نەسيە الۋ نەگە قيىندادى؟

رەتتەۋدىڭ ناقتى اسەرى

2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حالىققا بەرىلگەن نەسيەلەر كولەمى 19,8%-عا ءوسىپ, 24,8 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇل الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي تومەن كورسەتكىش: 2024 جىلى ءوسىم 23,9% بولعان ەدى. ەڭ ايقىن باياۋلاۋ تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر سەگمەنتىندە بايقالدى.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ دەرەگىنشە, تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر ءبىر جىلدا 21%-عا ءوسىپ, 16,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ال ءبىر جىل بۇرىن بۇل ءوسىم 33,5%-عا جەتكەن. ەرەكشە نازار اۋدارارلىق جايت – كەپىلسىز نەسيەلەردىڭ ديناميكاسى. ولاردىڭ ءوسۋ قارقىنى 2024 جىلعى 29,3%-دان 2025 جىلى 14,5%-عا دەيىن, ياعني 2 ەسەگە جۋىق تومەندەدى. ال جاڭادان كەپىلسىز قارىز بەرۋ كولەمى 22,6%-دان 6,1%-عا دەيىن كۇرت قىسقاردى.

رەتتەۋشى ورگاندار مۇنى قارىز الۋشىلارعا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ كۇشەيۋى, بورىش جۇكتەمەسىن شەكتەۋ جانە اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ پارامەترلەرىن وزگەرتۋ سياقتى شارالاردىڭ تىكەلەي ناتيجەسى دەپ تۇسىندىرەدى. 

سونىمەن بىرگە تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرۋ تولىق توقتاعان جوق. 2025 جىلى سەگمەنت وسىمىنە اۆتونەسيەلەر ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. ولاردىڭ كولەمى 42,4%-عا ارتىپ, 4 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇل اۆتونارىقتاعى سۇرانىستىڭ جاندانۋىن كورسەتەدى. يپوتەكالىق نەسيەلەر دە 14,6%-عا ءوسىپ, 6,9 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.

اۋىل شارۋاشىلىعىنا جەڭىلدىكپەن بەرىلگەن نەسيە كولەمى 1 تريلليون تەڭگەدەن استى

بيزنەسكە باسىمدىق

حالىققا نەسيە بەرۋ سايابىرسىعان تۇستا بانكتەر ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋدى كۇشەيتتى. 2025 جىلى ەكونوميكاعا بەرىلگەن نەسيەلەر 19,1%-عا ءوسىپ, 40,2 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بۇل بانك سەكتورىنداعى اكتيۆتەردىڭ ۇلعايۋىنا نەگىزگى قوزعاۋشى كۇش بولدى.

كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە بەرىلگەن قارىزدار 18%-عا ءوسىپ, 15,4 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. بۇل 2007 جىلدان بەرگى ەڭ جوعارى ءوسىم. نەگىزگى ۇلەستى ءىرى بيزنەسكە بەرىلگەن نەسيەلەر قامتاماسىز ەتتى: 27,1%-عا ءوسىپ, 5,5 ترلن تەڭگەگە جەتتى. سونداي-اق جەكە كاسىپكەرلەرگە بەرىلگەن نەسيە 35,6%-عا ۇلعايىپ, 3,1 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.

ال شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە بەرىلگەن نەسيەلەر 5,7%-عا ءوسىپ, 6,8 ترلن تەڭگەمەن شەكتەلدى. رەتتەۋشىلەر مۇنى شوب-تىڭ قارجىلىق شارتتاردىڭ قاتايۋىمەن, مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىنىڭ قايتا قارالۋىمەن جانە بالاما قارجىلاندىرۋ كوزدەرىنىڭ بولۋىمەن بايلانىستىرادى.

نەسيە ءوسىمى ونەركاسىپ, ساۋدا, قۇرىلىس, كولىك جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىن قوسا العاندا, ەكونوميكانىڭ بارلىق دەرلىك سەكتورىندا تىركەلدى. بۇل ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن اڭعارتادى.

قارۋ اسىنعانعا – قارىز جوق: ساربازدارعا نەسيە بەرۋگە نەگە تىيىم سالىنباق؟

ۇلتتىق بانك: ەسكەرتۋدەن ناتيجەگە دەيىن

ۇلتتىق بانك توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ 2025 جىلدىڭ باستاپقى تۇسىندا-اق تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرۋ نارىعىنىڭ شامادان تىس ۇلعايۋ قاۋپىن اشىق ايتقان. ۇكىمەتتىڭ 28 قاڭتارداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ول حالىقتى نەسيەلەۋ ءوسىمى 24,4%-عا, ال تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر 33,5%-عا جەتكەنىن اتاپ وتكەن ەدى.

وسىدان كەيىن قارجى رەتتەۋشىلەرى, ۇكىمەت پەن پارلامەنتتىڭ بىرلەسكەن باستاماسىمەن قارىز جۇكتەمەسىن تەجەۋگە باعىتتالعان زاڭ قابىلداندى.

«حالىقتىڭ شامادان تىس قارىزعا باتۋىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن نەسيە بويىنشا مەرزىمى وتكەن بەرەشەگى بار ازاماتتارعا قارىز بەرۋگە تىيىم سالىندى. كوللەكتورلارعا قارىز بەرۋدى 2 جىلعا شەكتەۋ ەنگىزىلدى. تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرۋدىڭ ەڭ جوعارى سوماسى بەلگىلەندى جانە قارىز الۋشىنىڭ بورىشىن شەكتەيتىن جاڭا نورماتيۆ ەنگىزىلدى», دەگەن ەدى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ.

قازىر بۇل شارالاردىڭ ناقتى ناتيجە بەرە باستاعانى بايقالادى. تۇتىنۋشىلىق نەسيە بەرۋدىڭ ءوسۋ قارقىنى تومەندەپ, نارىق بىرتىندەپ تەڭگەرىمدى سيپات الا باستادى. بۇل قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا جانە ەكونوميكانى ۇزاقمەرزىمدى نەگىزدە قولداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جەڭىل نەسيە – جارىم نەسىبە