قوستاناي قالاسىندا جالپى ءبىلىم بەرەتىن 40 شاقتى مەكتەپ بار. ونىڭ 10-ى مەملەكەتتىك تىلدە, 22-ءسى ورىس تىلىندە, 8-ءى ارالاس تىلدە ءبىلىم بەرەدى. قالا مەكتەپتەرىندە وقيتىن 20 مىڭعا جۋىق قاراگوز جاس وسكىننىڭ 36 پايىزى عانا ءوز انا تىلىندە ءبىلىم الادى. ياعني, قازاق بالالارىنىڭ 64 پايىزى وزگە تىلدە وقىپ جاتىر, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
قازاق سىنىبىن كوبەيتەتىن جول كارتا جۇمىس ىستەيدى
مەكتەپتى بالا تاڭدامايدى, اكە-شەشەسى تاڭدايدى. اتا-انانىڭ قۇقى قاشاندا جوعارى تۇرادى. الايدا ەرەسەكتىڭ قالاۋى وسىلاي ەكەن دەپ, كەلەشەكتىڭ جالاۋىن جىرتۋعا تاعى بولمايدى. بۇگىن مەكتەپ ەسىگىن اشقان ءار بالا ءوز تىلىندە ءبىلىم العانى اسا ماڭىزدى ەكەنى ايتۋداي-اق ايتىلىپ جاتىر. وكىنىشكە قاراي, ونى ەلەپ-ەسكەرىپ جاتقان ادام از. ويتكەنى ءتىل ناسيحاتى بايىپسىز, ءاتۇستى جۇرەدى. جوسپارلى, جۇيەلى جۇمىس جوق. جۇيەلى جۇمىس بولماعان جەردە ناتيجە دە بولمايدى.
مەكتەپتەگى ءتىل تەڭسىزدىگى ماسەلەسىن رەتتەۋ, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتىڭ ءبىلىم بەرۋ ساياساتىن جۇزەگە اسىرىپ جاتقان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەن قالالىق ءبىلىم ءبولىمى رەتتەۋ كەرەك ەدى. الايدا اتالعان مەكەمەلەر اتا-انانىڭ قالاۋىنان ءارى اسا الماي, دارمەنسىزدىك تانىتىپ وتىر.
ماسەلەن, بۇگىندە قوستاناي قالاسىندا وقىپ جاتقان 35 مىڭنان استام وقۋشىنىڭ 20-اق پايىزى مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الادى. ال قالالىق ءبىلىم ءبولىمى قازاق تىلىندە وقيتىن شاكىرتتەردىڭ سانى 2025 جىلى 20% (7141 وقۋشى) وسكەنىن ايتىپ وتىر. مۇنداي وسىمگە اۋىلدان نەمەسە وزگە وڭىرلەردەن كوشىپ كەلىپ جاتقان وتباسىلار سەپ بولعانى انىق. ال بۇرىننان بەرى وسى قالادا تۇرىپ جاتقان شۇبار ءتىلدى وتباسىلار تۇڭعىشىن قاي مەكتە-پكە بەرسە, قالعان بالالارىن دا سول مەكتەپكە اپارىپ جاتىر.
وتكەن قاڭتار ايىندا قوستانايدا ەكى بىردەي كەلەشەك مەكتەبى اشىلدى. «اەروپورت» شاعىن اۋدانىنداعى مەكتەپكە 900 بالا, «بەرەكە» شاعىن اۋدانىنداعى مەكتەپكە 1 200 بالا سيادى. زاماناۋي مەكتەپتىڭ ەكەۋى دە مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم بەرەدى. دەمەك, قازاق تىلىندە ءبىلىم الىپ جاتقان وقۋشىنىڭ ۇلەسى 20 پايىز ەمەس, 30 پايىز بولۋى كەرەك ەدى عوي. نەگە بۇلاي بولىپ قالدى دەسەك, قالالىق ءبىلىم ءبولىمى جاڭا مەكتەپتى تولتىرۋ ءۇشىن ارالاس مەكتەپتەردەگى قازاق سىنىپتارىن جايلى مەكتەپكە كوشىرۋدى ءجون دەپ تاپقان. ناتيجەسىندە, تۇبىندە مەملەكەتتىك تىلدە وقىتۋعا تۇبەگەيلى كوشەدى-اۋ دەپ وتىرعان ارالاس مەكتەپتەردە قازاق سىنىپتارى ازايىپ, ورىس مەكتەبىنە اينالۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر.
قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ ماماندارىنا قازاق وتباسى بالاسىن نەگە قازاق مەكتەبىنە بەرمەيدى دەگەن ساۋال قويىپ كوردىك.
«بالاسىن قاي مەكتەپكە بەرگىسى كەلسە دە, اتا-انانىڭ ءوز ەركى. ءوزى قالاعان مەكتەپكە بەرەدى. بۇل ەندى ونىڭ ءوز قۇقىعى, ءبىز بالانى قازاق مەكتەبىنە بەرىڭىز دەپ ماجبۇرلەي المايمىز. سوندىقتان بىزدە ورىس سىنىپتارى كوپ. اتا-انالاردىڭ كوبى تىلدەن قينالادى. ءتىل بىلمەگەندىكتەن, بالانىڭ ءۇي جۇمىسىنا كومەكتەسە الماي, بالام دا, ءوزىم دە قينالىپ قالامىن دەپ قورقادى. وسىدان كەلىپ كوپشىلىگى بالاسىن ورىس مەكتەبىنە بەرىپ جاتادى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تولىققاندى قىزمەت ەتۋى مەن دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الاتىن وقۋشىلار كونتينگەنتىن ۇلعايتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسىعان وراي, 2025-2030 جىلدارعا ارنالعان قازاق ءتىلدى بالالار كونتينگەنتىن ارتتىرۋ جونىندەگى جول كارتاسى بەكىتىلدى. جول كارتاسى اياسىندا ارالاس مەكتەپتەردەگى قازاق سىنىپتارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جاسالىپ جاتىر. مەكتەپتەر بوبەكجاي-بالاباقشالارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, مۇنداعى بۇلدىرشىندەردىڭ بولاشاقتا قازاق مەكتەبىنە كەلۋىنە ىقپال ەتىپ جاتىر. قازاق سىنىپتارىنا قوسىمشا ۇزارتىلعان كۇن ساباقتارىن ەنگىزدىك. بالالار ساباقتان كەيىن مەكتەپتە قالىپ, مۇعالىمنىڭ كومەگىمەن ءۇي جۇمىسىن ورىندايدى, تۇسىنبەگەن تاقىرىپتاردى پىسىقتايدى. بۇل اتا-انا مەن بالاعا دا, مۇعالىمگە دە ىڭعايلى», دەيدى جالپى ورتا ءبىلىمدى دامىتۋ جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ ساپاسىن باقىلاۋ سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جۇپار باتتالوۆا.
قوستانايدا بۇعان دەيىن دە قازاق سىنىپتارىندا بالا سانىن كوبەيتۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى قابىلدانعان. ناتيجەسى, وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, ماردىمسىز. انىعى سول, وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باتىل شەشىم, تۇبەگەيلى بەتبۇرىس جاساماي, ەشتەڭە وزگەرمەيدى. ەڭ الدىمەن, ارالاس مەكتەپتەردەگى سىنىپ سانىن تەڭەستىرۋ كەرەك. ارالاس مەكتەپ, كەم دەگەندە, 50 پايىز مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم بەرگەنى ءجون.
اباي مەكتەبىنە «اباي» بولايىق
2021 جىلى تۇرعىندارىنىڭ دەنى قازاق «يۋبيلەينىي» شاعىن اۋدانىندا اباي اتىنداعى مەكتەپ اشىلعاندا, بوركىمىزدى اسپانعا اتىپ قۋانىپ ەدىك. بۇگىندە 1639 بالا ءبىلىم الىپ جاتقان ءبىلىم ورداسىندا 50 ورىس سىنىبى, 8 قازاق سىنىبى بار. ياعني, ورىس سىنىبى قازاق سىنىبىنان 5,3 ەسە كوپ. مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الىپ جاتقان وقۋشىلار (193 بالا) ورىس تىلىندە وقيتىن وقۋشىلاردان (1433 بالا) 7 جارىم ەسە از.
№
سىنىپ
ءتىلى
بالا سانى
ءبىرىنشى سىنىپ
1
1 ا سىنىپ
قازاق
23 وقۋشى
2
1 ءا سىنىپ
قازاق
21 وقۋشى
3
1 ب سىنىپ
ورىس
31 وقۋشى
4
1 ۆ سىنىپ
ورىس
31 وقۋشى
5
1 گ سىنىپ
ورىس
30 وقۋشى
ەكىنشى سىنىپ
6
2 ا سىنىپ
قازاق
19 وقۋشى
7
2 ب سىنىپ
ورىس
29 وقۋشى
8
2 ۆ سىنىپ
ورىس
34 وقۋشى
19
2 گ سىنىپ
ورىس
24 وقۋشى
10
2 د سىنىپ
ورىس
22 وقۋشى
ءۇشىنشى سىنىپ
11
3 ا سىنىپ
قازاق
29 وقۋشى
12
3 ب سىنىپ
ورىس
37 وقۋشى
13
3 ۆ سىنىپ
ورىس
32 وقۋشى
14
3 گ سىنىپ
ورىس
35 وقۋشى
15
3 د سىنىپ
ورىس
23 وقۋشى
ءتورتىنشى سىنىپ
16
4 ا سىنىپ
قازاق
24 وقۋشى
17
4 ب سىنىپ
ورىس
34 وقۋشى
18
4 ۆ سىنىپ
ورىس
29 وقۋشى
19
4 گ سىنىپ
ورىس
34 وقۋشى
20
4 د سىنىپ
ورىس
32 وقۋشى
21
4 ە سىنىپ
ورىس
31 وقۋشى
22
4 ج سىنىپ
ورىس
23 وقۋشى
بەسىنشى سىنىپ
23
5 ا سىنىپ
قازاق
19 وقۋشى
24
5 ب سىنىپ
ورىس
33 وقۋشى
25
5 ۆ سىنىپ
ورىس
34 وقۋشى
26
5 گ سىنىپ
ورىس
34 وقۋشى
27
5 د سىنىپ
ورىس
33 وقۋشى
28
5 ە سىنىپ
ورىس
32 وقۋشى
29
5 ج سىنىپ
ورىس
32 وقۋشى
30
5 ز سىنىپ
ورىس
32 وقۋشى
التىنشى سىنىپ
31
6 ا سىنىپ
قازاق
22 وقۋشى
32
5 ب سىنىپ
ورىس
37 وقۋشى
33
6 ۆ سىنىپ
ورىس
36 وقۋشى
34
6 گ سىنىپ
ورىس
33 وقۋشى
35
6 د سىنىپ
ورىس
35 وقۋشى
36
6 ە سىنىپ
ورىس
18 وقۋشى
جەتىنشى سىنىپ
37
7 ا سىنىپ
قازاق
21 وقۋشى
38
7 ب سىنىپ
ورىس
29 وقۋشى
39
7 ۆ سىنىپ
ورىس
30 وقۋشى
40
7 گ سىنىپ
ورىس
31 وقۋشى
41
7 د سىنىپ
ورىس
27 وقۋشى
42
7 ە سىنىپ
ورىس
30 وقۋشى
43
7 ج سىنىپ
ورىس
23 وقۋشى
سەگىزىنشى سىنىپ
44
8 ا سىنىپ
قازاق
15 وقۋشى
45
8 ب سىنىپ
ورىس
30 وقۋشى
46
8 ۆ سىنىپ
ورىس
30 وقۋشى
47
8 گ سىنىپ
ورىس
31 وقۋشى
48
8 د سىنىپ
ورىس
26 وقۋشى
توعىزىنشى سىنىپ
49
9 ب سىنىپ
ورىس
34 وقۋشى
50
9 ۆ سىنىپ
ورىس
32 وقۋشى
51
9 گ سىنىپ
ورىس
36 وقۋشى
ونىنشى سىنىپ
52
10 ا سىنىپ
ورىس
27 وقۋشى
53
10 ب سىنىپ
ورىس
26 وقۋشى
54
10 ۆ سىنىپ
ورىس
27 وقۋشى
ون ءبىرىنشى سىنىپ
55
11 ا سىنىپ
ورىس
20 وقۋشى
56
11 ب سىنىپ
ورىس
24 وقۋشى
57
11 ۆ سىنىپ
ورىس
20 وقۋشى
اباي مەكتەبىندە اۋەلدە 21 قازاق سىنىبى بولعان. الايدا «بەرەكە» شاعىن اۋدانىندا كەلەشەك مەكتەبى اشىلعان سوڭ, اتا-انانىڭ كوبى بالالارىن سول مەكتەپكە اۋىستىرىپ الىپ وتىر.
160-تان اسا وزگە ۇلت وكىلى قازاق تىلىندە ءبىلىم الادى
قالالىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنشە, قوستانايدا وسىنشاما وزگە ۇلت بالاسى قازاق سىنىپتارىندا وقىپ جاتىر. مىسالى, ارتەم لوجكين فيزيكا-ماتەماتيكا ليتسەيىنىڭ ءبىرىنشى سىنىبىندا وقيدى.
«ارتەم – ىنتالى بالا. ويىن قازاق تىلىندە جەتكىزۋگە تىرىسادى. تۇسىنبەگەنىن ورىسشا سۇرايدى. مەن ەكى تىلدە ءتۇسىندىرىپ, قايتالاتامىن. قازىر كوبىنە سوزدىك جۇمىسىنا ءماىن بەرىپ جاتىرمىز. جاڭا سوزدەردى سىنىپتا ايتىپ, كورسەتىپ, ءتۇسىندىرىپ, ۇيگە جازىپ جىبەرەمىن, جاتتاپ كەلەدى. قازىر ساباقتان تىس, اناسىمەن بىرگە جەكە رەپەتيتور جالداپ ءتىل دامىتۋ كۋرسىنا بارىپ ءجۇر. جالپى, تىرىسادى, تۇسىنەدى, جازادى, قاتەسىز وقيدى, بىراق سوزدىك قورى ءالى ازداۋ. جەكە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ەكى توقسان ىشىندە اجەپتاۋىر ءتىل ۇيرەنىپ قالدى. بىراق ەركىن سويلەپ كەتۋ ءۇشىن ءالى ۋاقىت كەرەك», دەيدى 1 «ا» سىنىبىنىڭ جەتەكشىسى ايگۇل اتىمتاەۆا.
ارتەمنىڭ اناسى ولگاعا حابارلاسىپ كورىپ ەدىك.
«بىلتىر ساۋىردە ليتسەيگە بارىپ, بالامدى قازاق سىنىبىنا قابىلداۋىڭىزدى سۇرايمىن دەپ ءوتىنىش جازدىم. سول جەردەگى قىزدار ءسىز قاتەلەسكەن جوقسىز با دەيدى. جوق, بالام قازاق ءتىلىن ۇيرەنسىن. وسى ەلدىڭ, وسى جەردىڭ ءتىلىن ءبىلۋى كەرەك دەپ جاۋاپ بەردىم. كورشىلەرىم دە بالاڭدى دا, ءوزىڭدى دە قينايسىڭ عوي, قورىقپايسىڭ با دەپ جاتىر. نەگىزى, مۇنداي شەشىم قابىلداۋىمىزعا كۇرشىمدە اسكەري بورىشىن وتەپ جاتقان ءىنىم تۇرتكى بولدى. قازاق ءتىلدى ورتادا ءوزىنىڭ ءتىل بىلمەي قينالىپ جۇرگەنىن ايتقان باۋىرىم «بالاڭدى ويلانباستان قازاق مەكتەبىنە بەر. بولاشاقتا وزىنە جاقسى بولادى» دەدى. جالپى, بالانى اياماۋ كەرەك. وسى ەلدىڭ ازاماتى بولعان سوڭ, وقىسىن, ءبىلسىن», دەيدى ولگا.
ارتەم وقىپ جاتقان ليتسەي بەرتىنگە دەيىن تەك ورىس تىلىندە ءبىلىم بەرىپ كەلگەن. مۇنداعى العاشقى قازاق سىنىبى 2022 جىلى اشىلدى.
«العاشقى سىنىپقا 19 بالا قابىلداندى. سونىمەن قاتار, اتا-انالاردىڭ ءوتىنىشى بويىنشا ۇزارتىلعان كۇن ەنگىزىلدى. بالالار ساباقتان كەيىن 15:30-عا دەيىن مەكتەپتە قالىپ, وتىلگەن تاقىرىپتار بويىنشا قوسىمشا ساباققا قاتىسادى, ءۇي جۇمىسىمەن اينالىسادى. 2023 جىلى تاعى ءبىر سىنىپ اشىلىپ, وعان 23 بالا قابىلداندى. 2024 جىلى ەكى سىنىپ اشىلدى. بۇل ەكى سىنىپتا 44 بالا وقيدى. ال وتكەن جىلى ەكى ورىس, ەكى قازاق سىنىبىن قابىلدادىق. قازاق سىنىبىندا 50 وقۋشى ءبىلىم الىپ جاتىر», دەيدى ليتسەي باسشىسى سۆەتلانا بەلوۋسوۆا.
قوستاناي وبلىسى