ماي زاۋىتى شيكىزاتقا ءزارۋ

مايلى داقىل مول ءونىم بەر­سە, ادەتتە ونى وڭ­دەپ دايىن تاۋار ەتىپ شى­­­عا­راتىن ماي زاۋىتتارىنىڭ دا جاع­دايى جاقسى بولۋى كەرەك ەدى. الايدا ولاي بولماي تۇر. جەرگىلىكتى ماي زاۋىتتارىنىڭ تولىق ءبىر جىلعا جەتەتىن شيكىزات قورىن جيناپ الۋعا شاماسى جەتپەي وتىر. ال ولار ساتىپ الا الماعان مايلى داقىلدى قالتاسى قالىڭ ترەيدەرلەر قاعىپ الىپ, شەتەل اسىرىپ جىبەرەدى. سوندىقتان بۇل كاسىپورىنداردىڭ دەنى قىزمەتكەرلەرىن ەكى-ءۇش ايعا ءماجبۇرلى ەڭبەك دەمالىسىنا جونەلتىپ, جۇمىسىن توقتاتىپ قويادى.

وڭىردە ون شاقتى ماي زاۋىتى بار, سونىڭ ۇشەۋى مايلى داقىلعا باي فەدوروۆ اۋدانىندا ورنالاسقان. اۋدان­دا ماي وڭدەيتىن ەڭ ءىرى كاسىپورىن تاۋ­لىگىنە 180 توننا كۇنباعىس ءدانىن وڭ­دەپ, 60 تونناعا دەيىن دايىن ءونىم شى­عارادى. جىلىنا 10 مىڭ توننا سۇيىق مايدى ەكسپورتقا جونەلتەدى. كاسىپورىننىڭ بۇدان دا كوپ ءونىم شىعارۋعا مۇمكىندىگى بار. بىراق وعان شيكىزات تاپشىلىعى قولبايلاۋ بولىپ وتىر. ماي زاۋىتى جىل ون ەكى اي توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ تۇرۋ ءۇشىن 50 مىڭ توننا شيكىزات كەرەك. ال كاسىپ­ورىننىڭ اينالىمداعى قارجىسى سو­نىڭ 30-40 پايىزىن عانا ساتىپ الۋعا جەتەدى.

قازىر كۇنباعىس ءدانىنىڭ ءبىر تونناسى 205-220 مىڭ تەڭگەدەن ساۋدالا­نىپ جاتىر. ال اتالعان زاۋىت ءبىر جىل­عا جەتەتىن شيكىزات ساتىپ الۋ ءۇشىن بىر­دەن شامامەن 10 ملرد تەڭگە قاراجات جۇمساۋى كەرەك. مۇنداي اقشانى ەشكىم ۇستاتا قويمايدى. الايدا مەم­لەكەت قولداۋىنا ارقا سۇيەگەن كاسىپ­ورىن جىلىنا 4 ملرد تەڭگەگە جۋىق جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, وعان جىلدىق شيكىزاتتىڭ 40 پايىزىن ساتىپ الادى.

«كۇنباعىستى ءوزىمىز دە ەگەمىز. بىراق ول جەتپەيدى. سوندىقتان قازىر جەرگىلىكتى ەگىن شارۋاشىلىقتارىنان بار اقشامىزعا شيكىزات ساتىپ الىپ جاتىرمىز. ونى وڭدەپ, اينالىمعا جىبەرىپ, تابىس تابۋ ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. ونىڭ سىرتىندا, مامىر ايىندا نەسيەنى جابۋ كەرەك بولادى. سوندىقتان شيكىزات تۇگەسىلگەن سوڭ, امالسىز ءوندىرىستى توقتاتا تۇرۋعا تۋرا كەلەدى», دەيدى زاۋىت باسشىسى مۇحامبەتجان اكۋلوۆ.

كەيىنگى جىلدارى ىشكى نارىقتى قورعاۋ ماقساتىندا مايلى داقىل ەكسپورتىنا باج سالىعى ەنگىزىلدى. مۇحامبەتجان اكۋلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل سالىق ءتۇرى وتاندىق ءوندىرىستى قورعاۋعا, ءونىم وڭدەيتىن جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.

«كاسىپورىن جىل بويى وڭدەيتىن 50 مىڭ توننا كۇنباعىستى ءۇش-ءتورت ادامنان تۇراتىن ترەيدەر ءبىر-اق ايدا شەتەل اسىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. بىزدەگى 50 ادام شيكىزات تاۋسىلىپ قالعانشا 7-8 اي بويى جۇمىس ىستەيدى. ول 50 ادامنىڭ ارتىندا 50 وتباسى, ولاردىڭ تۇرمىسى, بالا-شاعاسى تۇر. قىستا اۋىلدا جۇمىس جوق, ال بۇل ۋاقىتتا ءبىزدىڭ كاسىپورىندا جۇمىس قايناپ جاتادى. ءبىر كەمشىن تۇسىمىز, قاجەتتى شيكىزاتتى ءبىر مەزەتتە تولىق ساتىپ الۋعا اقشامىز جوق. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن «قازاقستان دامۋ بانكىنەن» جەتى پايىز­دىق جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الىپ, شي­كىزاتتىڭ 30-40 پايىزىن ساتىپ الامىز. ونىمدەرىمىزدى نەگىزىنەن قىتاي, وزبەكستان, اۋعانستانعا جونەلتىپ جاتىرمىز», دەيدى زاۋىت باسشىسى.

بۇگىندە مەملەكەت ەگىن ەگەتىن ادامعا ارزان جانارماي بەرەدى. سونىمەن قاتار ەكى جىلدان بەرى تۇقىم, باسقا دا شارۋاشىلىققا كەرەك دۇنيەلەردى ساتىپ الۋعا بەس پايىزبەن نەسيە بەرىپ جاتىر. بەس پايىز وسىممەن ليزينگ ارقىلى ون جىلعا وزىمىزدە شىعىپ جاتقان وتاندىق تەحنيكانى بەرەدى. مۇنىڭ ءبارى – مەملەكەتتىڭ وتان­دىق ءونىم شىعارۋشىلارعا كورسەتىپ وتىرعان كومەگى.

«وكىنىشكە قاراي, مەملەكەتتىڭ اقشاسىن سالىپ وسىرگەن شيكىزات كوبىنە وزبەكستاننىڭ نەمەسە قىتايدىڭ زاۋىتىنا بارىپ تۇسەدى. سوناۋ جاقتا وتىرعان شەتەلدىڭ ازاماتىن اسىرايدى, جۇمىس بەرەدى. ال مەن وسى جەردە وتىرىپ ءوز اۋىلىمنىڭ ازاماتتارىنا جۇمىس بەرە الماي قالامىن. وعان مەنىڭ قاراجات-كۇشىم جەتپەيدى. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا بىزگە ءبىر جىلدىق نەسيە قورىن جيناپ الۋعا جەتەتىندەي نەسيە بەرۋ جاعى قاراستىرىلسا ەكەن. ول ءبىز سياقتى ەكولوگيالىق تازا ءونىم شىعارىپ جات­قان ماي زاۋىتتارىنىڭ دەربەس اينالىم كاپيتالىن قالىپتاستىرىپ, تەحنولوگيالىق جەتىلۋىنە كوپ كومەك بولار ەدى», دەيدى م.اكۋلوۆ.

قازىر مەملەكەت جەرگىلىكتى كاسىپ­ورىنعا مايلى داقىل وتكىزگەن شارۋاعا ءار توننا ءۇشىن 20 مىڭ تەڭگە سۋبسيديا تولەيدى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, بۇگىندە كۇنباعىستى وڭدەۋشىدەن ونى ءوسىرىپ, شيكىزاتتاي ساتقان ادام كوبىرەك پايدا تاۋىپ وتىر. قوستاناي وبلىسىندا وسەتىن مايلى داقىل تۇقىمىنىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى جەردە وڭدەلەتىنى – كۇنباعىس قانا. ال زىعىر مەن ماقسارى تۇتاستاي ەكسپورتقا كەتەدى.

نارىق باعامىن باققان ءوڭىر شارۋاشىلىقتارى بيىل دا مايلى­ داقىل القابىن بارىنشا ۇلعاي­تۋدى كوزدەپ وتىر. ويتكەنى كەيىنگى جىل­­دارى تەحنيكا, تەمىر-تەرسەك, تۇ­قىم, تىڭايتقىش بىرنەشە ەسە قىم­بات­تا­عانىمەن, بيداي باعاسى كوتەر­ىل­مەي تۇر. ال مايلى داقىل بيدايعا قا­را­عاندا الدەقايدا قىمبات تۇرادى ءارى نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە. وتكەن جىلى «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسيا­سى» كۇنباعىستىڭ تونناسىن 205-210 مىڭ تەڭگەگە باعالادى. ال بيدايدىڭ تونناسى ءونىم ساپاسىنا قاراي 88 تەڭگە­دەن باستالىپ, 115 تەڭگەگە دەيىن عانا جەتتى.

قوستاناي وبلىسى