ادامنان قورىقپايتىن ەلىكتەر

بيىل قىستا ەلىكتەر پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەلدى مەكەندەرىنە ءجيى كىرىپ ءجۇر. نەگىزىنەن وزەن ما­ڭايىن­داعى جايىلمالار مەن «ەرتىس ورمانى» رەزەرۆاتىن مەكەندەيتىن جانۋارلار كەيبىر ساتتە اۋىلدار مەن قالالاردىڭ كوشەلەرىن كەزىپ, ازىق ىزدەيتىنگە ۇقسايدى. ورماندى جەرلەردىڭ كوبىندە قار سون­شالىقتى قالىڭ ەمەس. ەلىكتەردىڭ تەبىندەپ جايىلۋىنا مۇمكىندىك مول. دەگەنمەن تۇرعىندار جانۋارلاردىڭ ادام­دارعا ءجيى ۇيىرسەكتەي باستاعانىن تۇسىنە الماي دال.

– ەلدى مەكەندەرگە جاس ەلىكتەردىڭ كىرىپ كەتۋ وقيعالارى ءجيى تىركەلىپ جاتىر. جانۋارلاردىڭ ادامدار تۇراتىن جەرلەردى جاعالاۋىنىڭ سەبەبى – ورماندى جەرلەردە قاردىڭ قالىڭدىعى 20 سانتيمەترگە دەيىن جەتىپ, الاڭقايلارداعى مۇز بولىپ قالعان قاردى تەبىندەپ جايىلۋ قيىنداعان. توپىراقتاعى توڭ 90 سانتيمەترگە جەتەدى. ونىڭ ۇستىنە قاڭتار ايىنداعى سوڭعى ايازدى كۇندەر اينالاداعى بارلىق سۋ ايدىندارىن قاتىرىپ تاستاعان, مۇزدىڭ قالىڭدىعى – 40-70 سانتيمەتر. سوندىقتان ولار قو­سىمشا ازىق ىزدەپ, ادامدار تۇراتىن جەرلەردى توڭىرەكتەيدى. مىسالى, وتكەندە وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگە­سىندەگى اتامەكەن كەنتىندە جاس ەلىك جەكە تۇرعىنجايعا كىرىپ, كولىك قوياتىن گاراجداعى ورعا ءتۇسىپ كەتىپتى. ونى ءبىزدىڭ ورمانشىلار الىپ كەلىپ, جاراقاتىنىڭ بار-جوعىن تەكسەردى. امان ەكەنى انىقتالعان سوڭ ورمانعا بوساتىپ قويا بەردى, – دەپ ءتۇسىندىردى بۇل قۇبىلىستى پاۆلودار ورمان جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ مەكەمەسىنىڭ باسشىسى اجدار ءجۇسىپوۆ.

ەرتىس وزەنى قاۋمالىندا ءسىبىر جانە دالا ەلىكتەرى كوبەيىپ كەلە جاتىر. ورمانشىلار ادەتتە ۇركەك كەلەتىن جابايى جانۋارلاردىڭ ادامنان قورىقپايتىنىن, 40 مەترگە دەيىن جاقىنداتاتىنىن ايتادى. سەبەبى بۇل اۋماقتاردا ءتۇز تاعىلارىن اتۋعا بولمايدى. ونىڭ ۇستىنە قاۋمالدا بىردە-ءبىر قاسقىر كوزگە تۇسپەگەن. ورمان جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قور­عاۋ مەكەمەسىنە قاراستى ورمان شارۋاشىلىقتارىنداعى ەلىكتەر جايىلماداعى بۇتالارمەن, قار اس­تىنداعى ءشوپتى قازىپ قورەكتەنەدى.

ورمان ينسپەكتورلارى بيىل قىستا ەلىكتەر عانا ەمەس, تۇلكىلەر مەن قوياندار­دىڭ دا ەلدى مەكەندەرگە ءجيى بارا باستاعا­نىن بايقاعان. اڭشىلىققا تىيىم سا­لىنعان جەرلەردە ءتۇز تاعىلارى وزدەرىن ەركىن ۇستاپ, قالالارعا ءجيى كەلگىشتەيدى. ايتالىق, پاۆلودار قالاسىندا كەيىنگى كۇندەرى كوشە كەزىپ جۇرگەن بىرنەشە تۇلكى ۇشىراسقان.

قاڭتار ايىنىڭ ورتاسىنان بەرى جالعاسقان ايازدى كۇندەرى ورمان جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ورمان جانۋارلارىن ازىقتاندىرۋمەن شۇعىلدانىپ جاتىر. مەكەمەگە قاراستى اۋماقتا 80 وتتىق پەن تۇز استاۋلارى قۇرىلعان. مۇندا جالپى 6 ورمانشىلىق بار. ينسپەكتورلار جابايى جانۋارلارعا عانا ەمەس, قۇستار مەن بالىقتارعا دا قام­قورلىق جاسايدى.

– ەرتىس وزەنىنىڭ جايىلمالارىندا جەم-ءشوپ پەن تۇز سالاتىن وتتىقتار قۇرىلعان. ينسپەك­تورلاردىڭ كۇشىمەن شامامەن 80 ازىق ورنى, قۇستارعا ارناپ 40 ۇيشىك جاسالدى. جانۋارلاردى ازىقتاندىرۋعا 3,5 توننادان استام ءشوپ پەن ءداندى داقىل جارمالارى, 180 كگ تۇز دايىندالعان. ور­مانشىلار سولاردى بەلگىلەنگەن جەرلەرگە جەتكىزىپ, سەۋىپ جاتىر, – دەيدى ا.ءجۇسىپوۆ.

بالىقتار دا ورمانشىلاردىڭ قامقور­لىعىندا. شاعىن سۋقويمالا­رىنداعى بالىقتاردى وتتەگىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا ينسپەكتورلار اەراتسيا جۇر­گىزەدى. ويىقتاردى بۇرعىلاپ, وعان قامىس قويادى. وسىنداي قاراپايىم ءادىس ارقىلى سۋعا وتتەگى ارالاسادى. «سۋ ايدىن­دارىنداعى مۇزدىڭ قالىڭدىعى بۇگىندە كەمى 40 سانتيمەتر. مۇنداي قالىڭدىقتاعى مۇز وتتەگىنى وتكىزبەيدى. سالدارىنان سۋ استىنداعى جانۋارلار الەمى قىستا قىرىلىپ قالۋى ىقتيمال. اەراتسيالىق ءتاسىل ارقىلى كوپتەگەن سۋ ايدىنىنداعى بالىق شارۋاشىلىعىن امان ساقتاپ وتىرمىز», دەيدى ورمانشىلار.

پاۆلودار وبلىسى