مىندەت – ايقىن, تالاپ – ناقتى

القا وتىرىسىن اشقان ونەر­كاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆ مەملەكەت باس­شىسىنىڭ جولداۋى مەن ۇكىمەت­تىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مينيسترلىككە ناقتى مىندەتتەر جۇكتەلگەنىن ايتتى. 

«بىلتىرعى ناتيجەلەر ونەركا­سىپ پەن قۇرىلىس سالاسىنىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىنە قادام باسقانىن كورسەتتى. ءوندىرىس كولەمىنىڭ ارتۋى, تۇرعىن ءۇيدىڭ رەكوردتىق دەڭ­گەيدە پايدالانۋعا بەرىلۋى, ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسۋى, جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالا­سىنداعى رەفورمالار الداعى ساپالى وسىمگە بەرىك نەگىز قالادى», دەدى ە.ناعاسپاەۆ.

ونىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ءوندىرىس كولەمى 6,4%-عا ءوستى. اتاپ ايتقاندا, مەتال­لۋرگيادا ءوندىرىس – 1,2%-عا, ماشينا جاساۋدا – 12,9%-عا, حيميا ونەر­كاسىبىندە – 9,8%-عا, قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىندە – 9,7%-عا, رەزەڭكە جانە پلاستماسسا بۇيىمدارى وندىرىسىندە 7,6%-عا ارتتى. جالپى قۇنى شامامەن 1,5 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 190 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 22 مىڭنان اسا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءتىزىلىمى جۇمىسىن باستاپ, بۇگىندە جۇيەدە 800-دەن اسا كومپانيا تىركەلدى. سونىمەن قاتار «اقتوبە», «اتىراۋ» جانە «قورقىت اتا» اتتى 3 جاڭا ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرىلدى. ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار اياسىندا 13 كەلىسىمگە قول قويىلدى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قۇ­رىلىس سالاسىندا دا ايتارلىقتاي ناتيجە بار. 2025 جىلى جوسپار­لانعان 19,2 ملن شارشى مەتردىڭ ورنىنا 20,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل – 185 مىڭنان استام باسپانا. ناقتى كولەم يندەكسى 105,1%-دى قۇراپ, كورسەتكىش وتكەن كەزەڭ دەڭگەيىنەن اسىپ ءتۇستى. سالانىڭ ۇزاقمەرزىمدى ءارى تۇراقتى دامۋى ءۇشىن قۇرىلىس كودەكسى قابىل­داندى. جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىندا دا بىرقاتار ماڭىز­دى وزگەرىس بار.  ءمينيستردىڭ مالىمە­تىنشە, جەر قويناۋى تۋرالى كو­دەكس­­كە وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن. بۇل وز­گ­ە­رىس­تەر ەلدىڭ مينەرالدىق-شيكى­زات قورىن تولىقتىرۋعا ءارى سالانى تۇراقتى دامىتۋعا باعىتتالعان.

قازىر ەلىمىزدە جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماسى جۇمىس ىستەپ تۇر. وسى جۇيە ارقىلى 22 مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتىلەدى. ليتسەنزيا الۋ, ەلەكتروندىق اۋكتسيوندارعا قاتىسۋ, قول قويۋ بونۋسىن ونلاين تولەۋ مۇمكىندىگى بار. بۇگىنگە دەيىن 700-دەن استام ليتسەنزيا بەرىلگەن. سونىمەن قاتار شامامەن 4,6 ملن گەولوگيالىق ەسەپ تسيفرلىق فورماتقا كوشىرىلدى. 2025 جىلدىڭ سوڭىندا قۇرىلىس سالاسىندا دا جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلە باس­تادى. قۇرىلىس مونيتورينگىنە كومپيۋتەرلىك كورۋ مەن جاساندى ينتەللەكت قولدانىلاتىن قا­ناتقاقتى جوبا ىسكە قوسىلدى. جۇيە باس جوسپارلار مەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ قۇجاتتارىن اۆتوماتتى تۇردە سالىستىرادى. سونىڭ ارقاسىندا قۇرىلىس باس­تالماي تۇرىپ سايكەسسىزدىكتەر انىقتالادى. بۇرىن مۇنداي قاتەلىكتەر كەيىن بەلگىلى بولاتىن. مىسالى, «قىزىل سىزىقتارعا» بايلانىستى نەمەسە فۋنكتسيونالدىق ايماقتارعا قاتىستى قاتەلەر ەرتەرەك اڭعارىلمايتىن. ەندى جاساندى ينتەللەكت بۇل تاۋەكەلدەردى الدىن الا كورسەتەدى. ناتيجەسىندە, قالا قۇرىلىسىنا باقىلاۋ قولمەن تەكسەرىلەتىن, سۋبەكتيۆتى تاسىلدەن جۇيەلى ءارى بولجامدى فورماتقا كوشەدى. بۇل زاڭسىز قۇرىلىس قاۋپىن ازايتىپ, اۋماقتىق جوسپارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جيىن بارىسىندا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-مينيسترلەرى ولجاس ساپاربەكوۆ, قۋاندىق قاج­كەنوۆ, يران شارحان جانە ءجاننات ءدۇبىروۆا 2025 جىلعى جۇمىس قورىتىندىلارى تۋرالى ەسەپ بەردى. ولار مينيسترلىك قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى اياسىندا اتقارىلعان جۇمىستى بايان­داپ, الداعى كەزەڭگە ارنالعان جوبا-جوسپارىن تانىس­تىردى. اتاپ ايتقاندا, 2026–2027 جىلدارى قۇرىلىس سالاسىندا تسيفرلىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل وزگەرىستەر قۇرىلىس ۇدەرىسىنىڭ بارلىق كەزەڭىن قامتيدى: جوبالاۋدان باستاپ نىساندى «اقىلدى» فورماتتا پايدا­لانۋعا بەرۋگە دەيىن. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىندا ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق مودەلىنە كوشۋ جوسپارلانعان. «Smart Turmys» پلاتفورماسى ار­­قىلى 2026 جىلى حالىققا ەلەكتروندىق كوممۋنالدىق قىز­مەت­تەر قولجەتىمدى بولادى.

2026 جىلى «ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا اۋقىمدى جۇمىس جوسپارلانعان. سونىڭ ىشىندە 2,8 مىڭ شاقىرىم سۋ بۇرۋ جەلىسى مەن 5 مىڭ شاقىرىم سۋ قۇبىرى جەلىسى جاڭارتىلادى. وسى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 2030 جىلعا قاراي سۋ بۇرۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭگەيى 33%-عا, ال سۋ قۇبىرى جەلىلەرىنىڭ توزۋى 41%-عا دەيىن تومەندەيدى.

كەلەسى باعىت – گەولوگيالىق بارلاۋعا «Big Data» مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ. ماقسات – گەولوگيالىق دەرەكتەردىڭ كەمىندە 90%-ىن تسيفرلىق جۇيەگە كوشىرۋ, ارحيۆ ماتەريالدارىن ماشينا وقي الاتىن فورماتقا اۋىس­تىرۋ جانە 3D-ۆيزۋاليزاتسياسى بار قۇرىلىمدالعان گەواقپاراتتىق بازا قۇرۋ. سونىڭ ناتيجەسىندە شا­شىراڭقى دەرەكتەردىڭ ورنى­نا ينتەراكتيۆتى ءۇش ولشەمدى جەر قويناۋى كارتاسى جاسالىپ, جا­سان­دى ينتەللەكت شەشىمدەرى جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋدىڭ بى­رىڭ­عاي پلاتفورماسىمەن تولىق بىرىكتىرىلەدى.

بۇدان بولەك, جەڭىل ونەركاسىپ تاۋارلارىن مىندەتتى تاڭبالاۋ مەن ولاردىڭ قوزعالىسىن قاداعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى. بيىل جالپى سوماسى 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن شامامەن 200 جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. بۇل جوبالاردى ىسكە قوسۋ ناتيجەسىندە 19,4 مىڭعا جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلادى.

قورىتىندى سوزىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار ۇكىمەت 2026 جىلعى مىندەتتەرىن تەرەڭ ساياسي وزگەرىستەر جاعدايىندا جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل وزگەرىستەردىڭ نەگىزىندە بۇكىلحا­لىقتىق تالقىلاۋعا ۇسى­نىلعان جاڭا كونستيتۋتسيا جاتىر. ول ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مي­نيسترلىگى ەكونوميكانى جاڭعىر­تۋداعى نەگىزگى مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ ءبىرى ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.

«جاڭا كونستيتۋتسيالىق قۇرى­لىم, ءبىر پالاتالى پارلامەنت – قۇ­رىلتايعا كوشۋ جانە حا­لىق كەڭەسىن قۇرۋ اتقارۋشى بيلىك­كە قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەي­تەدى. مينيسترلىك ءۇشىن بۇل – ەسەپتىلىكتىڭ جاڭا دەڭگەيى. ەندى ءاربىر شەشىم جاڭا كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن قوعامدىق سۇرانىسقا ساي قابىلدانۋعا ءتيىس. بۇل سىزدەر­دىڭ ۇجىمدارىڭىزعا ۇلكەن جاۋاپكەر­شىلىك جۇكتەيدى», دەدى ر.سكليار.

القا وتىرىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مينيسترلىككە الداعى جىلدارى نە ىستەۋ كەرەگىن ناقتىلاپ بەردى. ەڭ الدىمەن 5 جىلعا ارنالعان ورتا مەرزىمدى جوسپار دايىنداۋ تاپسىرىلدى. ول جوسپار جاي قۇجات بولماۋعا ءتيىس, ىشىندە ناقتى تابىس اكەلەتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالار بولۋى قاجەت. سونىمەن قاتار كادرلىق الەۋەتتى كۇشەيتۋ, ياعني, سالانى جۇرگىزەتىن مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتى تۇر. ارنايى ەكونوميكالىق ايماق­تاردىڭ جۇمىسىن قايتا قاراپ, ءبىر اي ىشىندە ولاردىڭ جاڭا دامۋ مودەلىن ەنگىزۋ تاپسىرىلدى. سيرەك جانە سيرەك جەر مەتالدارىنا قاتىستى جوسپار جاڭارتىلۋعا ءتيىس. باعالى مەتالدارى بار شيكىزاتتى شەتەلگە شىعارۋ جانە زەرگەرلىك بۇيىمدار ەكسپورتىن رەتتەيتىن ناقتى نورمالار قاجەت ەكەنى ايتىلدى. جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋ جوسپارى قابىلدانۋى كەرەك. گەولوگيالىق-گەوفيزيكالىق زەرتتەۋ كولەمى 2,2 ملن شارشى شاقى­رىمعا دەيىن ۇلعايتىلىپ, 1:50 000 ماسشتابقا كوشۋ كوزدەلىپ وتىر. قۇرىلىس سالاسىندا جاڭا قۇرىلىس كودەكسىنە سايكەس نورماتيۆتىك بازانى تولىق ەنگىزۋ قاجەت. قالا قۇرىلىسى كاداسترى جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قولداۋ كورسەتۋ جانە يپوتەكالىق باعدارلامالاردى ىنتالاندىرۋ دا ماڭىزدى باعىت رەتىندە بەلگىلەندى. تسيفرلاندىرۋ جىلى اياسىندا بىرقاتار جۇيە ىسكە قوسىلادى. ۇلتتىق ونەركاسىپتىك اقپاراتتىق جۇيە ەنگىزىلەدى. جەر قويناۋى كاداسترى تولىق تسيفرلىق فورماتقا كوشەدى. جاساندى ينتەللەكت قولدانىلاتىن گەوبازا جاسالادى. «e-Qurylys» جۇيەسى جەتىلدىرىلەدى. اگسك-3 كەلىسىمى ارقىلى سمەتالىق ەسەپتەۋ ءىسى دە تسيفرلاندىرىلماق. بۇل باعىتتاردىڭ ءبارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا جانە ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرىلگەن تاپسىرعا نەگىزدەلىپ وتىر.