مەگاپوليس ايناسىنداي قوس باسىلىم

90-جىل­دارى ەل نارىقتىق قو­عام­نىڭ بۇرا­لاڭ جولىنا تۇسكەن الماعايىپ كەزەڭدە جارىق كورگەن گازەتتەردىڭ تاعدىرى دا وڭاي بولعان جوق. سول تۇس­تا باسپاسوزگە باسشىلىق جاسا­عان قالامگەرلەر­دەن قارجى تاپشى­لىعى, تەحنيكا تاپشىلىعى, كادر­لىق قيىندىقتارعا قاراماستان باسىلىمدى اياعىنان تىك تۇرعىزۋ جاۋاپكەرشىلىگى جۇكتەلدى. ول كەزدەگى جاعداي رەداكتورلاردان ازاماتتىق پەن كاسىبي ادالدىق تالاپ ەتتى. سول جاۋاپتى كەزەڭدە رەداكتسيا تىزگىنىن ۇستاعان جۇمامۇرات تۇياقباەۆ ۇيىم­داس­تىرۋشىلىق قابىلەتىمەن كوزگە ءتۇسىپ, گازەتتىڭ قوعامداعى سالماعىن اۋىرلاتۋعا كۇش سالدى. 1995–1998 جىلدارى تارالىمى 25 مىڭنان اسقان باسىلىمنىڭ قالانى بىلاي قويىپ, قازىرگى تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋدان-اۋداندارىنا كەڭىنەن تارالۋى – سول ەڭبەكتىڭ ايقىن ناتيجەسى ەدى.

كەيىنگى جىلدارى دا قوس گازەتكە ءار بۋىننىڭ وكىلدەرى باسشىلىق جاساپ, مازمۇندىق ءارى تاقىرىپتىق تۇرعىدان دامۋىنا ۇلەس قوستى. قايىرعالي مەدەت, انار اسپان, دارمەنباي ءشارىپ, جەڭىس ءباھادۇر, جارقىنبەك تولتەباي, زاحاردين قىستاۋباەۆ سىندى تاجىريبەلى جۋرناليستەر رەداكتسيا جۇمىسىنا وزىندىك قولتاڭباسىن قالدىردى. بۇل كەزەڭدەردە قوس گازەت قالانىڭ ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, شارۋاشىلىق ماسەلەلەرىن قوزعاپ, قوعامدىق قاتىناستار جونىندە وتكىر ويلى, سالماقتى ماقالالارىمەن وقىرمان ەسىندە قالدى.

باسىلىمنىڭ جىلناماسىندا ءبىرتالاي قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر ورىن الدى. 2010 جىلى شىمكەنت قالاسى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسىمەن گازەتتەر «شىمكەنت مەديا» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنىنا بىرىكتى. ارادا ەكى جىل وتكەن سوڭ «شىمكەنت مەديانىڭ» ميراسقورى رەتىندە «شىمكەنت اقپارات ورتالىعى» جشس قۇرىلدى. مۇنداي قۇرىلىمدىق جاڭارۋ رەداكتسيا جۇمىسىنا جاڭا سەرپىن بەرىپ, باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرە ءتۇستى. جۋرناليست, بۇگىندە پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ايگۇل قاپباروۆانىڭ باسشىلىعى تۇسىندا شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ, گازەتتەر قالانىڭ كۇندەلىكتى ومىرىندەگى وڭ وزگەرىستەر مەن وزەكتى ماسەلەلەردى ۇزبەي جاريالاپ تۇردى.

«شىمكەنت اقپارات ورتالىعى» سەرىكتەستىگىن ءار جىلداردا ءتۇرلى قالامگەر مەن باق سالاسىنىڭ ماماندارى باسقاردى. ماسەلەن, بەل­گىلى جۋرناليست باقتيار تايجان باسىلىمداردىڭ ءرولىن كۇشەيتۋگە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. سول سەكىلدى نۇربول ورىمباەۆ, اقبايان ساپارباەۆا, ءۋالي قىدىر سياقتى جۋرناليس­تيكا سالاسىنىڭ مايتالماندارى ءباسپاسوزدى وقىرمانعا جاقىنداتۋ جولىندا ءبىراز تەر توكتى. وسىنداي باي تاريحى بار ىرگەلى ۇجىمنىڭ تىزگىنى بۇگىندە «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە شىڭدالىپ, مول تاجىريبە جيناپ كەلگەن دينار كەرىمنىڭ قولىندا.

وسى كۇندە جۋرناليست ايدار قۇلجانوۆ «شىمكەنت كەلبەتى», ال ناتاليا حايكينا «پانوراما شىم­كەنتا» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن اتقارادى. قوس باسىلىمدا باقتيار تايجان, تاعاباي قاسىموۆ, زاميرا الدابەرگەنو­ۆا, ءمولدىر كەنجەباي, سالتانات جامالدينوۆا, گۇلجاۋھار باجاقاي, يرينا كوزو­رينا, سەرگەي پاۆلەنكو, اسىلبەك بايزاقوۆ سىندى تاجىريبەلى, بىلىكتى ءارى ىزدەنىمپاز جۋرناليستەر ەڭبەك ەتەدى.

«باسىلىمنىڭ جالپى تارالىمى 10 مىڭ دانا. بۇل – تەك ساندىق كورسەتكىش ەمەس, بۇل – مىڭداعان وقىرماننىڭ سەنىمى, اقپاراتقا دەگەن سۇرانىسى. قازىرگى كەزەڭدە ءداستۇرلى ءباسپاسوزدىڭ الدىندا جاڭا سىن-قاتەرلەر تۇر. اقپارات اعىنى ۇدەي تۇسكەن زاماندا گازەت تەك حابار جەتكىزۋشى ەمەس, وي سۇزگىدەن وتكىزەتىن, قوعامدىق پىكىر قالىپتاستىراتىن قۇرالعا اينالۋعا ءتيىس. وسى ۇدەدەن شىعۋ ءۇشىن «شىمكەنت كەلبەتى» مەن «پانوراما شىمكەنتا» ءداستۇرلى فورماتتى ساقتاي وتىرىپ, تسيفرلىق مەديامەن قاتار دامۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. وسى باعىتتا ينتەرنەت رەداكتسياسى قۇرىلىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن ونلاين پلاتفورمالاردا جۇيەلى جۇمىس جولعا قويىلدى. shymkala.kz سايتى مەن shymkentaqparat.kz پورتالى ارقىلى شىمكەنت پەن بۇكىل ەل كولەمىندەگى ماڭىزدى جاڭالىقتار جەدەل ءارى ساپالى تاراتىلادى. بۇل ماتەريالداردى بۇگىندە وزگە وڭىرلىك جانە رەسپۋبليكالىق باق سەنىمدى دەرەككوز رەتىندە پايدالانىپ كەلەدى. مازمۇن تۇرعىسىنان العاندا, باسىلىمدار مەگاپوليستىڭ ايناسى بولۋ مىندەتىنەن اينىعان ەمەس. قالاداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋال, تۇرعىن ءۇي, جەر قاتىناستارى, ينفراقۇرىلىم, ەكولوگيا, ءبىلىم مەن مەديتسينا, كاسىپكەرلىك پەن جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى گازەت بەتىندە تۇراقتى تۇردە كوتەرىلىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار ءتىل مەن ءدىل, ۇلتتىق قۇندىلىق, رۋحانيات, تاريحي تاقىرىپتار دا باس­تى نازاردا. بۇل – ۋاقىتتىڭ تالابى عانا ەمەس, ءباسپاسوزدىڭ قوعام الدىنداعى ازاماتتىق بورىشى. الداعى جوسپارىمىز – وسى باعىتتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ. اناليتيكالىق, ساراپتامالىق ماتەريالداردىڭ ۇلە­سىن ارتتىرىپ, قالانىڭ دامۋ بارى­سىن كاسىبي كوزقاراسپەن باعا بەرۋ, وقىرماندى ويلاندىراتىن, پىكىر­تالاس تۋدىراتىن جاريالانىمداردى كوبەيتۋ. جاس جۋرناليستەردى تاربيەلەۋ, تاجىريبەلى قالامگەرلەر مەكتەبىن ساقتاۋ, ءباسپاسوزدىڭ رۋحاني ميسسياسىن ۇمىتپاۋ – نەگىز­گى ماقساتىمىز» دەدى «شىمكەنت اقپارات ورتالىعى» جشس ديرەكتورى د.كەرىم.

بيىل 35 جىل تولعان قوس گازەتتىڭ مەرەيتويى اياسىندا «تاۋەلسىزدىك يدەياسى جانە قازاق ءباسپاسوزى» اتتى فورۋم وتەدى. وندا وڭىرلىك, رەسپۋب­ليكالىق باق وكىلدەرى, زيالى قاۋىم مەن سالا ماماندارى ءبىر الاڭعا جينالىپ, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى, ەرتەڭى جايىندا وي قوزعاي­دى. فورۋمدا ۇلتتىق مۇددە, اق­پا­راتتىق قاۋىپسىزدىك, جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى جۋرناليستيكانىڭ كەلەشەگى سەكىلدى وزەكتى تاقىرىپتار دا تالقىلانادى.

وسى رەتتە شىمكەنت قالاسى­نىڭ اكىمى عابيت سىزدىقبەكوۆتىڭ قولداۋىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. شاھار باسشىسى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بويى كوشىپ-قونىپ جۇرگەن رەداكتسياعا دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن جەكە عيمارات اپەردى. مۇنى جۋرناليستيكاعا, اقپارات سالاسىنا دەگەن شىنايى قۇرمەتتىڭ بەلگىسى رەتىندە قابىلداعان ءجون. مۇنداي قولداۋ شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ الاڭسىز جۇمىسىنا, مازمۇندى دۇ­نيەلەر جازۋىنا مۇمكىندىك بەرەرى ءسوزسىز.

بۇگىندە ەلگە, وڭىرگە تانىمال جۋرنا­ليستەردىڭ كوپشىلىگى كەزىندە «شىم­كەنت كەلبەتىندە» قىزمەت اتقار­عان. سولاردىڭ ىشىندە جۋرناليست عالىمجان ەلشىباي دا بار. قالام­گەر جۋرناليستيكا سالاسىنداعى جەتىستىگىن «شىمكەنت كەلبەتىندە» جۇمىس ىستەگەن كەزەڭىنە بالايدى.

«ەكىمىڭىنشى جىلى گازەتكە قىز­مەتكە تۇرعانىمدا باسىلىمنىڭ 10 جىلدىعى ج.شانين اتىنداعى قازاق-دراما تەاترىندا اتالىپ ءوتتى. باس رەداكتور قايىرعالي مەدەت مەرەيتويدىڭ ستسەناريىن جازۋدى ماعان تاپسىرىپ ەدى. قايىرعالي مەدەت دارىندى جۋرناليست ءارى بىلىكتى باسشى بولدى. كەزىندە رەسپۋبليكالىق گازەت-جۋرنالداردا, تەلەۆيزيادا باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان. رەسپۋبليكالىق «مادەنيەت» گازەتىنە رەداكتورلىق ەتتى. ول «شىمكەنت كەلبەتىنە» رەداكتور بولىپ كەلگەندە اۋداندا تانىلماي جۇرگەن جاس جۋرناليستەردى جۇمىسقا تارتتى. سولاردىڭ ءبىرى مەنمىن. جۋرناليستيكادا وبلىس, رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە تانىلۋىما قايرەكەڭنىڭ كوپ پايداسى ءتيدى. سول كىسىنىڭ قايراۋىمەن قالامىم ۇشتالىپ, شەبەرلىگىم شىڭدالدى. «شىمكەنت كەلبەتى» مەن ءۇشىن جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ ۇلكەن مەكتەبى بولدى. ءبىر كەزدەرى وزگە وڭىرلەرگە, اۋداندارعا تاراعان گازەت سول مارتە­بەسىنە قايتا ورالار دەگەن سەنىم مول» دەدى ع.ەلشىباي.

وسى گازەتتە ەڭبەك ەتىپ قىزىقتى كۇندەرىن ارتتا قالدىرعان ارداگەر جۋرناليستەر بارشىلىق. گازەتتىڭ تۇراقتى شىعىپ, وقىرمان قولىنا ۋاقىتىندا ءتيىپ تۇرۋىنا اتالعان ازاماتتار كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. سولاردىڭ ءبىرى جۋرناليست ەركىن دوسىمباي. باسىلىم مەرەيتويى اياسىندا ونىڭ جىلى ەستەلىگىن جازىپ العان ەدىك.

«قالالىق گازەت كەمشىلىكتەردى اشىق ايتىپ, باتىل جازدى دا. بۇعان باس رەداكتور جۇمامۇرات تۇياق­باەۆ­تىڭ تىلشىلەرگە بەرگەن باعىت باع­دارى, شىنايى دا باتىل جازۋعا ۇندەگەنى ىقپال ەتتى. باس رەداكتوردىڭ تاپسىرماسىن ورىندادىم, ماقتاۋ ەستىدىم.

ەكىنشى رەت وسى «شىمكەنت كەلبەتى» گازەتىنە 2014 جىلى باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە شاقىرىل­دىم. باس رەداكتور – ىزدەنىمپاز دا ۇلتجاندى, جاڭاشىلدىققا جاقىن, مەملەكەتشىل جان ايگۇل قاپباروۆا. گازەتتىڭ بەزەندىرىلۋى, فورماتى زامان تالابىنا ساي وزگەرگەنىمەن اقيقاتتان اينىماۋ, انىعىن ايتۋ سىندى قاعيداتتى ساقتاپ قالعان. قالا تىرشىلىگىن وقىرمانعا جەتكىزۋدە جۋرناليستەرگە بارلىق مۇمكىندىك جاسالدى. ء«تامام جاننىڭ ءمىنىن ايت, اياپ, ءىشىڭ جىلىپ ايت. (شاكارىم)» دەمەكشى, جۋرناليستەر سىن ايتۋدىڭ دا, قوعامدى ءدۇر سىلكىندىرەتىن ماقا­لا جازۋدىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنە, شىندىقتى ۋاقىتىندا ايتۋدى ۇستانىم ەتە وقىرمانعا قىزمەت ەتتى», دەدى قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى ەركىن دوسىمباي.

قوش, قوس باسىلىم وتىز بەس جىل­دىق عۇمىرناماسىندا شاھاردىڭ جىلناماسىن جازۋدا ۇلكەن ەڭبەك اتقاردى. الداعى ۋاقىتتا دا وسى يگى ماقساتتان تايماي مەگاپوليستىڭ شەجىرەسىن تاسقا باسۋدا تالاي ءىس تىندىرارىنا كامىل سەنەمىز. ءومىر زاڭىنا ساي ۋاقىت العا جىلجيدى, كوپ نارسە وزگەرەدى, بىراق جۋرناليست ءۇشىن باستى قاعيدا بولىپ قالامعا دەگەن ادالدىق ماڭگى قالادى. سول قاسيەتتى قوس باسىلىم ۇجىمى بۇگىن­دە كوپكە ۇلگى رەتىندە كورسەتىپ كەلەدى.

شىمكەنت