شەتەلدەگى سوعىسقا ازاماتتاردى تارتۋ: دەپۋتات زاڭنامانى قايتا قاراۋدى ۇسىندى

قازىر حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىندە سوڭعى جىلدارى گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق تەكەتىرەس كۇشەيىپ وتىر. سانكتسيالىق شەكتەۋلەردىڭ ارتۋى, اسكەري-ساياسي قاقتىعىستاردىڭ جيىلەۋى الەمدىك قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنە ەلەۋلى اسەر ەتۋدە. وسىنداي جاعدايدا ءتۇرلى تاراپتار ادامداردى قارۋلى قاقتىعىستارعا تارتۋ ءۇشىن جالداۋ, الداۋ, ۇگىتتەۋ سياقتى تاسىلدەردى بەلسەندى قولدانا باستاعان.

وكىنىشكە قاراي, مۇنداي ىقپالعا تۇسكەن وتانداستاردىڭ سانى دا ارتىپ بارادى. قىلمىستىق كودەكستىڭ 172-بابىنا سايكەس, شەتەلدىك قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسۋ دەرەگىمەن تىركەلگەن قىلمىستىق ىستەر سانى جىل سايىن ءوسىپ وتىر. ماسەلەن, 2023 جىلى 23 ءىس تىركەلسە, 2024 جىلى 36 ءىس بولعان. ال 2025 جىلى بۇل كورسەتكىش 141 ىسكە جەتكەن. سول جىلى تىركەلگەن ىستەر بويىنشا 26 ازامات سوتتالعان.

ترامپ: يرانعا قارسى سوققىلاردىڭ «ۇلكەن تولقىنى» ءالى الدا

بۇل دەرەكتەر الەمدەگى قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ ۋشىعۋى ادامداردى سوعىس ايماقتارىنا تارتۋ ارەكەتتەرىنىڭ دە كۇشەيگەنىن اڭعارتادى.

دەپۋتات حالىقارالىق تاجىريبەگە دە نازار اۋدارعان. كەيبىر مەملەكەتتەر ءوز ازاماتتارىنىڭ شەتەلدىڭ رەسمي قارۋلى كۇشتەرى قۇرامىندا ۇرىس قيمىلىنا قاتىسۋىن اۆتوماتتى تۇردە قىلمىس دەپ قاراستىرمايدى. نەگىزىنەن جاۋاپكەرشىلىك تەرروريستىك ۇيىمدارعا قوسىلعاندارعا, اسكەري قىلمىس جاساعاندارعا نەمەسە ءوز مەملەكەتىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسىنە قارسى ارەكەت ەتكەندەرگە جۇكتەلەدى.

جاناربەك امانتاي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, قارۋلى قاقتىعىس ايماعىنا ەشكىم سەبەپسىز بارمايدى. ءبىرى الەۋمەتتىك قيىندىقتىڭ سالدارىنان, ءبىرى الدانۋ نەمەسە اداسۋ ارقىلى, ەندى ءبىرى ءماجبۇرلى جاعدايدا بارۋى مۇمكىن. كوپ جاعدايدا ازاماتتار شەتەلگە تابىستى جۇمىس تابامىز دەگەن ۇمىتپەن بارىپ, قاقتىعىس ايماقتارىنا تاپ بولاتىنىن ايتىپ جاتادى. قاۋىپتى جاعدايعا تۇسكەنىن تۇسىنگەن كەزدە كەرى شەگىنەر جول قالماي, جات ەلدەگى سوعىستىڭ قاتىسۋشىسىنا اينالادى. ال ولاردىڭ ارتىندا اتا-اناسى, وتباسى مەن جاقىندارى قالادى.

سونىمەن قاتار دەپۋتات قازىرگى زاڭنامادا ەلگە ورالۋعا نيەت بىلدىرگەن ازاماتتارعا قاتىستى سانكتسيالار تىم قاتاڭ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, ءوز ىسىنە وكىنىپ, وتانعا قايتقان ادامنىڭ ۇزاق مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى ونىڭ قوعامعا قايتا بەيىمدەلۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن.

يرانداعى جاعداي ساۋدا قاتىناستارىنا قالاي اسەر ەتەدى؟

ساۋالدا سوتتالعانداردىڭ اراسىندا باسقا ەلدىڭ ازاماتتىعىن العان ادامدار دا كەزدەسەتىنى ايتىلعان.

«مىسالى, جۋىردا 6 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ەۆگەني ليۋفت رەسەي ازاماتتىعىن العان دەگەن اڭگىمە بار», دەلىنگەن دەپۋتاتتىق ساۋالدا.

وسىعان بايلانىستى دەپۋتات حالىقارالىق تاجىريبەنى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قىلمىستىق ساياساتتى ىزگىلەندىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەرروريستىك ۇيىمدارعا قاتىسپاعان جانە اسكەري قىلمىس جاساماعان ازاماتتارعا قاتىستى قۇقىقتىق باعالاۋدىڭ سارالانعان تەتىگىن ەنگىزۋ قاجەت.

دەپۋتاتتىق ساۋالدا بىرنەشە ۇسىنىس ايتىلدى.

بىرىنشىدەن, الەم ەلدەرىنىڭ قۇقىقتىق تاجىريبەسىن جان-جاقتى زەردەلەپ, قىلمىستىق كودەكستىڭ 170-172 باپتارىن جەتىلدىرۋ جانە سارالاۋ بولىگىن ناقتىلاۋ بويىنشا زاڭنامالىق وزگەرىستەر پاكەتىن ازىرلەپ, پارلامەنت قاراۋىنا ەنگىزۋ ۇسىنىلدى.

ەكىنشىدەن, تەرروريستىك ۇيىمدارعا قاتىسپاعان, اسكەري قىلمىس جاساماعان جانە ءوز ەركىمەن ەلگە ورالعان ازاماتتارعا قاتىستى قۇقىقتىق باعالاۋدىڭ سارالانعان تەتىگىن ەنگىزۋ قاجەت ەكەنى ايتىلدى. اتاپ ايتقاندا, ولاردىڭ قوعامعا قاۋىپتىلىك دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, شارتتى جازا, باس بوستاندىعىن شەكتەۋ, پروباتسيالىق باقىلاۋ نەمەسە باسقا دا بالامالى جازالاردى قولدانۋ مۇمكىندىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ ۇسىنىلعان.

ۇشىنشىدەن, شەتەلدىك قارۋلى قاقتىعىستارعا قاتىسىپ, كەيىن ەلگە ورالعان ازاماتتاردى قۇقىقتىق, پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان وڭالتۋعا باعىتتالعان كەشەندى مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەۋ قاجەت ەكەنى اتاپ ءوتىلدى.

دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, بىلمەستىكپەن ءبىر سۇرىنگەن ازاماتتاردى تىم قاتاڭ جازاعا تارتۋ ماسەلەسى جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ, قۇقىقتىق ءارى گۋمانيستىك تۇرعىدان باعالانۋعا ءتيىس.

سوعىستا دا ادامزاتتىق قاعيداتتار ساقتالۋى شارت