ەلىمىز تسيفرلىق دامۋ باعىتىندا بىرقاتار ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. سونىڭ قاتارىندا شالعاي ەلدى مەكەندەردى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ, حالىقارالىق دەرەكتەر ءترانزيتىن كەڭەيتۋ, جوعارى تەحنولوگيالى ءوندىرىستى جولعا قويۋ مەن كيبەرقاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ سەكىلدى ستراتەگيالىق باعىتتار ايقىندالعان, دەپ جازادى Egemen.kz.
قازىر ەل اۋماعىندا سپۋتنيكتىك بايلانىس ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل اسىرەسە گەوگرافيالىق تۇرعىدان قولجەتىمسىز اۋىلداردى ينتەرنەتپەن قامتۋدا ءتيىمدى شەشىم بولدى. بۇگىندە رەسپۋبليكادا ءۇش وپەراتور سپۋتنيكتىك ينتەرنەت قىزمەتىن ۇسىنىپ كەلەدى. جىل سوڭىنا دەيىن وسى سالاعا تاعى ەكى شەتەلدىك كومپانيانىڭ كەلۋى جوسپارلانعان. ولار بويىنشا پيلوتتىق سىناقتار بيىلعى جىلى جۇزەگە اسادى.
بۇدان بولەك, بيىل «قازاقستان تەمىر جولى» پويىزدارى مەن Air Astana اۋە كەمەلەرىندە سپۋتنيكتىك ينتەرنەت قىزمەتى ەنگىزىلەدى. بۇل جولاۋشىلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ ءارى تسيفرلىق قىزمەتتەردى ءموبيلدى كەڭىستىكتە دە قولجەتىمدى ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل تۋرالى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – جاساندى ينتەلەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ ايتتى.
ەل ازاماتتارى ساپالى ينتەرنەتپەن قاشان تولىق قامتىلادى؟
اكىمدىكتەرگە تۋريستىك جەرلەر مەن قولجەتىمسىز وڭىرلەردە سپۋتنيكتىك ينتەرنەت ورناتۋ مىندەتى جۇكتەلدى. بۇل جۇمىس جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى. مۇنداي تالاپ ەڭ الدىمەن ىشكى تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ىنتالاندىرۋدى كوزدەيدى.
ەلىمىزدىڭ گەوستراتەگيالىق ورنالاسۋى تسيفرلىق ترانزيتتىك مۇمكىندىكتى كۇشەيتۋگە جاعداي جاسايدى. مەملەكەت ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى حالىقارالىق ينتەرنەت-ترافيك تاسىمالىنىڭ ماڭىزدى بۋىنى سانالادى. وسى باعىتتاعى ترانزيتتىك الەۋەتتى كەڭەيتۋ ءۇشىن كاسپي تەڭىزىنىڭ ءتۇبى ارقىلى ازەربايجانعا دەيىن سوزىلاتىن وپتيكالىق-تالشىقتى كابەل جوباسى باستالدى. جوبا جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالۋى ءتيىس.
بۇل باستاما حالىقارالىق بايلانىس باعىتتارىن ارتاراپتاندىرۋعا, ترانزيتتىك كىرىستى ۇلعايتۋعا ءارى دەرەكتەر الماسۋ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بيىل 1900 ەلدى مەكەنگە جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت قوسىلادى
سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە الەمدىك دەڭگەيگە ساي دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ (Data Center) قۇرىلىسى جاندانعان. مۇنداي ورتالىقتار مەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتوردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
سونىڭ قاتارىندا جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىگى ىسكە قوسقان مەملەكەتتىك سەكتورعا ارنالعان دەرەكتەر ورتالىعى ەرەكشە ماڭىزعا يە. ونىڭ تەحنيكالىق قۋاتى جوعارى, رەزەرۆتىك جۇيەلەرى مەن قاۋىپسىزدىك تەتىكتەرى حالىقارالىق تالاپتارعا سايكەس كەلەدى. بيىل ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن وسى نىسانعا كوشىرۋ جوسپارلانعان.
بۇل قادام مەملەكەتتىك جۇيەلەردى ورنالاسقان جەرىنە تاۋەلسىز, ۇزدىكسىز ءارى قاۋىپسىز جۇمىسقا بەيىمدەيدى.
جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىگىنە قاراستى كاسىپورىندا وتاندىق سپۋتنيكتەردى قۇراستىرۋ ءىسى قولعا الىندى. بۇل ەلىمىزدىڭ جوعارى تەحنولوگيالى ونەركاسىپكە قوسقان ماڭىزدى ۇلەسى بولادى.
الداعى جىلدارى كاسىپورىن جەردى قاشىقتان زوندتاۋعا ارنالعان كەمىندە 5-6 سپۋتنيك قۇراستىرىپ شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇعان قوسا جوبا ەكسپورتقا باعىتتالىپ, جالپى قۇنى 75 ملن اقش دوللارىن قۇرايتىن ءونىمدى سىرتقى نارىققا شىعارۋ كوزدەلگەن. بۇل – ەل تاريحىندا العاش رەت جۇزەگە اساتىن جوعارى تەحنولوگيالى ەكسپورت.
وتكەن جىلى كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسىندا بىرقاتار ماڭىزدى شارا قابىلداندى. ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك ورگانداردا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ءۇشىن جاۋاپتى ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلدى. ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋ نورمالارى دا كۇشەيتىلدى.
پويىزدار مەن ۇشاقتاردا Starlink دەڭگەيىندەگى ينتەرنەت پايدا بولادى
ءبىر ميلليوننان استام ازامات كيبەرگيگيەنا بويىنشا وقىتىلىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردا بۇرىن-سوڭدى بولماعان كولەمدە تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ ءجيى بۇزىلاتىنى انىقتالدى.
وسىعان بايلانىستى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ مىندەتى قويىلدى. مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردەن ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىنىڭ سىرتقا تارالۋى جاعدايىندا جاۋاپكەرشىلىك تىكەلەي باسشىلارعا جۇكتەلەتىنى ەسكەرتىلدى.
ەلىمىز تسيفرلىق ترانسفورماتسيانىڭ جاڭا بەلەسىنە قادام باسىپ وتىر. سپۋتنيكتىك ينتەرنەت, دەرەكتەر ورتالىقتارى, جوعارى تەحنولوگيالى سپۋتنيك ءوندىرىسى مەن كيبەرقاۋىپسىزدىك سالالارى بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار ورتا مەرزىمدە ەلدىڭ تسيفرلىق ەگەمەندىگىن نىعايتۋعا, ەكونوميكاسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا ءارى حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى.