قاراپ تۇرسام, دۇنيە... ەسسە

اتىپ تاستاماق بولعان اسكەردىڭ شەڭگەلىنەن ازەر دەگەندە قاشىپ شىققان ول قانشاما جىل ءار جەردە بوي تاسالاپ جۇرەدى. اكەمنىڭ كەڭەس وكىمەتىنەن كورگەن قورلىعى, قىزىلداردىڭ ونى ازاپتاپ ءولىم­شى ەتىپ كەتكەنى, ءبىر قۇدايدىڭ كو­مەگىمەن ءتىرى قالعانى, ايتا بەرسە, بىرنەشە كىتاپقا جۇك بولارى انىق. ونىڭ ءبارىن بالا قايدان ءبىلسىن. انامنان ءبىز نەگە كەدەي تۇرامىز دەپ سۇراي بەرەتىن ەدىم.

«اپا, ءبىزدىڭ نەگە سيىرىمىز جوق؟ كورشىمىز ايتجان اعا سياقتى اكەم نەگە كامۋنيس ەمەس؟» دەيمىن عوي باياعى. بالا بولسام دا ايتجان اعانىڭ اينالاعا وكتەم-وكتەم سويلەيتىنىن بايقاسام كەرەك. مۇندايدا اپام نە ايتارىن بىلمەي, ءسال ويلانىپ قالاتىن دا, ىلە ءتۇ­سىن سۋىتىپ: «سەن وسىنداي كە­رەك­سىز اڭگىمەنى نەگە باسىڭا جيناپ جۇرە­سىڭ؟ بىرەۋدىڭ قوزى-لا­عىن­ ساناعانشا, اپكەڭە جاردەم بە­رۋ­دى ۇيرەن», دەپ زەكي سويلەپ, تەرىس اينالىپ كەتەتىن. سوندا دا مەن اۋزىمدى جابا قويمايمىن. «شىركىن, مەنىڭ اكەم دە كامۋنيس بولعاندا عوي. مەن دە ماقتانىپ جۇرەتىن ەدىم».

ء«اي, اڭگۇدىك-اي, اڭگۇدىك! قا­شان ساعان اقىل كىرەر ەكەن», دەيتىن ول كۇيىنىپ. كۇيىنەتىن دە ءجونى بار, ەل ءىشى تىنىشتالعان شىعار دەپ اۋىلعا ەندى كوشىپ كەلگەن اتا-انام سول كەزدە ارتىق-اۋىس سويلەۋگە دە قورقاتىنىن, كوبىنەسە ىشتەن تىناتىنىن مەن, ارينە بىلمەيتىن ەدىم.

شىنتۋايتىنا كەلگەندە, سول جا­داۋ ۇيدە تۇرعان كەزدە دە مەن وزگە بالالارعا قاراعاندا الدە­قايدا باقىتتى ەكەنمىن-اۋ. جۇرت­شى­لىقتى سەسىمەن جاسقاپ جۇرەتىن ايتجان اعانىڭ ءوزى دە مەنىڭ اكەمە ەرەكشە قۇرمەتپەن قارايتىن. ەڭ قىزىعى, كورشىلەر كۇن باتىپ, ەل ورنىنا وتىرعان شاقتا ءبىزدىڭ ۇيگە جينالاتىن. شاعىن داستارقان جايىلعاننان كەيىن ءبارى اكەمە قولقا سالاتىن. ول كىسى دە بالسىنبەي, وزگە ەلدەردىڭ سالت-داستۇرلەرى, ولاردىڭ بىزدەن وز­گە­شەلىگى تۋرالى تارقاتا اڭگىمە­لەي كەلە, ودان ءارى مۇحامەد پاي­عام­باردىڭ ومىرىنە, ازىرەت ءالىنىڭ جورىقتارىنا قاراي ويىسادى. نەمەسە شىعىس شايىر­لارىنىڭ جىر جاۋھارلارىن تىلگە تيەك ەتە كەلە, كەيىننەن ءوزىمىز «مىڭ ءبىر تۇننەن» وقىعان قىزىقتى ءبىر حي­كاياتتى جالعاستىرىپ اكەتەتىن. وسىنىڭ ءبارىن جينالعاندار تامسانا وتىرىپ تىڭدايدى. اكەمە ال­عىستارىن دا جاۋدىرىپ, باتالارىن دا بەرىپ جاتادى.

اكەم شارشاي باستاعاندا  كوپشىلىك اناما قولقا سالادى.

«اقىش, شىراعىم, مەسەلىمىزدى قايتارما», دەيتىن ولار. كەيىننەن ەستىدىك قوي, انامنىڭ اتا-اناسى ەرتە قايتىس بولىپ, ول كىسى اكەسىنىڭ امانات ەتۋىمەن جامبىل اتانىڭ باۋىرىندا وسكەن ەكەن. ول كىسىدەن زىليحا-ءجۇسىپ, كوروعلى, ماناس سياقتى داستانداردى ۇيرەنگەن انام دا كوپتىڭ تىلەگىن جەردە قالدىرمايتىن.

«كۇندەردەن كۇن ءوتىپتى,

كۇن مەزگىلى جەتىپتى.

ايلاردان اي ءوتىپتى,

اي مەزگىلى جەتىپتى.

جىلداردان جىل ءوتىپتى,

جىل مەزگىلى جەتىپتى.

ءسويتىپ ءجۇرىپ ماناستىڭ

جەتىگە جاسى جەتىپتى», دەپ جىر بۇلاعىن اعىتقان ول تاڭ سارعايا باستاعاندا ورنىنان تۇراتىن. كورشى-قولاڭ العان اسەردەن ارىلا الماي, ءۇيدى-ۇيىنە ارەڭ تارايتىن.

سودان بەرى قانشاما ۋاقىت ءوتتى. ەندى, مىنە, قاسىمدا اتا-انام دا, بىرگە تۋعان اعام شاحتىكەن دە, اپكەم ايشاحان دا جوق. ولاردى ەسىمە العان سايىن سول باۋىرلارىم­ مەنىڭ باعا جەتپەس قازىنام ەكەنىن بار جان جۇرەگىم­مەن سەزىنە تۇسەمىن. ءيا, ولار اتا-انام قال­دىرعان امانات قانا ەمەس, جاراتقان يەمنىڭ ماعان دەگەن ول­شەۋسىز سىيى ەكەن. وسىنىڭ ءبا­رىن تۇيسىنە وتىرىپ, كوكىرەكتەرى كۇمبىرلەگەن كۇي ىسپەتتەس اتا-انا بەرگەنى ءۇشىن جاراتقانعا شەكسىز راحمەت ايتامىن.

ويلاپ وتىرسام, اعام شاحتى­كەن دە ەرەك­شە جارالعان جان ەكەن. ول ەش­قاشان وتىرىك سويلە­مەي­تىن. وزىنە كەسىرى ءتيىپ جاتسا دا, تەك شىندىقتى ايتاتىن. باس پاي­داسى ءۇشىن بىرەۋدىڭ كولەڭ­كە­سىن ساعالامايتىن. ەشكىمنەن ىقپايتىن. مەنى دە كىشكەنتاي كەزىمنەن ءوزىمدى-ءوزىم قورعاۋعا ۇي­رەتتى. كەڭەس وكىمەتى بىزگە مىز­عىماستاي كورىنەتىن سول زاماندا-اق شاحتىكەن ءتۇرلى ەكونوميكالىق ادەبيەتتەردى وقىپ, ءتۇنى بويى بي-بي-سي-ءدى تىڭداپ, وزدىگىنەن وي قورىتىپ, كوپ ۇزاماي كەڭەس وداعىنىڭ كۇيرەيتىنىن ايتاتىن.

ويىن ەركىن دالەلدەيتىن. ك.ماركس­­تىڭ «كاپيتالىن» وقىپ, ءسو­تسياليزمنىڭ تەوريالىق نەگىز­دەرى­­ سول كەزدەگى جاعدايدان تىم­ الشاق دەيتىن. ءبىر عاجا­بى, «كاپيتالدى» وقىپ, ون­داعى ويلاردى ءوز پىكىرىمەن تۇيىن­دەپ جۇر­گەندە ول ءالى دە سۇيەگى قات­پاعان بوزبالا جاستا عانا ەدى. نەگە ەكە­نىن بىل­مەيمىن, ايتقان سوز­دەرىن اسا تۇ­سىنە قويماسام دا, كەڭەس وكى­مەتى ونى ۇستاپ اكەتە­دى-اۋ دەپ مەن ىشتەي قاتتى قورقاتىن ەدىم. قۇ­دايعا تاۋبە, امان-ەسەن اللا­نىڭ­ بۇيىرعان جاسىن جاسادى. التى بالاسىنان تاراعان نە­مەرە-شو­بە­رەلەرى دە بۇگىندە ەل سىيلاعان ازامات­تار. ەڭ باس­تىسى, ولاردىڭ ءبارى دە مەنىڭ اعاتايىم­نىڭ ەرەكشە قا­سيەتىن ەنشىلەگەن. ادال تىر­لىك كەشىپ, ادال ءسوز ايتاتىن وسىناۋ ساليقالى جاستاردى كورگەندە كوز قۋانادى.

كۇندەلىكتى ومىردە از سويلەپ, كوپ تىڭدايتىن اعام ءبىر قاراعاندا قاراپايىم كوپتىڭ ءبىرى سياقتى كورىنەتىن. الايدا شاحتىكەندى جەتە بىلەتىن ادامدار ونىڭ ءار سالا­دان حابارى بار, ورەلى ازامات ەكەنىن ەرىكسىز مويىندايتىن. وي­تە­تىن دە ءجونى بار, اۋىلدا تىرلىك كەشسە دە, الەمنىڭ كلاسسيكالىق ادەبيەتىن وتە كوپ وقيتىن. ابايدى, ءبۋنيندى, ماركەستى, لەرمونتوۆتى جاقسى كورەتىن. الدەقالاي ادەبيەت جاناشىرلارىن كەزدەستىرە قالسا, الگى كىسىلەر ونى وسى سالانىڭ زەرتتەۋشىسى ەكەن دەپ قالاتىن. «وسىنشاما قازىنامەن ءسىز نەگە اۋىلدا ءجۇرسىز؟» دەپ تاڭدانا سۇراق قويعاندارعا ول «قالاداعى جۇرتتىڭ بىزدەن نەسى ارتىق» دەي كەلە وزدىگىنەن ىزدەنەتىن ادامدار قالادا دا از ەكەنىن ايتاتىن. تەك ادەبيەت ەمەس, شىن مانىندە ول بارلىق سالادان حاباردار بولاتىن. تاريحتى دا تەرەڭ بىلەتىن.

ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, سول كەزدە جوعارى وقۋ ورنىنا سىرتتاي تۇسكەن ازاماتتار وزدەرىن شاحتىكەنگە قارىزدار سەزىنەتىن ەدى. نەگە دەسەڭىز, سول اۋىلداعى سىرتتاي وقيتىندار ىزدەنۋگە ەرىنە مە, وقۋ ورنى بەرگەن ناقتى تاپسىرمالارىنان باستاپ, ديپلوم جۇمىسىنا دەيىن جازۋعا كومەكتەسىڭىزشى دەپ قولقا سالىپ جاتاتىن. ارينە, شاحتىكەن ولاردىڭ مەسەلىن قايتارمايتىن.

كەزىندە جالعىز اناسىن قالدى­رىپ, قالاعا وقۋ ىزدەپ كەتۋگە مۇم­كىندىگى بولماعان ول كەيىننەن با­لالى-شاعالى بولعاندا اۋىلعا ىڭعايلى كاسىپتى مەڭگەرۋ ءۇشىن ال­ماتىداعى زووتەحنيكالىق ينستي­تۋتقا سىرتتاي وقۋعا تۇسكەن. ەمتي­حان كەزىندە بەرگەن جاۋابىنا ريزا بولعان مۇعالىمدەر «اتتەڭ-اي, ءسىز كەزىندە وقىساڭىز (جاس شا­عىڭىزدا دەگەنى شىعار) وسى سالانى زەرتتەيتىن عالىم بولار ما ەدىڭىز» دەپ تامسانىپتى. بۇل ءسوزىمىزدىڭ راستىعىن وسى وقۋ ورنىن سىرتتاي بىتىرگەندەردىڭ اراسىنان قىزىل ديپلوم العان جالعىز ادام شاحتىكەن ەكەنى دە دالەلدەي تۇسسە كەرەك.

قازاق ادەتتە بىرگە تۋعان اعا-ىنىلەرىن باۋىرىم دەيدى. باۋىر ادام اعزاسىنداعى ەڭ ماڭىزدى مۇشە. ونسىز ادام ءومىر سۇرە المايدى. دەمەك بىرگە تۋعان باۋىرى ءار ادامنىڭ قىمباتى. ال وزىنە ەڭ جاقىنىن باۋىرىنا, قولقا, جۇرەگىنە بالايتىن قازاق سول باۋىرلارىنان قامقورلىعىن, مەيىر-شاپاعاتىن ايامايتىن قىز بالانىڭ ءرولىن اعزانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى مۇشەسى – وكپەگە تەڭەۋى دە ابدەن ورىندى سياقتى. ءيا, تىنىسىڭدى اشاتىن, قاي كەزدە دە سەنىڭ تىلەۋقورىڭ عانا ەمەس, قامقورشىڭ بوپ جۇرەتىن اپكەڭنىڭ رۋحاني بولمىسى اعزانىڭ وسى مۇشەسىنە ابدەن ۇقسايدى. اپكەسى بار ادامنىڭ ءبارى بۇل سوزىممەن كەلىسەدى دەگەن ويدامىن.

اپكەم ايشاحان دا ەرەكشە جاراتىلىس يەسى ەدى. ونىڭ قۇشاعىنىڭ كەڭدىگى سونشالىق, قاناتىنىڭ استىنا بۇكىل الەم سىيىپ كەتەتىن. سوندىقتان شىعار, جۇرەك جى­لۋىن, ادامي شاپاعات ىزدەگەننىڭ ءبارى ايشاحاننىڭ قاسىنان تابىلاتىن. ءتىپتى سايىپ كەلگەندە, ءوزىنىڭ وعان ەش تۋىستىق قاتىسى جوقتىعىن ونداي ادامدار مۇلدە ۇمىتىپ كە­تە­تىن. ويتكەنى ايشاحاننىڭ ءوزى ولار­عا بوتەندىگىن سەزدىرمەيتىن, ۇدايى سەنىم ارتىپ, ءجون-جوبا كورسەتىپ, قولىنان كەلگەن كومەگىن ايامايتىن.

بۋىنى قاتپاعان بالاڭ قىزدىڭ كەڭسىرىگى تۇتەپ, اۋىر تىرلىكتەن ەڭسەسى ەزىلىپ كەلگەن اتا-اناسىنىڭ بەينەتىن جەڭىلدەتۋگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن ءوز كوزىممەن كورگەن سوڭ ايتامىن. انام ايشاحاننىڭ ءتورت جاسىنان باستاپ تاماق دا­يىنداي باستاعانىن, پەشكە بويى جەتپەگەندىكتەن, ورىندىققا شى­عىپ تۇراتىنىن ايتىپ, كوز جاسىن ءبىر سىعىپ الاتىن ەدى.

ەڭ عاجابى, ونى اۋىلدىڭ ۇلكەن-كىشىسىنىڭ ءبارى جاقسى كو­رەتىن. «شىركىن, قۋانىشبەكتىڭ ۇلكەن قىزى ەرەكشە بالا عوي. قا­ناتى جوق دەمەسەڭ, تۋرا پەرىش­تە­نىڭ ناق ءوزى» دەيتىن. ءالى ەسىم­دە, بىردە اكەممەن ەرىپ ىسقاقباي اتانىڭ ۇيىنە بارعان­مىن. سو­عىمباسىنا بۇكىل اۋىل كەلگەن ەكەن. ىسقاقباي اتا ەل-جۇرت سىيلايتىن, قادىرمەندى كىسى ەدى. سول كىسى داستارقان باسىندا اپكەمنىڭ جۇعىمدى, يبالى مىنەزىن ايتقىسى كەلدى مە, ءسوزدى ارىدەن باس­تادى.

– وتكەندە ءبىر شارۋامەن جو­عارى كاستەكتەگى اگرانومنىڭ ۇيى­نە بارىپ ەدىم, جامال كەلىن جىك­جاپپار بوپ تورگە شاقىردى. كەلىن­نىڭ كوڭىلىن قيماي, ىشكە كىر­سەم, اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ ءبارى وسىن­دا ەكەن. ونىڭ جايىن كەلىن­نىڭ ءوزى ايتتى. «اعا, كەلگەنىڭىز جاقسى بولدى. قازىر, ىزدەگەن ءىنىڭىز دە كەلىپ قالادى. مىنا جۇرتپەن بىرگە وتىرىپ قۇران وقىڭىز, ۇيدەن ءدام تاتىڭىز» دەدى ول.

داستارقان باسىندا مەنىمەن اماندىق-ساۋلىق سۇراسقاننان كەيىن مۇعالىمدەر ءوزارا اڭگىمەلەسە باستادى. شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرىن ماقتاپ, ءبىرىن داتتاپ وتىرعان ولار ءبىر كەزدە قۋانىشبەك ءىنىمنىڭ بالاسى ايشاحاندى جاپا-تارماعاي ماقتاي باستادى. بارىنەن دە جامال كەلىننىڭ اڭگىمەسى وتە اسەرلى ەستىلدى.

– بالا كەزىمدە سويلەسە اۋزىنان ءىنجۋ-مارجان توگىلەتىن ءبىر قىز تۋ­رالى ەرتەگى ەستىگەن ەدىم. اي­شاحاندى كورسەم بولدى, سول ەرتەگى ويىما تۇسەدى. «شىركىن, سول بالا­نىڭ بويىندا ءبىر ءمىنى جوق» دەپ ەدى, مۇعالىمدەر تاعى دا ونى قوشتاي كەتتى.

– جامال, دۇرىس ايتاسىڭ, سول با­لانىڭ ادەپتىلىگى, ىزەتتىلىگى كىمدى بولسا دا ەرىكسىز ءتانتى ەتەدى. اينالاسىنداعىلار دا ونى تاپ ءبىر مۇعالىم سياقتى تىڭدايدى – دەگەن ءداۋتاباننىڭ ۇيىندەگى بالحيا كەلىننىڭ ءسوزىن تاعى دا قايىپبەك جالعاستىرىپ اكەتتى.

ء«تىل-اۋزىمىز تاسقا. كەيدە مەن سول بالا قولىنا تىكەن ۇستاسا دا, ونى گۇلگە اينالدىرىپ جىبەرەتىن شىعار, دەگەن ويعا كەلەمىن» دەدى ءبىر ءسات قاتۋلى قاباعىن جازىپ.

 – سول كۇنگى اڭگىمەگە ءوز باسىم اسا ريزا بولدىم. ءار با­لانىڭ مىنەز-قۇلقىن, وي-ورەسىن مۇعالىمدەر جاقسى بىلەدى ەكەن. اسىرەسە ولار ءبىزدىڭ تەمەكىساراي اۋىلىنىڭ ماقتانىشى ايشاحان بالام جايلى ايتقان سوزدەرى كوڭىلىمنەن شىقتى – دەگەنى سول ەدى, ايشاحاننان كۇندە تەپەرىش كو­رىپ جۇرگەن مەن شىداي المادىم. قايتىپ شىدايسىڭ, كۇن سايىن­ سابىندى كوپىرتىپ ەزىپ, كوزىڭدى اشىتىپ, جىلاتىپ-ەڭىرەتىپ سۋعا تۇسىرەدى. «كيىمىڭدى وسى سەن قايدا ءجۇرىپ بىلعايسىڭ» دەپ ارا-اراسىندا شىقپىرتىپ تا الادى. ءالى مەك­تەپكە بارماعان كەزىم عوي. وسى باس­تان كوندىگە بەر دەپ وي­ناۋعا جىبەرمەي, ءارىپ ۇيرەنىپ, ونى جازۋعا ماجبۇرلەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مەنىڭ ۇيدەگى «جەندەتىم».

بۇرىندارى اتا-انامنىڭ قاسىن­دا ەركەلەپ جاتاتىن ەدىم. نەگە ەكە­نىن, اكەم كوبىنە سىرتتا تۇ­نەيدى (سوڭىنا تۇسكەن كە­ڭەس ادامدارى ىزدەپ كەلىپ قالار­ دەپ). ال انام بايعۇس 80 كيلو­لىق­ قانار قاپتى ارقاسىنا ساپ كوتەرەم دەپ اياعىن سىندىرىپ العان كورىنەدى. سودان كەيىن مەن اي­شاحاننىڭ قاسىنا جاتۋعا ءماج­بۇر بولعان ەدىم. بۇل جەردە دە جىبىرلاپ تىنىشتىق تاپپايمىن با, مەن ايشاحاندى, ايشاحان مەنى كەيىتىپ, كەرىسىپ جاتىپ ازەر ۇيىقتايتىنبىز.

 – اتا, دەدىم داۋىستاپ (اكە-شە­شەم ابدەن ەركەلەتىپ ەركىمە قويا بەرگەن ازدەك بولسام كەرەك, مەنى بۇكىل اۋىل قاراتەنتەك دەيتىن. قۇلاعىم ۇيرەنىپ كەتسە كەرەك, مەن وعان رەنجىمەيتىنمىن).

– ءا, قاراتەنتەك, كانە, نە ايتقىڭ كەلدى؟ – دەدى ىسقاقباي اتا.

– اتا, ءسىز ايشاحاندى بەكەر ماقتايسىز. ول ءداپ ءسىز ويلاعانداي جاقسى ەمەس. سەنبەسەڭىز, قاسىنا ءبىر كۇن قونىپ كورىڭىزشى, – دەپپىن مەن. ىسقاقباي اتا نە ايتارىن بىلمەي ء«اي, تەنتەك-اي» دەپ باسىن شايقاعانى تاپ بۇگىنگىدەي ەسىمدە.

ەسەيە كەلە مەن اپكەم ايشا­حان­­نىڭ قانداي ماداققا بولسا دا لايىق ەكەنىنە كوزىم جەتە باستادى. جانە ونى ىشتەي ماقتان تۇتاتىن بول­­دىم. راسىندا دا, ەشكىمدى الا­­لا­ماي, جۇرتتىڭ بارىنە قام­قور­لىق­پەن قارايتىن, جۇرەگى تەك ىز­گى­لىككە جارالعان ايشاحان اۋىل­دىڭ ۇلكەندەرى ايتقانداي, ءوز قا­تارىنا قاراعاندا, الدەقايدا سا­نالى ەكەنى ونىڭ ءار ىسىنەن, جۇرت­پەن قارىم-قاتىناسىنان ايقىن بايقالىپ تۇ­راتىن. وقۋدا دا ۇزدىك. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ ونىڭ قالاعان وقۋىنا تۇ­سەتىنىنە ەش­كىمنىڭ ءشۇباسى بولماي­تىن. الايدا ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ ءىشى تاعى دا تاعدىردىڭ اياۋسىز سىنىنا تاپ بولدى. ۇزاق جىل جازىقسىز جالا جابىلىپ, ءومىرى قۋعىندا وتكەن اكەمنىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرىپ, ايشاحان مەكتەپ بىتىرەتىن جىلى دۇنيەدەن ءوتتى. اكەمنىڭ قازاسى كوپ دۇنيەنى وزگەرتتى. ايشاحان دا جوعارى وقۋ ورنىنا بارا المادى. بىراق جاسىمادى. جامبىل اتا اۋىلىنا بارىپ, مەكتەپكە پيونەرۆوجاتىي بولىپ ورنالاستى. سوندا ءجۇرىپ, ابەن قوجامقۇلوۆ دەگەن ازاماتقا تۇرمىسقا شىقتى. ءيا, ول بارعان جەرىنە بالداي باتىپ, سۋداي ءسىڭدى. اتا-ەنەسى ونى جاقسى كورگەنى سون­شا, «كەلىنىمىز ۇيىمىزگە قۇت بوپ كەلدى. ۇلىمىزدىڭ ماڭدايى اشىل­دى», دەپ قۋاندى. «وعان ەكى دۇنيەدە دە ريزامىز» دەپ باتالارىن بەردى. ءتورت قايىنسىڭلىسىن وقىتىپ, ۇزاتىپ, سولاردىڭ ەڭ سۇيىك­تى ادامىنا اينالدى. ءوزى دە جەتى بالانىڭ اناسى اتانىپ, ولار­عا دۇرىس ءتالىم-تاربيە بەرىپ, ۇل­دارىن ۇياعا, قىزدارىن قياعا قوندىردى. ءبىلىم-بىلىگىن كوتەرۋدى دە ۇمىتقان جوق. اباي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرىپ, ءوزى قىزمەت اتقارعان قارا­سۋ اۋىلىنداعى ەڭ ۇزدىك ۇستاز اتانىپ, قازاق سسر-ىنە ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستاز توسبەلگىسىن الدى. سونداي-اق «التىن القالى انا» اتاندى. قاينىسى فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اكادەميك تولە­گەن قوجامقۇلوۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, ايشاحان بۇكىل قازاق ايەلدەرىنىڭ ەتالونىنا اينالدى.

ءومىرى جۇرتقا ونەگە بولعان سول ايشاحان قايتىس بولعاندا ىزگى جۇرەكتى ءبىر اۋىل ادامى ايتقان مىنا ءبىر اڭىز اڭگىمە وسى كۇنى ويى­ما ورالا بەرەدى.

«جەر بەتىندە مەيىر-قايىر ازايا باستاعاندا جاراتۋشى يەم جۇرتقا ۇلگى-ونەگە بولسىن, ماڭايىنا ىزگىلىك شۋاعىن شاشسىن, سول شۋاق اينالاسىنداعى ادام­داردىڭ بويىنا نۇر بوپ تاراسىن دەپ جەر بەتىنە ادام بەينەسىندەگى پەرىشتەلەردى جىبەرەتىن كورىنەدى. ايشاحان سول پەرىشتە بولار دەپ ويلايمىن» دەگەن ەدى بىردە.

ونىڭ بۇل ءسوزىنىڭ اقيقاتىن جۇمىر باستى پەندە قايدان ءبىل­سىن. بالكىم, سولاي دا شىعار. ءيا, قالاي بول­عاندا دا تۇلا بويى تۇن­عان مەيى­رىم مەن شاپاعات, جۇرە­گىنىڭ ول­شەۋسىز جىلۋى وعان ال­لانىڭ بەر­گەن وراسان سىيى ەدى. سون­دىقتان دا شىعار, ۇزاق جىلدار بويى ءوزارا سىي­لاسىپ وتكەن سىرلاس قۇربىسى, قا­زاقتىڭ ارقالى اقىنى فاريزا وڭ­عار­سىنوۆا «ايشاحان – ناعىز پاراسات پاتشايىمى عوي» دەپ تامساناتىن.

وسى ارادا ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت, ايشاحان ۇستازدىڭ زەينەت دەمالىسىنا شىققانىنا نە زامان. الايدا ونىڭ ءوز شاكىرتتەرىنە بەرگەن جۇرەك جىلۋى ەش سۋىماعان ەكەن. ءيا, ونى جەرلەگەن كۇننىڭ ەرتەسىنە باسىنا قۇران وقىپ قايتايىق دەپ بارعان ۇلكەن-كىشى مىنا ءبىر كورىنىسكە تاڭ-تاماشا بولعان. ايشاحاننىڭ قابىرىن كەزىندە ءوزى وقىتقان شاكىرتتەرى تۇگەلدەي راۋشان گۇلدەرىمەن كومكەرىپ تاستاپتى. مىنە, ۇستازعا دەگەن شاكىرت ماحابباتى.

ايشاحان قۋانىشبەكقىزىنىڭ ەسىمى التىن ارىپپەن جازىلىپ, ەلىمىزدىڭ التىن كىتابىنا ەنگەن ەكەن. وكىنىشتىسى, ونى ءوزى كورە الماي كەتتى.

قازاق ء«تىرى ءولىنىڭ كوزىن جابادى, ءولى ءتىرىنىڭ كوزىن اشادى» دەيدى. بۇل ناعىز ومىردەن الىنعان ءسوز ەكەن. ولاردىڭ ومىرلىك ۇستا­نىمى, كىسىلىك كەلبەتتەرى كىمگە بولسا دا ۇلگى بولۋعا لايىق ەكە­نىن بىلگەندىكتەن دە, ويىمدى كوپشى­لىك­پەن ءبولىسۋدى ۇيعاردىم.

جۇماگۇل سولتى,

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, حالىقارالىق الاش ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى