ينتەرنەتتىڭ بازالىق ستانسالارىنان قاۋىپ جوق

باسقوسۋعا مەملەكەتتىك ورگان, عىلىمي قاۋىم­داستىق, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, مەديتسينا ماماندارى مەن عا­لىمدار قاتىستى. ءار سپيكەر ءوزىنىڭ باعىتىنا قاراي راديو­تولقىندار مەن زاماناۋي تەلەكوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ ادام دەنساۋ­لىعىنا ىقپالى تۋرالى عىلىمي دەرەكتەرگە, ساراپتامالارعا, قولدا­نىستاعى سانيتارلىق نورمالارعا سۇيەنە وتىرىپ, اشىق ءارى تۇسىنىكتى اقپارات بەرۋگە تىرىستى.

بۇگىندە ۇيالى بايلانىس, ينتەرنەت, 4G, 5G جەلىلەرىنىڭ دامۋى ونەركاسىپ, ءبىلىم, قاشىقتان مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ, «اقىلدى قالا» جوبالارى سياقتى كوپتەگەن سالاعا جاڭا مۇمكىندىك اشىپ وتىر. بۇگىنىمىز بەن ەرتەڭىمىزدى ينتەرنەتسىز ەلەستەتە المايتىن كۇنگە جەتتىك. جيىن بارىسىندا جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى تەلەكوممۋنيكاتسيالار كوميتە­تىنىڭ وكىلدەرى تسيفرلىق ترانس­فورماتسيانىڭ, ازاماتتار مەن بيزنەسكە قاشىقتان كورسە­تى­لەتىن قىزمەتتەردىڭ ارتۋى تەلە­­كوممۋنيكاتسيالىق ينفرا­قۇرى­لىمعا قوسىمشا جۇكتەمە تۇسى­رەتىنىن اتاپ ءوتتى. ياعني ۋاقىت وتكەن سايىن قالا, مەيلى اۋىلداردا ينتەرنەت تاراتاتىن بازالىق ستانسالار كوبەيەدى. كوميتەت توراعاسى دامير سەيسەمبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بازالىق ستانسالاردى كوپ سالعان سايىن, كەرىسىنشە, سمارتفوننىڭ ساۋلەلەنۋ دەڭگەيى ازايادى.

«بازالىق ستانسا مەن ابو­نەنتتىك قۇرىلعى (سمارتفون) اراسىنداعى قاشىقتىق ساۋلەلەنۋ دەڭگەيىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن فاكتور. سمارتفون بازالىق ستانسادان الىستاعان سايىن ءوز قۋاتىن ارتتىرۋعا ءماجبۇر بولادى. ال بازالىق ستانسالاردىڭ ءجيى ورنالاسۋى, كەرىسىنشە, ابونەنت­تىك قۇرىلعىلاردىڭ ساۋلەلەنۋ دەڭ­گەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بازالىق ستانسالاردى كوبىنە ەلدى مەكەندەردە, قالاداعى عيماراتتاردىڭ, تۇرعىن ۇيلەر­دىڭ ۇستىنە ورناتامىز. وسىن­داي جۇمىستارعا قاراپ, راديو­تولقىندار, ەلەكترماگنيتتى ءورىس ادام دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتەدى دەپ كۇدىكتەنەتىندەر بار. دامىعان ەلدەردىڭ بازالىق ستانسالارعا قاتىستى بەكىتىلگەن نورمالارىنا قاراعاندا بىزدەگى نورمالار 10 ەسە كەم. ەگەر جىلدام ءارى ساپالى ءموبيلدى ين­تەر­­نەتتى پايدالانعىمىز كەلسە, تسيفرلىق جاعىنان دامىعان ەل بولۋدى ۇيعارساق, وندا بازالىق ستانسالارعا بەكىتىلگەن نورمالاردى شەتەلدەگىدەي تالاپقا جەتكىزۋىمىز قاجەت», دەدى د.سەي­سەمبەكوۆ.

Astana IT University اعا وقى­تۋشىسى, عىلىمي قىزمەتكەر گۇلسايا نۇرجاۋباەۆا دا ەلدەگى بازالىق ستانسالاردىڭ ادام دەنساۋلىعىنا كەرى اسەرى بولمايتىنىن العا تارتادى.

«بىزدە ستانسالار حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بەلگىلەگەن ەرە­جەلەرىنە ساي جۇمىس ىستەيدى. مەم­لەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قاداعالانادى. دوڭگەلەك ۇس­تەلدە وزگە دە ارىپتەستەر مۇ­نىڭ دەنساۋلىققا تىكەلەي كەرى اسەرى جوق ەكەنىن ايتىپ وتىر. مەنىڭ دە ۇستانىمىم وسىنداي. تاقىرىپتى زەرتتەۋ بارىسىندا ۇققانىم, 4G-مەن سالىستىرعاندا 5G تەحنولوگياسى وتە ءتيىمدى. ءارى ەلەكترماگنيتتى ءورىستىڭ قۋاتى 4G-مەن سالىستىرعاندا ەداۋىر از. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كەيىنگى زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, قابىل­داعان ءوز ەرە­جەلەرى بار. سوعان سۇيەنسەك, ەلەكترماگنيتتى تولقىننىڭ شەكتى رۇقسات ەتىلگەن دەڭگەيى 200 مكۆت/سم² دەيىن قاۋىپسىز بولىپ ەسەپتەلەدى. بۇل نورمالاردى اقش-تان باستاپ, بۇكىل ەۋروپا, قىتاي, كورەيا, جاپونيا سىندى وزىق ەلدەر ۇستانادى. الايدا تمد ەلدەرى, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلدە بۇرىنعى كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا قابىلدانعان نورمالار ساقتاۋلى. دامىعان ەلدەردە نورما 200-دەن 1000 مكۆت/سم² دەيىن رۇقسات ەتىلسە, بىزدە 10 مكۆت/سم² دەيىن قا­لىپتى سانالادى. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ زەرتتەۋىنە زەر سالساق, قازىر ادام دەنساۋلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ جاتقان انتەننالار جوق»,  دەدى گ.نۇرجاۋباەۆا.

دوڭگەلەك ۇستەلدە راديوفوبيا ماسەلەسى دە قاۋزالدى. ساراپ­شىلاردىڭ پايىمىنشا, مۇنداي قۇبىلىس ءموبيلدى بايلانىستى دامىتۋعا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. GSM ستان­دارتىنداعى بازالىق ستانسالار تۇرعىن ايماقتاردا ۇزاق جىلدان ورنالاسقانىنا, سول ارالىقتا دەنساۋلىققا بايلانىستى جاپپاي تەرىس اسەرلەر تىركەلمەگەنىنە قاراماستان, كەيبىر وڭىردە راديوفوبيا سالدارىنان بازالىق ستانسالاردى الىپ تاس­تاۋ جاع­دايلارى ءالى دە كەزدەسەدى. مۇن­داي شە­شىمدەر ايماقتا بايلانىس سا­پاسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى. سانيتارلىق-ەپيدەميو­لوگيالىق باقىلاۋ كومي­تەتىنىڭ وكىلدەرى ەلىمىزدە ەلەكترماگنيتتى ساۋلە­لەنۋگە قاتىستى قاتاڭ ساني­تارلىق نورمالار قولدانى­لاتى­نىن ەسكە سالدى. اتاپ ايت­قاندا, راديوسيگنالدىڭ رۇقسات ەتىلگەن شەكتى دەڭگەيى 10 مكۆت/سم² بولىپ بەلگىلەنگەن. سونى­مەن قاتار جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بىرلەسىپ, عىلىمي-مەديتسينالىق زەرتتەۋلەرگە كەشەندى مەتاتالداۋدى جۇرگىزۋدى كوزدەيتىن جول كارتاسىن ىسكە اسىرىپ كەلەدى.

دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىن­دىسىندا سپيكەرلەر ەلىمىزدە بازا­لىق ستانسالارعا قاتىستى قول­دانىلاتىن نورمالاردىڭ حالىق­ارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلە­تىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق قوعاممەن اشىق ديا­لوگتى جال­عاستىرىپ, ءتۇسىن­دىرۋ جۇ­مىسىن كۇشەيتۋدى العا تارتتى.