ارقالىق قالاسىنداعى دالا ولكەسى تاريحى مۋزەيىنىڭ كوشپەلى تۇرمىس مادەنيەتىنە ارنالعان بولىمىندە XIX عاسىردا جاسالعان اسادال مەن توسەكاعاش ساقتاۋلى تۇر. قۇندى جادىگەرلەردى كەزىندە تورعاي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى دامەتكەن ەسماعۇلوۆادان وسى مۇراجايدى اشقان وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ءوزى بارىپ سۇراپ العان.
اتى-ءجونى ۇمىتىلعان بەيمالىم ۇستانىڭ قولىنان شىققان اسادال مەن اعاش توسەك قازاقتاعى اعاش شەكپەسىنىڭ بۇرىن ەش جەردە كەزدەسپەگەن ەرەكشە ۇلگىسى سانالادى. مىسالى, جۇمىر اعاشتان ويىپ جاسالعان توسەكتىڭ ءون بويىنان جاپىراق, بەدە, شىرماۋىق بەينەلەنگەن سىرلى ورنەكتەردى كورەمىز.
ال اسادالدىڭ ۇستىڭگى ايقارما ەسىگىندەگى ويۋ كۇن ساۋلەسىنە مالىنىپ بويلاپ كوتەرىلىپ كەلە جاتقان شوق گۇلگە ۇقسايدى. مۋزەي ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇرىنعى شەبەرلەر ويشىل كەلگەن, وزدەرى جاساعان ءاربىر دۇنيەنى ۇلتتىق تانىممەن ءتۇيىستىرىپ وتىرعان. مىسالى, جوعارىدا اتالعان ويۋ – كەلەر ۇرپاققا دەگەن جاقسى تىلەۋدىڭ بەلگىسىن بىلدىرەدى. اسادالدىڭ جوعارعى سۋىرماسىندا شەڭبەر, ەرسىلى-قارسىلى جول, اسپان كەڭىستىگى, بۇلت, جاڭبىر بەينەلەنگەن. ال تومەنگى سۋىرماداعى شەڭبەرگە كەلىپ تىرەلگەن جاپىراقتار – الما-كەزەك ءومىردىڭ, توقتاۋسىز تىرشىلىكتىڭ نىشانى.
توسەك پەن اسادال تورعايعا قىز جاساۋىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قارابالىق وڭىرىنەن كەلگەن. كەزىندە امانگەلدى باتىردىڭ قولبالاسى بەيسەنباي ىسماعۇلوۆتىڭ ۇيىنە تيەسىلى بولعان.
«ەتنوگراف عالىم وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ءوزىنىڭ «تاعدىر تاعىلىمى» كىتابىندا بۇل تۇرمىستىق بۇيىمداردى مۋزەيگە الدىرتۋ وڭايعا سوقپاعانىن جازىپ كەتكەن. وزبەكالى جانىبەكوۆ قۇندى دۇنيەلەردى اۋەلى سول كەزدەگى اۋپارتكوم حاتشىسى قايىربەك الماتوۆ ارقىلى سۇراتقان. الايدا م ۇلىك يەسى «47 جىل بويى شالىم جاتقان توسەكتى بەرە المايمىن» دەپ ماڭىنا جۋىتپاپتى. كەيىن جولى ءتۇسىپ تورعايعا ءوزى ءبىر بارعاندا اسادال مەن توسەك يەسىنىڭ ۇيىنە سوعادى. دامەتكەن ەسماعۇلوۆا ءوزى ساقتاپ وتىرعان كونە بۇيىمداردى كوزىنە جاس الىپ تۇرىپ, قيماي-قيماي بەرىپتى. وزبەكالى جانىبەكوۆ اسادال مەن اعاش توسەك ورنىنا سۋ جاڭا شكاف, توسەك الىپ بەرگەن. كەيىن دامەتكەن اجەي مۋزەيگە ءجيى كەلىپ تۇرعان. ءار كەلگەن سايىن مۇراجايعا ءوزى بەرگەن زاتتاردىڭ قاسىندا ۇزاق وتىرىپ قايتادى ەكەن», دەيدى مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى باتىرلان ساعىنتاەۆ.
قوستاناي وبلىسى