قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ كوتەرىلۋى قوعامدا پىكىر الۋاندىعىن تۋعىزىپ قانا قويماي, باستاپقى دۇرمەكپەن كەي جاعدايدا قيسىنسىز قىمباتشىلىققا دا باستايتىنىن بولجاۋ قيىن ەمەس ەدى. بۇل ۇدەرىس ءبىر ارناعا تۇسكەنشە قۇزىرلى مەكەمەلەر تاراپىنان باقىلاۋ, قاداعالاۋ, رەتتەۋ جۇمىستارى البەتتە قاجەت. ويتكەنى ءوزى ەشتەڭە وسىرمەيتىن مەگاپوليس تۇرعىندارى ءۇشىن ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ءىسى اسا وزەكتى.
قازىر الماتىدا 51 بازار, 200-دەن استام سۋپەرماركەت پەن شامامەن 4,5 مىڭ وسىنداي شاعىن ساۋدا نۇكتەسى جۇمىس ىستەيدى. ۇكىمەتتىڭ پارمەنىمەن مەگاپوليستە بەيىندى باسقارمالار, ساۋدا دەپارتامەنتى مەن اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن ارناۋلى باقىلاۋ توپتارى قۇرىلىپ, ارەكەت جاساپ وتىر.
ەڭ باستىسى, بيىلدان باستاپ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار, ەڭ كۇندەلىكتى قاجەتتى ازىق-ت ۇلىكتىڭ ءتىزىمى 19-دان 31 اتاۋعا دەيىن كەڭەيتىلدى. بۇعان قوسىمشا كوكونىس پەن جەمىس (قىزاناق, قيار, الما), ەتتىڭ تۇرلەرى, ءسۇت ونىمدەرى, شاي مەن بالىقتىڭ بەس ءتۇرى ەنگىزىلدى. وسى تىزىمدەگى ازىق-ت ۇلىكتىڭ بارلىعى باقىلاۋعا الىنىپ, جەتكىزۋشىلەرمەن, ساۋدا جەلىلەرىمەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
باقىلاۋ جۇمىستارى جونىندە ايتساق, بيىلعى 5 قاڭتاردان باستاپ ققس مولشەرلەمەسى 12%-دان 16%-عا كوتەرىلگەنىمەن, الماتىدا كۇندەلىكتى ەڭ قاجەتتى تاماق تۇرلەرىنىڭ كۇرت قىمباتتاۋى تىركەلمەگەن. دەگەنمەن ساۋدا جەلىلەرى نەگىزىنەن تەز وتەتىن تاۋارلاردىڭ باعاسىن قايتا جاڭارتىپ جاتقانىمەن, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەردىڭ باعاسى بىرقالىپتى دەۋگە بولادى.
ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ ماقساتىندا الماتى اكىمدىگى بيىلعى كوكتەم ايلارىندا وڭتۇستىك وڭىرلەردەن, سونداي-اق كورشىلەس وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستاننان قوسىمشا ەرتە پىسەتىن كوكونىس اكەلۋدى دە جوسپارلاپ وتىر. بۇل باعا تەڭگەرىمىن ساقتاپ, نارىقتى جەتكىلىكتى كولەمدە كۇندەلىكتى قاجەتتى كوكونىستەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى قالاسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ء(امات) باعاسىن ۇستاپ تۇرۋ بارىسىندا كوپ جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قالادا ءامات-قا قاتىستى تۇتىنۋ باعالارىنىڭ يندەكسى 8,9% بولدى, بۇل رەسپۋبليكالىق دەڭگەيمەن (8,6%) شامالاس. سول تۇرعىدا قالانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارى سىرتقى, ىشكى فاكتورلارعا قاراماستان, ازىق-ت ۇلىك نارىعىنداعى جاعداي تۇراقتى ەكەنىن العا تارتىپ وتىر.
ماسەلەن, 2025 جىلى الماتىدا باعانىڭ كۇرت وسۋىنە جول بەرمەۋگە باعىتتالعان ءبىراز جۇمىس اتقارىلدى. نەگىزگى قۇرالدىڭ ءبىرى اينالىم قارىزدارى مەن فورۆاردتىق كەلىسىمشارتتار بولدى. وسى تەتىكتەر اياسىندا قالاعا ءار وڭىردەگى تاۋار وندىرۋشىلەردەن تىكەلەي 26 مىڭ توننادان استام ءونىم جەتكىزىلدى.
سونىمەن قاتار ۇلكەن ساۋدا جەلىسىنىڭ ءبىرى – «ماگنۋممەن» 15 اتاۋداعى ءامات-تى بەلگىلەنگەن باعامەن ساتۋ جونىندە كەلىسىم جاسالدى. ولاردىڭ قاتارىنا باكالەيا, ءسۇت, ەت پەن كوكونىس ونىمدەرى كىرەدى. قازىر وسى جەلى ارقىلى 10,4 مىڭ توننادان استام كوكونىس پەن 600 توننادان استام وزگە ءونىم ساتىلدى.
وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن ىنتىماقتاسا جۇمىس ىستەۋگە كوپ كوڭىل ءبولىنىپ, ولارمەن كوكونىس, قانت, جۇمىرتقا مەن تاۋىق ەتىن الماتىداعى ساۋدا جەلىلەرى مەن ازىق-ت ۇلىك بازارلارىنىڭ سورەسىنە تىكەلەي جەتكىزۋدى كوزدەيتىن كەلىسىم جاسالدى. بۇل ارەكەتتەر ءوز ناتيجەسىن بەرىپ, ەكى ورتادا پايدا تاۋىپ كەلگەن دەلدالدار تىزبەگىن قىسقارتىپ, باعانى بىرقالىپتى ۇستاۋعا مۇمكىندىك بەردى.
باعا ساياساتىنا دەمالىس كۇندەرى وتەتىن جارمەڭكەلەر دە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەندىكتەن, ەندىگى جەردە قالا بيلىگى جارمەڭكەلەردى ءۇش كۇن قاتارىنان وتكىزۋدى ۇيعارىپ وتىر. وتكەن جىلى قالادا 430 جارمەڭكە ءوتىپ, وندا ورتاشا قالاداعى قالىپتى باعادان 10–15% تومەن باعامەن 85 مىڭ توننادان استام ءونىم ساتىلدى. جارمەڭكەلەر قالا تۇرعىندارى اراسىندا كادىمگىدەي سۇرانىسقا يە بولىپ, الەۋمەتتىك قولداۋ ىسىنە سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى.
مەملەكەت تاراپىنان جۇرگىزىلىپ جاتقان باقىلاۋ جۇمىستارىنا توقتالاتىن بولساق, 2025 جىلى ءامات بويىنشا دەلدالدىق جۇيەنى تەرگەپ-تەكسەرۋ مەن شەكتى ساۋدا ۇستەمەسىن (15%-دان اسپاۋعا ءتيىس) ساقتاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيانىڭ 26 وتىرىسى ءوتتى. قۇزىرلى مەكەمەلەر تەكسەرىستەرىنىڭ ناتيجەسىندە 535 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلىپ, جالپى سوماسى 47,1 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, جاۋاپسىز 38 دەلدال تىزىمنەن شىعارىلدى.
تاقىرىپقا ورايلاس مىنا ءبىر باستاماعا توقتالا كەتكەن ءجون, اقپاراتتاردىڭ ايعاقتى بولۋى ءۇشىن وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ ماماندارى قالاداعى ۇلكەن بازارلار مەن سۋپەرماركەتتەگى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسىن باقىلاپ قايتقانى تۋرالى حابار تاراتتى.
«الماتىداعى ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسىن باقىلاپ قايتقانداعى كورگەن-تۇيگەنىمىز, قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى 12%-دان 16%-عا كوتەرىلگەنىنە قاراماستان, ەڭ كەرەكتى تاۋارلاردىڭ باعاسى وسپەگەن. نان, جۇمىرتقا, كوكونىس, ءسۇت ءونىمى, قانت پەن سۇيىق مايدىڭ باعاسى سول قالپى. بازارداعى ساتۋشىلار دا ازىق-ت ۇلىكتىڭ اسا كوپ قىمباتتاماعانىن العا تارتىپ وتىر», دەيدى وكق وكىلدەرى.
قالا بيلىگى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسىن باقىلاپ, قاداعالاپ وتىر, ولاردى تۇراقتاندىرۋ جۇمىسى جالعاسا بەرەدى.
الماتى