قازىر ەلدە قوعام تالقىسىنا ۇسىنىلعان جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا قاتىستى قىزۋ پىكىرتالاس ءجۇرىپ جاتىر. «AMANAT» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ماقسات تولىقبايدىڭ ايتۋىنشا,ء بىزدىڭ ايتقاندارىمىز كوبىنە ەكى-ءۇش تارماقتىڭ توڭىرەگىنەن اسپاي جاتقانداي اسەر قالدىرادى. ال شىن مانىندە, جاڭا كونستيتۋتسيا 320 تارماقتان, 95 باپتان تۇراتىن اۋقىمدى قۇجات, دەپ جازادى Egemen.kz.
ماقسات تولىقباي راسىندا, وتە ۇلكەن جۇمىس اتقارىلعانىن اتاپ ءوتتى. «رەفورما جونىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرى كىمدەر, ولاردىڭ بىلىكتىلىگى قانداي؟» دەگەن پىكىرلەر دە از ايتىلعان جوق.
«ماسەلەن, 1995 جىلى جازىلعان قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانى يۋ.باسين, ۆ.كيم, ا.كوتوۆ, مۇحامەدجانوۆ باستاعان نەبارى 12 ادام عانا جازىپ شىققان. ونىڭ ۇشەۋى – شەتەلدىك ساراپشىلار ەدى. ال بۇل جولى كونستيتۋتسيا جوباسىن 130-دان استام ءوز ازاماتتارىمىز ازىرلەدى. ماجىلىستە تالاي ارىپتەستەرىمىز ايتقان, اسىرەسە «AMANAT» پارتياسىنان بەرىلگەن ءبىراز ۇسىنىستار قولداۋ تاپتى.
ەسەسىنە, ءماتىننىڭ ءتىلى دە جونگە كەپ قالدى. قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانىڭ قازاقشا ماتىنىندە بىرىزدىلىك جوق, باپتارى شۇبالاڭقى, كۇردەلى. ونى قاراپايىم حالىق تۇگىلى, زاڭگەرلەردىڭ ءوزى ارەڭ تۇسىنەتىن.
جاڭا اتا زاڭنىڭ قازاق تىلىندەگى نۇسقاسى تولىقتاي قايتا جازىلدى», دەدى ول.
ەركىن ءابىل: تاريحي ساباقتاستىقتى كونستيتۋتسيادا بەكىتۋ – ۇلت جادىن قورعاۋ
قوعامدا قىزۋ تالقىلانعان كەيبىر تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە قاتىستى دەپۋتات كەسىمدى جاۋابىن بەردى.
«سوڭعى كەزدە «جەكەلەگەن اۋماقتارعا كونستيتۋتسيالىق مارتەبە بەرىلەدى» دەگەن تاقىرىپ اقپاراتتىق مانيپۋلياتسياعا اينالىپ كەتتى.
قايتالاپ ايتامىن, جاڭا اتا زاڭنىڭ كىرىسپەسىندە دە, 2-بابىندا دا قازاقستاننىڭ اۋماعى مەن شەكاراسىنىڭ تۇتاستىعى وزگەرمەيتىنى تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. ياعني, ەلدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى ەشقاشان ماسەلە رەتىندە تالقىلانبايدى دەگەن ءسوز.
سونداي-اق, ءباز بىرەۋلەر ايتقانداي, «پرەزيدەنتكە قوسىمشا ارتىق وكىلەت بەرىلەتىندەي» جاڭا نورما قوسىلعان جوق. پرەزيدەنت جەتى جىلعا ءبىر-اق رەت سايلانادى, جاقىن تۋىستارى ساياسي جانە باسقارۋ لاۋازىمدارىن اتقارا المايدى. بۇرىنعى نورما وزگەرىسسىز قالدى», دەدى ماقسات تولىقباي.
جاڭا كونستيتۋتسيادا ادام ءومىرى مەن ونىڭ قۇقىعى ەڭ جوعارعى قۇندىلىق رەتىندە بەكىتىلگەن. سونىمەن قاتار تسيفرلى قاۋىپسىزدىك پەن ءداستۇرلى وتباسى قۇندىلىقتارىنا العاش رەت باسىمدىق بەرىلدى.
جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن تسيفرلى ورتادا قورعاۋ نورماسى بەكىتىلدى
«ادام ومىرىنەن اسقان قۇندىلىق بار ما؟ ادامنىڭ قۇقىعى مەن بوستاندىعى – باستى قۇندىلىق. ەندى كەز كەلگەن ادام ۇستالعان ساتتەن باستاپ وعان ءوز قۇقىعى ءتۇسىندىرىلۋى ءتيىس. ءبىلىم مەن عىلىمنان قارجى ۇنەمدەۋ – كونستيتۋتسياعا قارسى ارەكەتپەن تەڭ. تسيفرلى دەرەكتەر – ءبىزدىڭ جەكە مۇلكىمىز. جاڭا رەداكتسيادا ازاماتتاردىڭ تسيفرلى كەڭىستىكتەگى جەكە ءومىرىن قورعاۋ تۋرالى باپ العاش رەت اتا زاڭدا كورىنىس تاپتى. «نەكە» ۇعىمى دا ناقتى ايقىندالدى – ول ەر مەن ايەلدىڭ اراسىنداعى وداق دەپ بەلگىلەندى. ءبىر جىنىستى نەكەنى مەملەكەت مويىندامايدى».
دەپۋتاتتار سانى مەن حالىقتىق كەڭەستىڭ ءرولى تۋرالى دا ناقتى دەرەكتەر كەلتىرىلدى.
«حالىقتىق كەڭەس پارلامەنتكە بالاما ەمەس. ول ۇسىنىستاردى جۇيەلەپ, قۇرىلتايعا زاڭ جوبالارىن ۇسىنادى. ال دەپۋتاتتار سانىنا كەلسەك, 145 ادام – بۇگىنگى قوعامنىڭ سۇرانىسىنا ساي. ماسەلەن, 10 ميلليون حالقى بار پورتۋگاليادا – 230 دەپۋتات, شۆەتسيادا – 349 دەپۋتات. سوندىقتان, قازاقستاننىڭ بولاشاق قۇرىلتايى ەۋروپالىق ستاندارتتارمەن سالىستىرعاندا 5 ەسە از ىقشامدالعان پارلامەنت بولادى».
م. تولىقباي ءوز سوزىندە ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ «ادام زاڭ ءۇشىن تۋمايدى, زاڭ ادام ءۇشىن جازىلادى» دەگەنىن ەسكە سالىپ, بۇرىننان باردى جاڭا مازمۇنمەن نىعايتقانىمىزدى اتاپ ءوتتى.
«قىسقاسى, ءبىز جاڭا مەملەكەتتى ويلاپ تاپقان جوقپىز. بۇرىننان باردى جاڭا مازمۇنمەن نىعايتتىق. بۇگىنگى جاعدايىمىزعا, بەكىگەن مەملەكەتتىگىمىزگە ساي جاڭارتتىق.
ەڭ ماڭىزدىسى, بۇل اتا زاڭدا – ءبىز مىڭجىلدىق تاريحىمىزدى ناقتى ايقىندادىق.
پرەامبۋلادا العاش رەت «ادىلەتتى قازاقستان» جانە «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتتارى بەكىتىلدى.
ەگەر امەريكادا «امەريكالىق ارمان» بولسا, ءبىز دە «ادىلەتتى قازاقستان» يدەياسىن ۇران كۇيىندە قالدىرماي, ۇلتتىق يدەولوگياعا اينالدىردىرۋىمىز قاجەت. سەبەبى, ادىلدىك جوق جەردە ەشقانداي قۇندىلىق ساقتالمايدى», دەدى ماقسات تولىقباي.