ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى بەرگەن ديپلومدار الداعى ۋاقىتتا ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعى ەلدەرىندە تانىلماق. سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتا وتىرىسىندا يۋنەسكو شەڭبەرىندە ازىرلەنگەن جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بىلىكتىلىكتى تانۋ تۋرالى توكيو كونۆەنتسياسى راتيفيكاتسيالاندى.
جوو-نىڭ مۇمكىندىگى كەڭەيەدى
ەندى قىتاي, جاپونيا, كورەيا, اۋستراليا, جاڭا زەلانديا, موڭعوليا, سونداي-اق ايماقتاعى باسقا ەلدەر قازاقستاننىڭ ديپلومدارىن مويىندايدى. «جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى بىلىكتىلىكتى تانۋ تۋرالى ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرلىك كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى تالقىلاعان دەپۋتاتتار بۇل قۇجات ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ۇستانىمىن ودان ءارى نىعايتىپ, ستۋدەنتتەر مەن مامانداردىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋعا, ەلىمىز بەن ورتالىق ازيانىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەلەرىنىڭ ينتەگراتسياسىن تەرەڭدەتۋگە ىقپال ەتەتىنىن ايتتى.
– قارالعان قۇجات تاراپتار اراسىندا جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدى كوزدەيدى. اتاپ ايتقاندا, كونۆەنتسيانىڭ ەرەجەلەرى وعان قول قويعان ەلدەر اراسىندا بىلىكتىلىكتىڭ اشىق, ۋاقىتىلى باعالانۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. زاڭ وعان مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا سەرىكتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى سەنات توراعاسى.
توكيو كونۆەنتسياسىنا اۋعانستان, ارمەنيا, اۋستراليا, قىتاي, فيدجي, قاسيەتتى تاق, جاپونيا, موڭعوليا, جاڭا زەلانديا, كورەيا رەسپۋبليكاسى, رەسەي مەن تۇركيا كىرەدى.
سەناتور اسەم راحمەتوۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, اتالعان زاڭ ەرەجەلەرى كونۆەنتسياعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ جوعارى بىلىمگە قاتىستى بىلىكتىلىكتەردى تانۋ جونىندەگى ۇلتتىق اقپاراتتىق ورتالىقتارىنىڭ ايماقتىق جەلىسىنە (APNNIC) كىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. اتالعان پورتال ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ فيزيكالىق نەمەسە ۆيرتۋالدى ۇتقىرلىعىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن بىلىكتىلىكتەردى تانۋ تۋرالى اقپارات ۇسىنادى.
– بۇل ورتاق جەلى ارقىلى شەتەلدىك ديپلومداردىڭ تۇپنۇسقالىعىن راستاۋ, جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ساپاسى مەن جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ولاردى تانۋ ءراسىمى ءۇشىن قاجەتتى مالىمەتتەردى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جەدەل اقپارات الماسۋعا جاعداي جاسالىنعان. كونۆەنتسياعا قوسىلۋ ازاماتتارىمىزدىڭ ديپلومدارى مەن بىلىكتىلىكتەرىن ازيا-تىنىق مۇحيتى ءوڭىرى ەلدەرىندە تانىتۋعا, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ اكادەميالىق موبيلدىك مۇمكىندىكتەرىن جەڭىلدەتۋگە, ۇلتتىق ءبىلىم جۇيەسىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا, ازاماتتاردىڭ شەتەلدە كاسىبى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ءا.راحمەتوۆا.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, زاڭنىڭ تەرىس ساياسي, قۇقىقتىق, قارجى-ەكونوميكالىق, وزگە دە سالدارلارى جوق. سونداي-اق پالاتا وتىرىسىندا سەناتتىڭ بىرقاتار دەپۋتاتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسى بويىنشا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا سايلاندى. ناقتى ايتقاندا, كوميسسيا قۇرامىنا سەناتتان كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرلان بەكنازاروۆ, ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى سۇيىندىك الداشەۆ, كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى ناۋرىزباي بايقاداموۆ پەن مۇرات قادىربەك سايلاندى. سونداي-اق نۇرلان بەكنازاروۆ قوسىمشا بايانداماشى بولىپ بەلگىلەندى.
اۋىل اكىمدەرىنىڭ جۇكتەمەسى كوپ
وتىرىستا سەناتور بەكبول ورىنباساروۆ اۋىلدىق وكرۋگتەر بيۋدجەتتەرىنىڭ جاي-كۇيى مەن پروبلەمالارى تۋرالى ۇكىمەتكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ بيۋدجەتتەرى ءالى دە جوعارى تۇرعان بيۋدجەتتەن بەرىلەتىن ترانسفەرتتەرگە تاۋەلدى بولىپ وتىر. وسىلايشا, اۋىلداردىڭ دامۋىنا قارجى جەتىسپەيدى. سونداي-اق سەناتور قازىر اۋىل اكىمدەرى 19 فۋنكتسيانى اتقارىپ وتىرعانىن ايتتى. مىندەتتەمەلەر بەرىلگەن, الايدا ناقتى قارجى رەسۋرستارىمەن بەكىتىلمەگەن.
– اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرى قىزمەتىنە تولىق فۋنكتسيونالدىق تالداۋ جۇرگىزۋدى جەدەلدەتۋدى, بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىنىڭ كىرىستەرىن رەتتەۋ بولىگىندە جاڭا بيۋدجەت جانە سالىق كودەكستەرىن قولدانۋعا كەشەندى مونيتورينگ جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىنامىز. ەكولوگيالىق تولەمدەر مەن تابيعي رەسۋرس الىمدارىنىڭ ءبىر بولىگىن جەرگىلىكتى جەرلەرگە اۋدارۋ قاجەت. سونداي-اق از قونىستانعان, كەلەشەگى جوق ەلدى مەكەندەردى حالىقتىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن ساقتاي وتىرىپ, ولاردى كورشىلەس اكىمشىلىكپەن بىرىكتىرۋ كەرەك, – دەدى سەناتور.
ال ەۆگەني بولگەرت اربيتراج سالاسىنداعى جۇيەلى ماسەلەلەر مەن ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلىپ جاتقانىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اربيتراج ينستيتۋتى داۋلاردى بالامالى شەشۋدىڭ جانە سوتتارعا تۇسەتىن جۇكتەمەنى ازايتۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندە قۇرىلعان, الايدا ءىس جۇزىندە بۇل مەحانيزم ازاماتتار مەن ادال بيزنەستىڭ مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرىپ جاتىر.
سەناتور كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە سايكەس, 2023–2025 جىلداردىڭ وزىندە سوتتارعا اربيتراج شەشىمدەرىنىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى 2 800-دەن اسا ءوتىنىشحات تۇسكەن. قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىنە جاسالعان تالداۋ وسى سالاداعى تەرىس پايدالانۋ فاكتىلەرىنىڭ تىم كوپ ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار 2024 جىلى نەسيە بويىنشا داۋلاردى اربيتراجدا قاراۋعا تىيىم سالىنعانىنا قاراماستان, سەناتور ازاماتتاردىڭ باسقا سالالاردا, سونىڭ ىشىندە ريەلتورلىق قىزمەتتەر مەن ۇلەستىك قۇرىلىس سالاسىندا ءالى دە ورىن الىپ جاتقانىن ايتادى. وسى ورايدا دەپۋتات اربيترلەرگە قوسىمشا بىلىكتىلىك تالاپتارىن ەنگىزۋدى, تاراپتارعا مەملەكەتتىك سوتقا جۇگىنۋ قۇقىعىن بەرە وتىرىپ, اربيترلەرگە قارسىلىق ءبىلدىرۋ ينستيتۋتىن كۇشەيتۋدى ۇسىندى.
ۆەتەريناريانى عىلىمي تۇرعىدان دامىتۋ قاجەت
دەپۋتات ارمان وتەعۇلوۆ الماتىداعى ۆەتەريناريا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان قۇرىلىس جۇمىستارىن توقتاتۋعا شاقىردى. ول ينستيتۋتتى «QazBioPharm» حولدينگىنىڭ قۇرىلىمىنان شىعارىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ تىكەلەي قاراۋىنا بەرۋدى ۇسىندى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, قازاق ۆەتەريناريا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى ءبىرتۇتاس عىلىمي-وندىرىستىك كەشەن رەتىندە ساقتالۋى قاجەت.
سونداي-اق عالياسقار سارىباەۆ مەملەكەتتىك ۆەتەرينارلىق فۋنكتسيالار نارىققا بەرىلمەۋگە ءتيىس دەپ مالىمدەدى. دەپۋتات زاڭناما دەڭگەيىندەگى قۇقىقتىق قايشىلىقتاردى جويىپ, جانۋارلاردىڭ اسا قاۋىپتى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ, دياگنوستيكاسى مەن بىردەيلەندىرىلۋىنە قاتىستى فۋنكتسيالاردى جەكە سەكتورعا بەرۋگە بولمايتىن مەملەكەتتىڭ ايرىقشا قۇزىرەتى رەتىندە قايتا بەكىتۋدى تالاپ ەتتى.
سەناتور گەننادي شيپوۆسكيح تىيىم سالىنعان تاۋارلار, مەديتسينالىق قىزمەتتەر مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالارمەن قاتار كۇماندى جارنامالاردى ناسيحاتتايتىن بلوگەرلەر مەن ينفليۋەنسەرلەردى سىنعا الدى. ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك, قارجىلىق قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرمەي, بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن دەپۋتات كۇماندى كونتەنت اۆتورلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قاتاڭداتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
جاننا اسانوۆا الكوگول, ەسىرتكى مەن توكسيكومانيا سالدارىنان ماس كۇيدە بولعانداردى جەكە زەرتحانالاردا مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرۋدى سۇرادى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي زەرتحانالاردىڭ كەڭ ينفراقۇرىلىمى مەن زاماناۋي تەحنولوگيالارى بار. دەپۋتات قازىرگى كەزدە كۋالاندىرۋ ءىسى ينفراقۇرىلىمى شەكتەۋلى, قاجەتتىلىككە سايكەس كەلمەيتىن مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۇيىمداردا جۇرگىزىلەتىنىن العا تارتتى. سەناتور 2 ملن-نان اسا حالقى بار الماتى قالاسىن مىسالعا كەلتىردى. مەملەكەتتىك ەكى زەرتحانا عانا جۇمىس ىستەيتىن قالادا ماس كۇيىندە ۇستالعان ازاماتتاردى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ ءۇشىن سول جەرگە جەتكىزۋگە مىندەتتى. ج.اسانوۆانىڭ ايتۋىنشا, قولدانىستاعى جۇيە سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرەدى, سالدارىنان ناتيجەلەردىڭ شىنايىلىعىنا دەگەن سەنىمدى تومەندەتەدى.
اۋداندىق ءباسپاسوز ءارحيۆىن ساقتاۋىمىز كەرەك
سەناتور بيبىگۇل جەكسەنباي بارلىق وبلىستاعى اۋداندىق گازەتتەردىڭ ارحيۆتەرىن تۇگەندەپ, ونداعى ءباسپاسوز ارحيۆتەرىن ساقتاپ, تسيفرلاندىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. دەپۋتات ۇكىمەتكە مەملەكەتتىك ارحيۆتەرگە بەرۋ جونىندەگى بىرىڭعاي ۇلتتىق ستاندارت ازىرلەۋدى ۇسىندى. دەپۋتات كەلتىرگەن دەرەككە سايكەس, ەلدەگى 200-دەن اسا اۋداندىق جانە قالالىق گازەتتىڭ كوبى ءجۇز جىلدان اسا ۋاقىت بويى شىعىپ كەلەدى. بۇل باسىلىمدار ايماقتاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسىن جازدى, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ رەسمي شەشىمدەرىن جاريالادى, ەلدى مەكەندەردىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىن كورسەتتى. دەگەنمەن كەيىنگى جىلدارى اۋداندىق ءباسپاسوز مۇراعاتتارى جۇيەلى پروبلەمالارعا تاپ بولدى. رەداكتسيالار جابىلعان نەمەسە قايتا قۇرىلعان كەزدە مۇراعاتتار جوعالىپ نەمەسە مۇلدەم جويىلادى. ەلىمىزدەگى 1930–2000 جىلداردا شىققان اۋداندىق گازەتتەردىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق ءتىزىلىمى مەن تولىققاندى ەلەكتروندىق قورى دا جوق.
– بارلىق وبلىس بويىنشا اۋداندىق جانە قالالىق گازەتتەر ارحيۆتەرىنە تولىق ينۆەنتاريزاتسيا جۇرگىزىپ ارحيۆتەردىڭ ناقتى سانى, ساقتالۋ جاعدايى, تسيفرلىق فورماتتاعى كولەمى تۋرالى رەسمي ەسەپ ۇسىنۋ قاجەت. اقش پەن ۇلىبريتانيانىڭ ۇلگىسىندە ەلىمىزدىڭ ءبىرتۇتاس تسيفرلىق اۋداندىق ءباسپاسوز ءارحيۆىن قۇرۋ جونىندە قاناتقاقتى جوبانى ىسكە قوسۋ كەرەك, – دەدى سەناتور.