سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن كەزەكتى پالاتا وتىرىسى ءوتىپ, وندا كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان زاڭدار قارالىپ, كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى بويىنشا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن كوميسسياسىنىڭ قۇرامى جاڭارتىلدى. سونداي-اق ءىس-شارا سوڭىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
پالاتالاردىڭ بىرلەسكەن كوميسسياسى قۇرىلدى
وتىرىس بارىسىندا پالاتا سپيكەرى 19 اقپان مەن 5 ناۋرىز ارالىعىندا سەناتورلار حالىقپەن كەزدەسىپ, ازاماتتارعا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە باراتىنىن اتاپ ءوتتى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىنا سايكەس, 15 ناۋرىزدا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا بايلانىستى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتەدى. وسىعان وراي دەپۋتاتتار كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ءمانىن حالىققا ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە بارادى. كەزدەسۋلەردە حالىقپەن اشىق ديالوگ قۇرىپ, كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر پرەزيدەنتىمىزدىڭ ساياسي باعدارىنىڭ جۇيەلى جالعاسى ءارى «ادىلەتتى قازاقستان» تۇجىرىمداماسىنىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزى ەكەنىنە باسا ءمان بەرۋ قاجەت. قولعا الىنعان باستامالاردى ازاماتتاردىڭ دۇرىس ءتۇسىنىپ, قابىلداۋى – رەفورمالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باستى كەپىلى», دەدى م.اشىمباەۆ.
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوباسى بويىنشا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن كوميسسياسىنىڭ قۇرامىن بەكىتتى. وسىلايشا, كوميسسيانىڭ بۇرىن بەكىتىلگەن قۇرامىنا سەناتتان كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى سوۆەتبەك مەدەباەۆ قوسىلدى. ال بۇعان دەيىن پالاتا اتىنان اتالعان قۇرام مۇشەسى بولعان ناۋرىزباي بايقاداموۆ جاڭا لاۋازىمعا تاعايىندالۋىنا بايلانىستى كوميسسيادان شىققان ەدى.
كۇن تارتىبىندە قارالعان كەلەسى ماسەلە – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ. ءىس-شارادا بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, «جاسىل» تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە جانە پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن ازايتۋعا ىقپال ەتەتىنى ايتىلدى.
«قارالعان زاڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى ءىرى جوبالاردى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن. وسى ماقساتپەن كەلىسىم اياسىندا ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ نەگىزگى شارتتارى مەن ءتارتىبى انىقتالىپ وتىر. ماقۇلدانعان زاڭ جاڭارتىلعان ەنەرگيا كوزدەرىنەن الىناتىن ەنەرگيانىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە جانە زياندى قالدىقتاردىڭ كولەمىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
كەلىسىم اياسىندا قاراعاندى, تۇركىستان, پاۆلودار وبلىستارىندا جەل جانە كۇن ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ كوزدەلگەن. ءار نىسان ەنەرگيا وندىرۋمەن قاتار ونى جيناقتاۋعا ارنالعان ينفراقۇرىلىمدى قامتيتىن جوعارى تەحنولوگيالىق كەشەن رەتىندە قۇرىلماق. ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى شارتى – ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىق: ياعني اتالعان جوبالار اياسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋ جونىندەگى شارتتار 25 جىلعا ەسەپتەلگەن.
تۋريزم سالاسى قولداۋعا ءزارۋ
سونىمەن قاتار وتىرىستا تۋريزم جانە بالالار سپورتى ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر دە قارالدى. سەناتورلار ماقۇلداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تۋريستىك سالانى جانە بالالار سپورتىن قولداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىقتارى – ۇلتتىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى جانە ادام كاپيتالىن دامىتۋدى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان. بۇل رەتتە ءسوز تۋريستىك سالانى جانە بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورتىن دامىتۋ ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى قۇقىقتىق بازا قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق ەكونوميكالىق ءوسۋ, الەۋمەتتىك دامۋ جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ تۋرالى بولىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
«قارالعان زاڭ تۋريستىك سالانى, سونداي-اق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىن قولداۋدى رەتتەيتىن زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. تۋريزم سالاسىندا قولايلى ينۆەستيتسيالىق احۋال قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قولدانىستاعى نورمالاردى جاڭارتۋ جانە جاڭا تەتىكتەر ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ماقۇلدانعان زاڭ تۋريزم سالاسىن ەكونوميكانىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋعا جانە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورتىن دامىتۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
ماقۇلدانعان زاڭ ارقىلى تۋريزم جانە سپورت سالالارىن جۇيەلى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 13 زاڭنامالىق اكتىسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. اتاپ ايتقاندا, بيۋدجەتتىك جانە بيۋدجەتتەن تىس قاراجاتتى جۇمساۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سپورت سالاسىنداعى بيۋدجەتتەن تىس قاراجاتتى ءبولۋ جونىندەگى بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ قارجىلىق ەسەپتىلىگىنىڭ مىندەتتى جىل سايىنعى ءاۋديتى بويىنشا نورما ەنگىزىلدى.
سونداي-اق بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەپتەرىنىڭ (بجسم) مارتەبەسى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى رەتىندە بەكىتىلىپ, جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ ءنورماتيۆى مەن مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ بىرىڭعاي قاعيدالارى قاراستىرىلدى. دەرەكتەردى ەسەپكە الۋ مەن تالداۋ ءۇشىن دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتىڭ تسيفرلىق پلاتفورماسى قۇرىلادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك سپورت ۇيىمدارىنىڭ دەرەكتەردى تسيفرلىق پلاتفورماعا بەرۋ مىندەتى بەلگىلەندى.
جەدەل اقپارات بەرۋ ورتالىعى قاجەت
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. دەپۋتات جاننا اسانوۆا ءوز ساۋالىندا ستاتسيونارلىق كومەك كورسەتۋ بارىسىندا, اسىرەسە توتەنشە جاعداي كەزىندە پاتسيەنتتەردىڭ تۋىستارىن حاباردار ەتۋدىڭ تۇراقتى تەتىگىنىڭ بولماۋى پروبلەماسىنا نازار اۋداردى.
«اۋرۋحاناعا شۇعىل تۇردە جاتقىزۋ, پاتسيەنتتى رەانيماتسياعا اۋىستىرۋ, وپەراتسيا جاساۋ كەزىندە, سونداي-اق بالالاردى قابىلداۋ بارىسىندا پاتسيەنتتىڭ جاعدايى تۋرالى تۋىستارىنا ەڭ قاجەتتى اقپاراتتى الۋدىڭ مۇمكىندىگى جوق. ويتكەنى دارىگەرلەر بولىمشەدە جۇمىستا جانە ودان كەتۋگە بولمايدى. ەرىپ جۇرۋشىلەر دە وعان كىرە المايدى, ال قابىلداۋ ءبولىمى مەن تىركەۋ ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىندە ءتيىستى كلينيكالىق اقپارات جوق. ناتيجەسىندە, اقپاراتتىق ۆاكۋم پايدا بولادى, قابىلداۋ بولىمشەلەرىندە جانە جالپى كلينيكادا قاربالاس جاعدايداعى القىن-جۇلقىن كوڭىل كۇي پايدا بولادى», دەدى سەناتور.
وسىعان بايلانىستى پاتسيەنتتەردىڭ تۋىستارىن حاباردار ەتۋدىڭ بىرىڭعاي ۇيىمدىق-تسيفرلىق تەتىگىن ەنگىزۋ ۇسىنىلدى. ول ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ وكىلەتتىگىن راستاۋ جانە دارىگەرلىك قۇپيانى, سونداي-اق دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ جونىندەگى تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاۋعا نەگىزدەلگەن بولۋعا ءتيىس. وندا اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ دەرەگى, بولىمشەنىڭ اتاۋى, پاتسيەنتتىڭ اعىمداعى مارتەبەسى مەن كەلۋ رەجىمى جونىندە شەكتەۋلى اقپاراتتىڭ ءتىزىمى تۋرالى مالىمەتتەر بولۋى كەرەك.
سونداي-اق ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا بايلانىس ورتالىعىن قۇرۋ, مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن ينتەگراتسيانى قامتاماسىز ەتۋ, كوممۋنيكاتسيانىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن بەلگىلەۋ جانە ستاتسيونارلاردا اقپاراتتىق سۇيەمەلدەۋگە جاۋاپتى ادامداردى انىقتاۋ ۇسىنىلدى.
دونورلاردى ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى
قازىرگى كەزدە تۇراقتى دونورلاردىڭ سانى ازايا باستاعان, ال قالعان دونورلارعا جۇكتەمە ارتىپ كەلەدى. سونداي-اق اۋرۋحانالاردى قان كومپونەنتىمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى ءۇزىلىس قاۋپى وسە ءتۇسىپ, دارىگەر ماماندارعا زارۋلىك كوبەيىپ بارادى. سەناتور اليشەر ساتۆالديەۆ وڭىرلەردەگى حالىقپەن كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا ازىرلەگەن دەپۋتاتتىق ساۋالىن جاريا ەتتى. ساۋالدا قان بەرۋ قىزمەتىنىڭ جۇمىسىنا, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ كادرلىق الەۋەتىنە جانە ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىقتى قورعاۋعا كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى جۇيەلى ماسەلەلەر كوتەرىلدى.
ساۋالدا كەلتىرىلگەن مالىمەتتەر بويىنشا ەلىمىزدەگى دونورلىق دەڭگەيى 1000 تۇرعىنعا شاققاندا 12 دوناتسيانى قۇرايدى, بۇل دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ۇسىنىستارىنان ەداۋىر تومەن. دونورلىقتى ماتەريالدىق جانە مورالدىق ىنتالاندىرۋدىڭ كەشەندى شارالارى قولدانىلاتىن ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 30–40 دوناتسياعا جەتەدى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. وسىعان بايلانىستى سەناتور وتەۋسىز قان دونورلارىنىڭ ىنتا-ىقىلاسى دەڭگەيىنىڭ تومەندىگىنە نازار اۋداردى.
«وتەۋسىز دونورلار ءۇشىن تەگىن تاماقتانۋدىڭ اقشالاي بالاماسىنىڭ مولشەرى 0,25 اەك دەڭگەيىندە بەلگىلەنگەن جانە باعانىڭ وسكەنى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋال وزگەرگەن جاعدايدا دا جىلدار بويى قايتا قارالماعان. شىن مانىندە, بۇل تەتىك ىنتالاندىرۋ مىندەتىن جوعالتىپ, كورسەتكىش بەلگى سيپاتىنا يە بولدى. حالىقارالىق تاجىريبە دونورلىقتى كەشەندى ىنتالاندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ناقتىلاپ وتىر: بىرقاتار ەلدە تاماقتانۋ مەن جۇمسالعان ۋاقىتتىڭ كەشەندى وتەماقىسى, سونداي-اق مورالدىق كوتەرمەلەۋ مەن قوعامدىق تانۋ قولدانىلادى», دەدى سەناتور.
دەپۋتاتتىق ساۋالدا قان قىزمەتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كادر تاپشىلىعى مەن جۇمىستان شارشاۋى, سونداي-اق مەديتسينا ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىك ساناتتارىن بەرۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ قولدانىستاعى ءتارتىبى ماسەلەلەرى كوتەرىلدى. سەناتور قولدانىستاعى ەرەجەلەر تاجىريبەلى قىزمەتكەرلەردى بۇرىن راستالعان بىلىكتىلىك دەڭگەيىن قالپىنا كەلتىرۋ مۇمكىندىگىنەن ايىراتىنىن, بۇل ىنتا-ىقىلاستى تومەندەتەتىنىن جانە مەملەكەتتىك دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنەن كادرلاردىڭ كەتۋىن كۇشەيتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار وتىرىستا سەناتور الىبەك ناۋتيەۆ ءوز ساۋالىندا بىرقاتار اۋىلدا «قازپوشتا» قىزمەتتەرىنىڭ توقتاۋىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. مۇنداي شەشىمگە وپەراتور قىزمەتتەرىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى سەبەپ بولىپ وتىر.
ال دەپۋتات جانبولات جورگەنباەۆ سۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەن جەراستى سۋلارىنىڭ مونيتورينگىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىن كوتەرىپ, ءتيىستى باستامالار توپتاماسىن ۇسىندى.