مەملەكەت باسشىسى ءار جىلدىڭ باسىندا تانىمال ۇلتتىق باسىلىمعا سۇحبات بەرىپ, قوعامدى تولعاندىرعان سۇراقتارعا تۇشىمدى جاۋاپ قاتۋى – يگى ءداستۇردىڭ ءجونى. وسىعان دەيىن «Egemen Qazaqstan», «Ana tili» گازەتتەرىندەگى, بيىل «Turkistan» باسىلىمىنداعى پرەزيدەنت سۇحباتىنىڭ قاي جاعىنان الساڭىز دا ءمانى ايرىقشا.
باس گازەتكە 2024 جىلى سۇحبات العاندا بايقاعانىمىز: قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءار سۇراققا اسا بايىپتى جاۋاپ بەرەدى. ال سۇحباتتىڭ جۇمىس نۇسقاسىن قاعازعا ءتۇسىرىپ پىسىقتاردا ءار سوزگە, سويلەمگە, دەرەككە مۇقيات قارايتىنى تاڭعالدىردى. مەملەكەت باسشىسى كاسىبي ەلشى, شەت ءتىلى مەن حالىقارالىق قاتىناستار مامانى رەتىندە فيلوسوفيا, ستيليستيكا, لوگيكا, پسيحولوگيا پاندەرىن تەوريا جۇزىندە دە, پراكتيكا جۇزىندە جەتىك مەڭگەرگەنىن اڭعارتتى. قايراتكەردىڭ ساياسي قىزمەتتەگى تاجىريبەسى قازاقستان قوعامىنىڭ ىشكى الەمىن, وي-اڭسارىن, قۇندىلىقتارىن ساباقتاستىقتا قاراۋعا جۇمىلعان. مەملەكەت باسشىسى وي مەن ءسوز جۇيەسىنىڭ سەمانتيكاسى پەن پراگماتيكاسى تەڭ ءتۇسىپ جاتادى.
بيىلعى سۇحبات وزەگى «قازاقستان جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باستى» دەپ اتالىپ, ءا دەگەندە ءداستۇرلى باق-قا كوڭىل اۋدارىلدى. «قازىرگى تاڭدا ءباسپاسوز زامان تالابىنا بەيىمدەلىپ, اقپارات ايدىنىنان ءوز ورنىن تاۋىپ وتىر. گازەت تىلشىلەرى جان-جاقتى شولۋلار مەن تەرەڭ ساراپتامالار جاساۋعا باسا ءمان بەرەدى, اعارتۋشىلىقپەن اينالىسادى. كاسىبي ءارى ءوز ىسىنە ادال جۋرناليستەر ساپالى ماتەريالدار ازىرلەپ, ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى ساقتاۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مەن سۇيىكتى وتانىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن بارلىق سالادا تابىستى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مىقتى ازاماتتار تۋرالى مالىمەتتەردى كوبىنەسە گازەتتەردەن الامىن», دەدى پرەزيدەنت. مىسالى, ءسوز بەن ءىستىڭ ءمانى دەسەك, ونىڭ ارعى جاعىندا تانىم, ويلاۋ, قارىم-قاتىناس, تەرەڭدىك, جاۋاپكەرشىلىك, ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ مەن دامۋعا دەگەن كوزقاراسى, ورتامەن, الەممەن بايلانىسى تۇرادى. وسىنى جالاڭ نەمەسە قۇرعاق سوزبەن ەمەس, دەرەكپەن, دالەلمەن تالداپ-تارازىلاپ ايتۋ – زامانداستى دا, ۇرپاقتى دا وسىرەدى. مۇنى, البەتتە, ءداستۇرلى گازەت-جۋرنال مەن سىندارلى كىتاپتار جۇزەگە اسىرادى.
سۇحباتتاعى 2025 جىلى ەكونوميكالىق 6 پايىز ءوسىمىنىڭ ءمان-ماعىناسى, سالىق جۇيەسىن قايتا قۇرۋ نەگىزدەرى, كولىك-لوگيستيكا سالاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ جايى, اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاڭاشا كوزقاراس, بىرلىك پەن جاسامپازدىق تەتىگى رەتىندە كووپەراتسيانى دامىتۋ جولى, ءتۋريزمدى جان-جاقتى جانداندىرۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى جۇرتقا جاتىق تىلمەن, ويمەن تۇسىندىرىلەدى. سونداي-اق قوعام مەن بيلىكتى ۇيلەستىرەتىن, ءتۇرلى الەۋمەتتىك جىكتەرگە ساليقالى وي سالاتىن ماسەلەلەر دە ايتىلعان. ماسەلەن, قايتارىلعان اكتيۆتەر تۋرالى: «وليگوپوليا وكىلدەرىنەن 1,3 تريلليون تەڭگەدەن استام قارجى ءوندىرىلدى. سونىڭ 1 تريلليون تەڭگەدەن استامى مەملەكەت قازىناسىنا ءتۇستى. ارنايى مەملەكەتتىك قورداعى قاراجات ەسەبىنەن ەلىمىزدە جالپى قۇنى 482 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 434 الەۋمەتتىك جانە كوممۋنالدىق نىسان سالىنىپ جاتىر». اتوم ستانسالارى تۋرالى: «بىرنەشە اتوم ستانساسىن سالۋ – بىرىنشىدەن, تاريحي ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ دەگەن ءسوز. سەبەبى ۋران ءوندىرىسى بويىنشا الەمدە كوش باستاپ تۇرعان ەلدىڭ بىردە-ءبىر اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالماۋى مۇلدەم اقىلعا قونبايدى. ەكىنشىدەن, بۇل قادام قازاقستاننىڭ ابىروي-بەدەلىن نىعايتا تۇسەدى. ءبىز اتوم ستانسالارىن سالۋ ارقىلى تەحنيكالىق ينتەلليگەنتسيانىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرامىز. تيىسىنشە, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تۇپكى ءمانىن وزگەرتەمىز». حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى تۇسىنەتىن بۋرجۋازيا تۋرالى: «حالىق بولماسا, ولار ەشقاشان تابىسقا جەتە الماس ەدى. مەن قوعامنىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋ بيلىك جۇكتەگەن مىندەت ەمەس, مارتەبەلى پارىز ەكەنىن تاعى دا ولاردىڭ ەسىنە سالدىم. وسى ورايدا, شەتەلدە تابىسقا جەتسە دە, تۋعان جەرىن ۇمىتپاي, حالقىنا كومەكتەسىپ جۇرگەن ءىرى كاسىپكەرلەردى جاقسى ۇلگى رەتىندە اتاپ ءوتتىم. ونداي ازاماتتار اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ ءجۇر. ءىرى بيزنەسمەندەرگە قاراپايىمدىلىق, ۇستامدىلىق سياقتى قاسيەتتەر قاجەت». ءراسۋا بولىپ جاتقان مەملەكەت قارجىسى تۋرالى: ء«تيىستى مەكەمەلەردىڭ ءجونسىز ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ كەسىرىنەن ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا جەكە كاسىپكەرلىك ۇعىمى بۇرمالانىپ كەتكەن. احۋالدى تۇزەۋ قاجەت».
«Turkistan» باسىلىمىندا پرەزيدەنت ەلدىك جاۋاپكەرشىلىككە كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قارايتىنىن تاعى دا مالىمدەدى: «مەن مەملەكەت باسشىسى رەتىندە وسىنداي جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىما الامىن. بولاشاقتا دا بۇعان دايىنمىن». تاڭداۋلى ءبىر ويى: «مەن ءۇشىن قاعاز جۇزىندە ەمەس, ءىس جۇزىندە ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ بارىنەن دە ماڭىزدى!».
مەملەكەت باسشىسى جىلقى جىلىندا اتقارىلۋعا ءتيىس جۇمىستاردى دا سانامالاپ ءوتىپتى. ونىڭ ەلەۋلىسى – ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالارعا قاتىستى كەشەندى جۇمىستار. اتاۋلى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى جوسپار-جوباسىنىڭ سان سالاعا اسەر بەرەتىن قۋاتى تاعى بار. تاۋەلسىزدىكتىڭ 35 جىلدىعى – ۇلكەن تاريحي-مادەني بەلەس. مۇنىڭ يدەولوگيالىق, تاربيەلىك ءمانى ايرىقشا. «تازا قازاقستان» اكتسياسى مەن ۇعىمىنىڭ قالىپتى ومىرلىك شىندىققا, ەلدىك داستۇرىمىزگە اينالۋى. «تۇپتەپ كەلگەندە, تازالىق ۇلت بولمىسىنىڭ وزەگىنە اينالۋعا ءتيىس» دەگەن پرەزيدەنت يدەياسىنا كوپ نارسە سىيىپ تۇر.
قازاقستاننىڭ 2025 جىلعى ءىرى جەڭىسى – ەكونوميكامىزدىڭ باسىم باعىتتارىن دامىتۋعا جۇمسالاتىن قۇنى 70 ميلليارد دوللارلىق كەلىسىمگە قول جەتكىزگەن سىرتقى ساياساتتاعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەدەلى ەكەنىن كوزىقاراقتى جۇرت جاقسى بىلەدى. سۇحباتتا حالىقارالىق ءاربىر كەلىسسوزدىڭ ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىققا, الەمدىك ارەناداعى يگى قارىم-قاتىناسقا قاتىسى بارى دا بايىپتالدى.
ء«بارىن ايت تا, ءبىرىن ايت» دەگەن, بارلىق سالاعا دا ساۋاتتىلىق ماڭىزدى. اسىرەسە بۇگىنگى جاس بۋىن ءۇشىن قاي باعىتتا دا ساۋاتتىلىق, بىلىكتىلىك – ءوزىن دە, ەلدى دە تانىتۋ ولشەمى. پرەزيدەنت: «شىنىمەن دە ماتىنمەن جۇمىس ىستەۋگە ابدەن داعدىلانعانمىن, ناشار ءستيلدى, اسىرەسە ءارىپ قاتەسىن سۋقانىم سۇيمەيدى. ...سانالى عۇمىرىم تەمىردەي ءتارتىپتى, زور جاۋاپكەرشىلىكتى, جۇيەلى جۇمىس ىستەۋدى تالاپ ەتەتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءوتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى مەنىڭ مىنەز-قۇلقىم مەن دۇنيەتانىمىما ءوز اسەرىن تيگىزدى. سوندىقتان ء«سىز كىمسىز؟» دەگەن سيپاتتاعى ساۋالىڭىزعا قىسقاشا عانا «مەن – مەملەكەتشىل اداممىن» دەپ جاۋاپ بەرەيىن» دەپتى. ءبىز وسى ويدان سۇحباتتىڭ تەمىرقازىعىن اڭعارعاندايمىز.
ءبىز جاستار ارمانىمەن, جوسپارىمەن ساناسۋىمىز كەرەك. ول ارمان-اڭساردىڭ تەك ساۋاتتىلىقپەن عانا جۇزەگە اساتىنىن جاس بۋىن دا تۇسىنەدى دەپ سەنەمىز.
«Turkistan» گازەتىندەگى مەملەكەت باسشىسى سۇحباتى ءار بۋىننىڭ, ءار سالانىڭ الدىنداعى ەلدىك جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىندىرىپ, قوعامدى تۇتاستاندىرا ءتۇستى دەپ سانايمىز.
ديحان قامزابەك ۇلى,
ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى