بۇگىننەن باستاپ قولدانىسقا ەنەتىن سالىق كودەكسىندەگى وزگەرىستەر بارلىق سالانى دەرلىك قامتيدى. رەفورما ەلدەگى سالىق جۇيەسىن جەڭىلدەتىپ, بيزنەس سالاسىنا دا قولايلى جاعداي تۋعىزۋعا ءتيىس. كودەكستىڭ ەڭ ماڭىزدى تۇستارىن سالىق مامانى بالجان باقىتقاليقىزى قاراپايىم تىلمەن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
زاڭعا كوز جۇگىرتسەك, جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ باستى ۇستانىمى مەن ماقساتى ايقىن: سالىقتى كۇردەلەندىرۋ ەمەس, كەرىسىنشە ەلگە تۇسىنىكتى ەتۋ. مەملەكەت ارتىق ەسەپ پەن قاعازباستىلىقتى ازايتۋدى كوزدەپ وتىر. وسىعان بايلانىستى سالىق ەسەپتىلىگىنىڭ كولەمى 30%-عا قىسقارادى, ال سالىقتار مەن الىمداردىڭ سانى 20%-عا كەميدى. بۇرىن بولعان ۇساق تولەمدەردىڭ ءبىر بولىگى مۇلدە الىنىپ تاستالادى.
قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ نەگىزگى مولشەرلەمەسى 16% بولىپ بەلگىلەندى. بىراق مەديتسينا سالاسىنا جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە 2026 جىلى – 5%, 2027 جىلى 10% ققس سالىنادى. ال تەگىن مەديتسينالىق كومەك, ءمامس اياسىنداعى قىزمەتتەر, سيرەك ءارى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلاردى ەمدەۋ, كىتاپ شىعارۋ مەن ارحەولوگيالىق جۇمىستار ققس-دان تولىق بوساتىلادى. گازەت پەن جۋرنال سياقتى مەرزىمدى باسپا ونىمدەرىنە ققس 10% بولادى. ققس بويىنشا ەسەپكە تۇرۋ شەگى 40 ملن تەڭگەگە دەيىن تومەندەيدى. وسى سومادان اسقان كاسىپكەرلەر مىندەتتى تۇردە تىركەلۋگە ءتيىس.
زەينەتكەرلەر ءۇشىن دە وڭ وزگەرىس بار. بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان تولەنەتىن زەينەتاقى جەكە تابىس سالىعىنان بوساتىلادى. 10 جىلدان اسقان اۆتوكولىكتەرگە سالىناتىن سالىق ازايادى.
كاسىپورىندار ءۇشىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى 20% دەڭگەيىندە قالادى. الايدا بارلىق سالاعا بىردەي ەمەس. بانكتەر مەن ويىن بيزنەسى 25%, الەۋمەتتىك سالا ۇيىمدارى 2026 جىلى 5%, 2027 جىلى 10% تولەيدى. ال اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرى ءۇشىن 3% جەڭىلدىك ساقتالادى.
قور نارىعىنا قاتىستى جەڭىلدىكتەر بۇرىنعىداي قالادى. «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باعالى قاعازدارىنان تۇسكەن تابىس 2031 جىلعا دەيىن سالىقتان بوساتىلادى. پايدالى قازبالاردى بارلاۋ مەن وڭدەۋ سالاسىنا دا قولداۋ كورسەتىلەدى. تيىمدىلىگى تومەن جاڭا كەن ورىندارى 5 جىل بويى ءوندىرۋ سالىعىن تولەمەيدى.
ب.باقىتقاليقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭ ءبىرىنشى كوزگە تۇسەتىن وزگەرىس – سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدە. مەملەكەت سالىق تولەۋشىمەن قالاي سويلەسەدى, قالاي تالاپ قويادى, قالاي شەكتەۋ ەنگىزەدى – وسىنىڭ ءبارى وزگەرىپ جاتىر. بۇرىن سالىقتا قاتەلىك كەتسە, بىردەن اكىمشىلىك جازاعا تارتىلاتىن. قازىر جۇيە ءسال جۇمساردى. ەگەر سالىق بويىنشا قارىز 20 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن از بولسا, الدىمەن «سىزدە سالىق قارىزى بار, وسى قارىزدى تولەڭىز» دەگەن حابارلاما كەلەدى. بىردەن جازالامايدى. ەگەر سول قارىز 5 كۇننىڭ ىشىندە تولەنبەسە, بانك شوتىنا شەكتەۋ قويىلادى. بىراق بۇل جەردە دە بۇرىنعىداي قاتاڭدىق جوق.
«مىسالى, مەنىڭ قارىزىم 10 مىڭ تەڭگە, ال بانك شوتىمدا 100 مىڭ تەڭگە بار دەلىك. ارەست بۇكىل 100 مىڭ تەڭگەگە قويىلمايدى. تەك 10 مىڭ تەڭگەسى عانا بۇعاتتالادى. قالعان 90 مىڭ تەڭگەنى مەن پايدالانا بەرەمىن. ال قارىز كولەمى 20 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اسىپ, 45 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە جەتسە, جاعداي وزگەرەدى. بۇل كەزدە بانك شوتى قارىز سوماسىنا جابىلادى. سونىمەن قاتار كومپانيا ءوز مۇلكىن ساتا المايدى. ەگەر كومپانيانىڭ اتىندا م ۇلىك بولسا, ونى راسىمدەۋ, ساتۋ توقتايدى. ەڭ قاتاڭ شارا قارىز 27 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اسقاندا قولدانىلادى. كەلەسى جىلى بۇل سوما 116 ملن 775 مىڭ تەڭگە بولادى. ەگەر وسىنداي قارىز جەكە كاسىپكەردە نەمەسە كومپانيا يەسىندە بولسا, وندا ول ادام شەتەلگە شىعا المايدى. بۇل جاڭا سالىق كودەكسىندە جاڭادان قوسىلعان باپ», دەيدى ول.
سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدەگى تاعى ءبىر ۇلكەن وزگەرىس ەلەكتروندىق شوت فاكتۋراعا بايلانىستى. بۇل تۇس كوپتەگەن ساۋداگەرگە تىكەلەي اسەر ەتەدى. قازىر ەلەكتروندىق شوت فاكتۋرا بەرۋ قاتتى باقىلاۋعا الىنىپ جاتىر. ەگەر ءسىز دۇكەن ۇستاپ, نان, ءسۇت, ايران ساتساڭىز دا, قاسىندا كانتسەلياريا نەمەسە ويىنشىق ساتساڭىز دا, مىندەتتى تۇردە ەلەكتروندىق شوت فاكتۋرا بەرۋىڭىز كەرەك. بۇل جەردە ەكى ءتۇرلى باقىلاۋ بار.
ء«بىرىنشىسى – اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ. ول قوسىمشا قۇن سالىعىندا تۇرعان كاسىپكەرلەرگە قاتىستى. ەلەكتروندىق شوت فاكتۋرا بەرۋ ءۇشىن الدىن الا ققس تولەۋ كەرەك بولادى. ەكىنشىسى – تاۋاردىڭ قايدان كەلگەنىن تەكسەرۋ. مىسالى, ويىنشىق نەمەسە كەڭسە تاۋارىن ساتساڭىز, سالىق ورگانى ول تاۋاردى قايدان الدىڭىز دەپ سۇرايدى. ياعني ەندى تەك «ساتتىم, سالىعىن تولەدىم» دەۋ جەتكىلىكسىز.
قازىر تاۋاردى قايدان الدىڭ, كىمنەن ساتىپ الدىڭ, سونىڭ ءبارى ماڭىزدى. سالىستىرمالى تەكسەرۋ جۇرەدى. بۇل – كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەس», دەيدى ب.باقىتقاليقىزى.
كەلەسى ۇلكەن وزگەرىس ارناۋلى سالىق رەجىمدەرىنە قاتىستى. قازىر 7 ءتۇرلى ارناۋلى سالىق رەجىمى بار. كەلەسى جىلدان باستاپ ولاردىڭ سانى ۇشەۋگە قىسقارادى. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار; وڭايلاتىلعان دەكلاراتسيا; شارۋا قوجالىقتارى. شارۋا قوجالىقتارىندا ايتارلىقتاي وزگەرىس جوق. ال نەگىزگى جاڭالىق – وڭايلاتىلعان دەكلاراتسيادا. قازىرگى بولشەك ساۋدا رەجىمى مەن وڭايلاتىلعان دەكلاراتسيا بىرىكتىرىلەدى. ەكەۋىنىڭ تالاپتارى قوسىلىپ, جاڭا رەجىم شىعادى.
«گيبريدتى وڭايلاتىلعان دەكلاراتسيا قوسىمشا قۇن سالىعىنان بوساتىلعان. ققس تەك شەتەلدەن يمپورت تاۋار اكەلگەن كەزدە عانا تولەنەدى. بىراق وسى جەردە كاسىپكەرلەردى الاڭداتىپ وتىرعان ءبىر ۇلكەن ماسەلە بار. ەڭ ۇلكەن وزگەرىس – وسى. ەگەر وڭايلاتىلعان دەكلاراتسياداعى كاسىپكەر جالپىعا بىردەي رەجىمدەگى ساۋداگەردەن تاۋار ساتىپ السا, ول تاۋاردى شەگەرىمگە قويا المايدى. قازىر حالىقتىڭ ءبارى وسىعان شىرقىراپ جاتىر», دەيدى سالىق مامانى.
جاڭا سالىق كودەكسىندە تاعى ءبىر جاڭا ۇعىم پايدا بولدى. ول – ءسان-سالتانات كوەففيتسيەنتى. بۇل كوممەرتسيالىق ەمەس, جەكە تۇرعىن ۇيلەرگە قاتىستى. ەگەر ءبىر ادامنىڭ اتىنا بىرنەشە ءۇي تىركەلىپ, ولاردىڭ جالپى قۇنى 450 ملن تەڭگەدەن اسسا, وندا اسقان بولىگىنە قوسىمشا سالىق سالىنادى. ءۇيدىڭ باعاسىنا قاراي پايىزبەن ەسەپتەلەدى. قۇنى 75 ملن تەڭگەدەن اساتىن اۆتوكولىكتەرگە, 100 ملن تەڭگەدەن اساتىن كەمەلەرگە, ءليترى 500 مىڭ تەڭگەدەن قىمبات الكوگولگە, داناسى 10 مىڭ تەڭگەدەن اساتىن تەمەكى ونىمدەرىنە 10% اكتسيز سالىنادى.
«تاعى ءبىر ماڭىزدى وزگەرىس مۇگەدەكتىگى بار ادامدار جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمدارعا ارنالعان. ونداي ۇيىمدارعا ۇلكەن جەڭىلدىك بەرىلىپ وتىر. ەگەر قىزمەتكەرلەردىڭ 51%-ى ەرەكشە جاندار بولسا, ولار ناقتى جالاقى الىپ وتىرسا جانە 10 ادامنان اسسا, ۇيىم قوسىمشا قۇن سالىعىنان دا, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنان دا تولىق بوساتىلادى. بۇل جەردە دە ناقتى تالاپ بار. ولار تەك تىركەلىپ تۇرماۋى كەرەك. ناقتى جالاقى تولەنۋى شارت. قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسى جالپى جالاقى قورىنىڭ 51%-نان كەم بولماۋعا ءتيىس», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ساراپشى.