۋ سۇرانىسى كۇشەيگەن كەزەڭدە ءدال وسىنداي – ەۆوليۋتسيالىق, ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدان راسىمدەلگەن جانە بۇكىلحالىقتىق داۋىس بەرۋ ارقىلى زاڭداستىرىلعان وزگەرىستەر فورماتى سۇرانىسقا يە بولدى.

سونىمەن قاتار قۇجاتتىڭ مازمۇندىق بولىگى دە ماڭىزدى ءرول اتقاردى. قوعامدىق قابىلداۋدا جاڭا كونستيتۋتسيا بىرنەشە ماڭىزدى باعىتتى بىرىكتىردى. ولار – ادام جانە ونىڭ قۇقىقتارىنا باسىمدىق بەرۋ, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ, ەڭبەك پەن وتباسى قۇندىلىقتارىن قولداۋ, ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ, ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋ, قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ جانە ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىنىڭ جاڭا ينستيتۋتتارىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ. ياعني, اڭگىمە تەك وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبولۋ نەمەسە نەگىزگى زاڭعا تەحنيكالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى عانا ەمەس, مەملەكەت ءۇشىن جاڭارتىلعان قۇندىلىقتىق نەگىز قالىپتاستىرۋ تۋرالى بولدى. ءدال وسى فاكتور جوعارى قوعامدىق جانە ساياسي قولداۋدى قامتاماسىز ەتتى.

73,12% دەڭگەيىندەگى قاتىسۋ كورسەتكىشى دە ەرەكشە نازارعا لايىق. بۇل ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن رەفەرەندۋم فورمالدى ءراسىم رەتىندە قابىلدانباعانىن كورسەتەدى. جاڭا كونستيتۋتسيا ماسەلەسى قوعامعا تۇسىنىكتى, ماڭىزدى ءارى قاتىسۋعا ىنتالاندىراتىن تاقىرىپ بولدى. مۇنى قوعامنىڭ ماڭىزدى شەشىم قابىلداۋ ساتىندەگى جوعارى ساياسي بەلسەندىلىگىنىڭ بەلگىسى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى.

بايقاۋشىلار: رەفەرەندۋم بارىسىندا زاڭبۇزۋشىلىقتار تىركەلگەن جوق

ارينە, كەيبىر وڭىرلەردە ەلەكتورالدىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋ ەلەمەنتتەرى ساقتالعانى بايقالادى. الايدا جالپى ناتيجەلەر بويىنشا ولاردىڭ ۇلەسى ازشىلىق دەڭگەيىندە قالىپ, جالپى كورىنىسكە اسەر ەتكەن جوق.

وسىلايشا, رەفەرەندۋم ناتيجەلەرى جاڭا كونستيتۋتسياعا دەگەن جوعارى قولداۋدى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قوعامداعى كەڭ اۋقىمدى كوڭىل كۇيدى دە كورسەتەدى. ولار قازاقستاندا ساياسي جۇيەنى جاڭارتۋعا دەگەن قوعامدىق سۇرانىستىڭ جاپپاي سيپاتقا يە ەكەنىن اڭعارتتى.