وتكەن قىس ۇلىتاۋ ءوڭىرى مەن قازاق دالاسىنا وڭاي سوققان جوق. قىتىمىر تابيعاتتىڭ قىسىمىنان, اسىرەسە ءتۇز ەركەسى – كيىكتەر قاتتى زارداپ شەكتى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, كوكتەمگە دەيىن جەزقازعان وڭىرىنەن – 5 741, قاراجال اۋماعىنان 10 386 كيىك ولەكسەسى تابىلعان.
ماماندار جاپپاي قىرىلۋدىڭ سەبەبىن قىستىڭ قاتالدىعىمەن, قالىڭ قار مەن مۇزدىڭ قاتۋىمەن, سونداي-اق كۇيەكتەن كەيىن السىرەگەن جانۋارلاردىڭ سۋىققا توتەپ بەرە الماعانىمەن بايلانىستىرادى. الايدا نەگىزگى سەبەپ باسقادا. ول – قونىس اۋدارۋ جولدارىنىڭ بوگەلۋى.
ەرتەدە كۇن سۋىتا كيىكتەر بەتپاقدالا مەن قاراقۇمدى بەتكە الىپ, وڭتۇستىككە قاراي ويىساتىن. وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى جىلدارى ءتۇز جانۋارى بۇل ءداستۇرلى قونىس اۋدارۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلىپ وتىر. ماسەلەن, جەزقازعان مەن بەتپاقدالا اراسىنداعى 418 شاقىرىمدىق تەمىرجول بويى تولىقتاي شارباقپەن قورشالعان. جاڭادان سالىنعان اۆتوجولداردا دا جانۋارلارعا ارنالعان وتكەلدەر (ەكودۋكتار) قاراستىرىلماعان. سالدارىنان مىڭداعان كيىك دىتتەگەن جەرىنە جەتە الماي, قاقاعان ايازدا قىرىلىپ قالدى.
بۇگىندە ەلىمىزدە كيىك سانى ايتارلىقتاي ءوستى. اۋە ساناعى بويىنشا بەتپاقدالا پوپۋلياتسياسىنىڭ وزىندە 1,15 ميلليوننان استام كيىك بار. بۇل – 2000 جىلداردىڭ باسىندا براكونەرلىكتەن كيىك سانى نەبارى 20 مىڭعا دەيىن ازايىپ كەتكەن جاعدايمەن سالىستىرعاندا ەكوجۇيەنى قورعاۋداعى ۇلكەن جەتىستىك. دەگەنمەن ساننىڭ ارتۋى جاڭا پروبلەمالاردى تۋىنداتتى. قىستا ازىق تاپپاعان جانۋارلار اۋىل ىرگەسىنە كەلىپ, قورا جاعالاۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇل كيىكتىڭ شەكتەن تىس كوبەيگەنىنەن ەمەس, ءورىسىنىڭ تارىلعانىنان حابار بەرەدى.
ەندىگى مىندەت – كيىككە تابيعي قونىس اۋدارۋ جولىن قايتارۋ. تەمىرجول مەن كۇرە جولداردا ارنايى وتكەلدەر سالۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. مەنىڭ ۇسىنىسىم – اۋا رايىنىڭ قولايلى كەزەڭدەرىن پايدالانىپ, كيىكتەردى كۇيەككە دەيىن بەتپاقدالاعا قاراي وتكىزۋدى جىل سايىن جۇيەلى ۇيىمداستىرىپ وتىرۋ قاجەت. ديقاندار مەن مالشىلار ەگىستىك پەن شابىندىقتى قوريمىز دەپ كيىكتى قىرعا قاراي ىعىستىردى. بۇل دۇرىس ەمەس. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قىس قاتال بولسا, كيىك سانى 40–50%-عا دەيىن كەميدى ەكەن. دەگەنمەن ولار اسىعىس شەشىم قابىلداپ, پوپۋلياتسيانى جاساندى جولمەن ازايتۋعا بولمايتىنىن ەسكەرتەدى.
كيىك – قازاق دالاسىنىڭ ءسانى ءارى كيەسى. ونىڭ تاعدىرىنا بەيجاي قاراۋ – بولاشاققا جاسالعان قيانات. ەندەشە, ءتۇز تاعىسى قىرىلماسىن دەسەك, جەرگىلىكتى بيلىك جەدەل قيمىلداپ, ولاردىڭ ەركىن كوشىپ-قونۋىنا جاعداي جاساۋعا ءتيىس.
مەشىتباي وماروۆ,
قاراجال قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
ۇلىتاۋ وبلىسى