2026 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ قازاقستاندا تاۋار اينالىمىنا قاتىساتىن بارلىق ءونىم ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگىندە (ۇتك) تىركەلۋى ءتيىس. بۇل تالاپ ساۋدا كولەمىنىڭ, سونىڭ ىشىندە ونلاين ساۋدانىڭ كۇرت وسۋىنە جانە ەلدەگى تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ جەدەل دامۋىنا بايلانىستى قابىلدانعان. جاڭا جۇيە مەملەكەت پەن بيزنەس ءۇشىن ورتاق, ءبىرىزدى ءارى اشىق تاۋارلىق دەرەكتەر كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ۇلتتىق تاۋار كاتالوگى – مەملەكەتتىك دەرەكتەر بازاسى, ياعني قازاقستاندا وندىرىلەتىن جانە يمپورتتالاتىن بارلىق تاۋاردىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق ءتىزىلىمى. ول مەملەكەت پەن بيزنەس ءۇشىن ورتاق انىقتامالىق رەتىندە قولدانىلادى. كاتالوگتىڭ نەگىزگى ماقساتى – تاۋار تۋرالى دەرەكتەردى بىرىزدەندىرۋ, ەسەپكە الۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە نارىقتاعى اقپاراتتىڭ انىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ.
ۇتك اياسىندا ءار تاۋارعا ءبىر رەت ءارى ءومىر بويىنا تەگىن بەرىلەتىن ۇلتتىق سايكەستەندىرۋ ءنومىرى – NTIN (National Trade Item Number) بەكىتىلەدى. بۇل كود تاۋاردىڭ «تسيفرلىق تولقۇجاتى» ىسپەتتى. ول ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالاردا, تاۋارعا ىلەسپە جۇكقۇجاتتاردا, فيسكالدىق چەكتەردە, كەدەندىك KEDEN جۇيەسىندە, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا جانە ەسەپ جۇرگىزۋ پلاتفورمالارىندا نەگىزگى كىلت رەتىندە پايدالانىلادى.
ۇلتتىق تاۋارلار كاتالوگى: نارىقتى جۇيەلەۋ باستاماسى
بۇگىنگى تاڭدا ءبىر تاۋاردىڭ اتاۋى كەدەن دەكلاراتسياسىندا ءبىر بولەك, ال ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرادا مۇلدە باسقاشا جازىلىپ ءجۇر. ال تن ۆەد سەكىلدى كەڭ كلاسسيفيكاتورلار تاۋاردىڭ ناقتى سيپاتىن اشىپ بەرە المايدى. سونىڭ سالدارىنان باعاعا, سالىققا, شىعۋ تەگىنە قاتىستى ءتۇرلى مانيپۋلياتسيالارعا جول اشىلادى. ۇتك وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, تاۋاردى اينالىمنىڭ بارلىق كەزەڭىندە بىردەي ءارى ناقتى تانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كاتالوگتە كوممەرتسيالىق اينالىمعا ارنالعان بازالىق اتريبۋتتارمەن قاتار, ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار ءۇشىن كەڭەيتىلگەن سيپاتتامالار دا تىركەلەدى. بۇل بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىنا, بىردەي تاۋارلار اراسىنداعى باعا الشاقتىعىن ازايتۋعا جاعداي جاسايدى. سونىمەن قاتار «وتاندىق ءوندىرۋشى» دەگەن ۇعىمدى جاساندى تۇردە پايدالانىپ, جەڭىلدىكتەرگە يە بولۋعا تىرىساتىن جالعان كاسىپورىنداردىڭ جولىن كەسەدى.
تۇتىنۋشى ءۇشىن دە ۇتك-نىڭ ءمانى زور. چەكتە تاۋاردىڭ ناقتى اتاۋى كورسەتىلەدى, ال تسيفرلىق سەرۆيستەر ارقىلى ونىڭ ءوندىرۋشىسى مەن سيپاتتاماسىن تەكسەرۋگە بولادى. بۇل – دەنساۋلىق پەن قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى. ساۋداداعى اشىقتىق پەن سەنىم وسى جەردەن باستالادى.
بيزنەسكە اسەرى جانە تسيفرلىق دامۋدىڭ كەڭ اۋقىمىزاڭ بويىنشا ۇتك-عا تاۋار ەنگىزۋدىڭ نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىگى وندىرۋشىلەر مەن يمپورتتاۋشىلارعا جۇكتەلەدى. ياعني تاۋار ەكونوميكالىق اينالىمعا ەنگەن ساتتەن باستاپ تىركەلۋى ءتيىس. دەگەنمەن وتپەلى كەزەڭدە بۇرىن اكەلىنگەن نەمەسە وندىرىلگەن, بىراق كاتالوگقا ەنبەگەن تاۋارلار بار. ولار تولىق ساتىلىپ بىتكەنشە اينالىمدا قالا بەرەدى. وسى ۋاقىتشا كەزەڭدە كوتەرمە ساۋداگەرلەر مەن بولشەك ساۋدا وكىلدەرى دە تاۋاردى ۇتك-عا ەنگىزۋگە مىندەتتەلەدى.
ۇتك ساۋدانى شەكتەمەيدى. ەگەر تاۋاردا NTIN بولماسا, وعان اۆتوماتتى تۇردە XTIN دەگەن ۋاقىتشا كود بەرىلەدى. بۇل كود تاۋاردىڭ تىركەلمەگەنىن بەلگىلەپ, كاسىپكەرگە ءبىر اي ىشىندە ۇتك-عا دەرەكتەردى ەنگىزىپ, تۇراقتى NTIN الۋدى مىندەتتەيدى. وسىلايشا بيزنەس توقتامايدى, ال جۇيە تارتىپكە كەلەدى.
كەيبىر كاسىپكەرلەر NTIN-ءدى حالىقارالىق GTIN كودى الماستىرا الا ما دەگەن سۇراق قويادى. الايدا بۇل ەكەۋى بىردەي ەمەس. GTIN – GS1 ۇيىمى ازىرلەگەن جاھاندىق كود, ونى پايدالانۋ ءۇشىن مۇشەلىك پەن تولەم قاجەت. ال NTIN – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يدەنتيفيكاتورى, تەگىن ءارى تۇراقتى. GTIN تەك قوسىمشا اقپارات رەتىندە ۇتك كارتاسىنا تىركەلۋى مۇمكىن, بىراق ونى الماستىرا المايدى.
مۇنداي ۇلتتىق كاتالوگتەر كورشى ەلدەردە بۇرىننان بار. بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا 1997 جىلدان بەرى مەملەكەتتىك ءونىمدى كاتالوگتەۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. وزبەكستاندا تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە 17 تاڭبالى يكپۋ كودى بەرىلەتىن بىرىڭعاي ەلەكتروندى ۇلتتىق كاتالوگ قولدانىستا. بۇل ەلدەردە كاتالوگتەر سالىق, كەدەن, ونلاين-كاسسا جۇيەلەرىمەن تولىق ىقپالداسقان.
Ranking.kz مالىمەتىنشە, ەلىمىز 2024 جىلعى بۇۇ-نىڭ ەلەكتروندى ۇكىمەتتى دامىتۋ يندەكسىندە 193 ەلدىڭ ىشىندە 24-ورىنعا كوتەرىلىپ, ونلاين-قىزمەتتەر سۋبيندەكسى بويىنشا ۇزدىك ۇشتىككە ەنگەن. ال وزبەكستان مەن بەلارۋس بۇل رەيتينگتە ايتارلىقتاي تومەن ساتىدا تۇر.
اlemcloud ۇلتتىق سۋپەركومپيۋتەرى TOP-500 رەيتينگىنە ەندى
تسيفرلىق سەرپىن مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. بيىل قازاقستان العاش رەت الەمدەگى ەڭ قۋاتتى 500 سۋپەركومپيۋتەردىڭ تىزىمىنە ەندى. 86-ورىنعا «Alem.Cloud», 103-ورىنعا «AI-Farabium» سۋپەركومپيۋتەرلەرى جايعاستى. ورتالىق ازيادا بۇل جەتىستىككە جەتكەن جالعىز ەل – قازاقستان. ونىڭ ۇستىنە, ەڭ قۋاتتى كلاستەردىڭ مەملەكەتتىك سەكتوردا ورنالاسۋى – تسيفرلىق دامۋدىڭ نەگىزگى درايۆەرى مەملەكەت ەكەنىن كورسەتەدى.
وسى تۇرعىدان العاندا, ۇلتتىق تاۋار كاتالوگى – جاي عانا دەرەكتەر بازاسى ەمەس, قازاقستان ەكونوميكاسىن اشىق, ءادىل جانە باسقارىلاتىن ەتۋگە باعىتتالعان ستراتەگيالىق قۇرال. بىرىڭعاي تاۋار دەرەكتەرى كەڭىستىگىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, ۇتك ەلدىڭ تسيفرلىق دامۋ باعىتىن ناقتى ىسپەن بەكەمدەيدى.