ساپالى ءبىلىم قوعامدى العا جەتەلەيدى

يننوۆاتسيالىق ترانسفورماتسيا

بيىل ەلىمىزدىڭ وقۋ-اعارتۋ سالاسىن­داعى ينفراقۇرىلىم بەلسەندى جاڭالان­دى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 460 مىڭ ورىنعا ارنال­عان حالىقارالىق ستاندارتقا نەگىزدەل­گەن 217 جاڭا مەكتەپ سالىنىپ جاتىر. بۇل يننوۆاتسيالىق ءبىلىم ورىندارىنىڭ بۇرىنعى تيپتىك مەكتەپتەردەن كولەمى 15–20%-عا ۇلكەن, تەحنيكالىق جابدىقتالۋ دەڭگەيى ءتورت ەسە جوعارى. بارلىق «كەلە­شەك مەكتەبى» فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, ەڭبەككە باۋلۋ, مۋزىكا, حورەوگرافيا زالى, STEM-زەرتحانالارى مەن روبوتتەحنيكا كابينەتتەرى, كوۆوركينگ جانە سپورت زالدارىمەن جابدىقتالعان.

ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جاڭا قۇرىلىسپەن بىرگە ەسكى مەكتەپتەردى جون­دەۋمەن جالعاستى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ تاپ­سىرماسىمەن ءۇش جىلدا 1300 مەكتەپتى بىرىڭعاي زاماناۋي فورماتقا كوشىرۋدى ماقسات ەتەتىن رەنوۆاتسيا باعدارلاماسى قارقىندى ءجۇردى. مەكتەپتەردى رەنوۆاتسيالاۋ ەسكى عيماراتتاردى جاڭارتۋ­مەن بىرگە بالالار ءۇشىن زاماناۋي ءبىلىمنىڭ ورتاق كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋدى ماق­سات ەتەدى. باعدارلاما اياسىندا ەسكى مەك­تەپ­تەردەگى كىتاپحانالار, اسحانالار, سپورت زالدارى قايتا جوندەلىپ, قاۋىپسىزدىك جۇيە­لەرى رەتتەلدى. وسى جىلى رەنوۆاتسيا باع­دارلاماسىمەن 190 مىڭ ورىندىق 245 مەكتەپ جاڭارتىلدى.

جەمقورلاردان تاركىلەنگەن قاراجات تا وقۋشىلاردىڭ قاجەتىنە جۇمسالىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى­مەن قۇرىلعان ءبىلىم ينفراقۇرىلى­مىن قولداۋ قورى قاراجاتى ەسەبىنەن 86 مىڭ ورىن­عا لايىقتالعان 77 مەكتەپتىڭ قۇرى­لى­سى اياقتالدى. بۇل مەكتەپتەردىڭ باسىم بولىگى دەموگرافياسى جوعارى, وقۋشى­لار سانى كوپ الماتى, تۇركىستان, قىزىل­وردا, جامبىل وبلىستارى مەن استانا قالاسىن­دا ورنالاسقان.

مەملەكەت باسشىسى ورتا ءبىلىم سالا­سىنىڭ الدىنا قويىپ وتىرعان باس­تى مىن­دەتتىڭ ءبىرى – قالا مەن اۋىل مەك­تەپ­تە­رىنىڭ اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ. وسى ماقساتتا جىل سايىن 1000 مەكتەپكە جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, پاندىك كابينەتتەر جابدىقتالادى. مەكتەپتەگى قاۋىپسىزدىك جاع­دايلارى دا قاتاڭ باقىلاۋدا. كەيىنگى 3 جىلدا 4000-نان استام اۋىل مەكتەبىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاڭار­تىلىپ, 2000-نان استام جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكا باعىتىنداعى زاماناۋي زەرتحانا جابدىقتالدى. بيىل 1000-نان استام اۋىل مەكتەبى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, 1176 زاماناۋي پاندىك كابينەت ىسكە قوسىلدى.

ەرەكشە اتاپ وتەتىن جاعداي – 217 «كەلە­شەك مەكتەبىنىڭ» 84-ءى, قايتا جوندەۋ­دەن وتەتىن 1300 مەكتەپتىڭ 820-سى اۋىلدا ورنالاسقان. بۇل – قالا مەن اۋىل بالالارى اراسىنداعى ءبىلىم تەڭسىزدىگىن جويۋداعى العاشقى قادام. بۇنىمەن قوسا وقۋ-اعار­تۋ مينيسترلىگى تاراپىنان شاعىن جيناق­تى مەكتەپتەر مەن اۋىل مەكتەپتەرىندەگى ءبىلىم ساپاسىن, ءبىلىم مازمۇنىن, كادرلىق قامتاماسىز ەتۋ, قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى­نە بايلانىستى ستراتەگيالىق قادامدا­رى جاسالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيىل اۋىل وقۋشىلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق وليمپياداعا قاتىسۋ دەڭگەيى 4,8%-عا جەتتى.

2020 جىلدان بەرى ەلىمىزدە 1,1 ملن وقۋ­شىعا ارناپ 1242 جاڭا مەكتەپ سالىن­عان. سودان بەرى ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىر­تۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار ءۇش اۋىسىم­­دى مەكتەپتەر سانىن 4 ەسەگە, اپاتتى مەك­تەپ­تەردى 2,5 ەسەگە, ورىن تاپشىلىعىن ­­4 ەسەگە قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ­ەسكى مەك­تەپتەردى جاڭعىرتۋ جانە جاڭا مەك­تەپ­تەردى سالۋ – مەملەكەت تاراپىنان دەمو­گرا­فيالىق وسىمگە نەگىزدەلگەن وقۋشى ­ورنى تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋدەگى جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى.

 

جەڭىمپازداردى ىنتالاندىرۋ

بيىل ورتا ءبىلىم سالاسى ءۇشىن تاريحي جىل بولدى. ونىڭ جارقىن دالەلى – حالىق­ارالىق وليمپيادالارداعى وقۋشىلارى­مىزدىڭ سالماقتى جەڭىستەرى. جىل باسىنان بەرى 1657 وقۋشى 36 حالىقارالىق وليمپيادا مەن بايقاۋعا قاتىسىپ, 922 مەدال جەڭىپ الدى. جىل باسىنان بەرى زياتكەر جاستاردىڭ قورجىنىندا 177 التىن, 329 كۇمىس, 416 قولا مەدال بار. سونىمەن قاتار وتاندىق وقۋشىلار گەوگرافيا پانىنەن ەكىنشى ورىن الدى, حيميادان ءۇش مارتە چەمپيون اتاندى, عىلىمي فيزيكادان ءابسوليۋتتى چەم­پيون بولدى, بالقان ماتەماتيكالىق وليم­پياداسىندا ەكىنشى جىل قاتارى­نان ۇزدىك ۇشتىكتەن كورىندى. وليمپيا­داعا قاتىسقان ءاربىر ەكىنشى وقۋشىمىز ءبىلىم ناتيجە­سىن كورسەتتى. قازاقستان ءتورت جىل قاتارى­نان حالىقارالىق STEM – ءبىلىم باعىتىن­دا كوشباسشى. بۇعان دالەل – «الماتى-مەدەۋ» زياتكەرلىك مەكتەبى كومان­داسىنىڭ ءتورت دۇركىن الەم چەم­پيو­نى اتانۋى. «First Global Challenge» الەمدىك روبوتتەحنيكا چەمپيوناتىندا ءبىزدىڭ ­كوماندا 190 ەلدەن كەلگەن قارسىلاستا­رىن جەڭىپ, ءتورت جىل قاتارىنان باس جۇلدەنى يەمدەنىپ كەلەدى.

وسى جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىقارالىق ءپان وليم­­پيادالارى جەڭىمپازدارى مەن جۇل­دەگەرلەرىن اقوردادا ماراپاتتادى. بۇگىندە قازاقستان – وليمپيادا جەڭىمپازدا­­رىن ىنتالاندىرۋ تاجىريبەسى بار ساناۋلى ەلدەردىڭ قاتارىندا. ەل پرەزيدەنتىنىڭ باس­تاماسىمەن 2022 جىلدان بەرى ەلىمىزدە حالىقارالىق وليمپيادا جۇلدەگەرلە­رىنە قارجىلاي سىياقى تاعايىندالىپ كەلەدى. بيىل وليمپيادا جۇلدەگەرلەرى مەن ولاردىڭ تالىمگەرلەرىنە جالپى سوماسى 100 ميلليون تەڭگەدەن استام بىرجولعى سىياقى بەرىلدى. ەندى كەلەر جىلدان باس­تاپ پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن حالىقارا­لىق بەدەلدى پاندىك وليمپيادالارمەن قاتار حالىقارالىق عىلىمي بايقاۋلاردا التىن, كۇمىس جانە قولا مەدال العان وقۋشىلار­عا دا مەملەكەتتىك سىياقى بەرىلەدى. بۇل شەشىم دە جاستاردى عىلىمعا ەرەكشە ىنتالاندىرادى دەپ سەنەمىز.

 

ۇستازعا قۇرمەت

بيىل حالىقارالىق «TALIS 2024» زەرت­تەۋىنىڭ ناتيجەلەرى ەلىمىزدە پەداگوگ­تەردىڭ ەڭبەك جاعدايى جاقسارىپ, ءبىلىم سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تيىم­دىلىگىن كورسەتتى. بۇل – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پەداگوگتەردىڭ ەڭبەگىن باعالاۋ­عا, قۇرمەتتەۋگە باعىتتال­عان زاڭنامالارى مەن رەفورمالارىنىڭ ناتي­جەسى. زەرت­تەۋ­دە قازاقستان «پەداگوگ ەڭبەگى باعالانا­دى» دەپ ەسەپتەيتىن ەلدەر­دىڭ قاتارىندا ەكىنشى ورىندا. ەلىمىز مۇعالىمدەردىڭ جالاقى­عا قاناعات­تانۋ دەڭگەيى جوعارى بەس ەلدىڭ قاتارىندا. بۇل تىزىمدە قازاقستانمەن بىرگە بولگاريا, كولۋمبيا, رۋمىنيا, قىتاي بار. 2018 جىلى جالاقىعا كوڭىلى تولاتىن مۇعالىمدەردىڭ ۇلەسى نەبارى 39% بولسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 71%-عا جەتتى.

اپتالىق جۇكتەمەنىڭ 50 ساعاتتان 36 سا­عاتقا دەيىن قىسقارعانى ۇستازدار ەڭبە­گىنىڭ ناتيجەلىلىگىنە وڭ اسەر ەتتى. بۇگىندە مۇعالىمدەردىڭ اكىمشىلىك جۇك­تەمەسى ازايدى, ولار بالا وقىتۋعا جانە اتا-انالار­مەن جۇمىسقا كوبىرەك ۋاقىت بولە باس­تادى. ناتيجەسىندە, مۇعالىمدەردىڭ مامان­دىعىمەن جانە ەڭبەك جاعدايىمەن قانا­عاتتانۋ دەڭگەيى دە ايتارلىقتاي ءوسىپ, مۇعا­لىمدەردىڭ 95%-ى جۇمىسىنا كوڭىلى تولا­تىنىن حابارلاعان.

پەداگوگ ماماندىعىنىڭ قوعامداعى بەدەلى دە نىعايدى. وتاندىق پەداگوگتەر­دىڭ 82%-ى وزدەرىنىڭ ەڭبەگى قوعامدا باعالا­نادى دەپ سانايدى, ال 73%-ى ءوز ەڭبەك­تەرىن بۇقارا­لىق اقپارات قۇرالدارى, 58%-ى س­ايا­­­سات­كەرلەر باعالايدى دەپ ەسەپتەي­دى. ­سونى­­مەن قاتار ەلىمىزدە ماگيستر دارەجەسى بار پەدا­گوگ­تەردىڭ ۇلەسى ءۇش ەسە ءوسىپ, ­11%-عا جەتتى. حالىق­ارالىق زەرتتەۋ مەكتەپتەگى ­كلي­­مات­تىڭ جاقسارعانىن دا ەرەكشە اتاپ وتكەن.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇستازدارعا قامقورلىعى ەرەك­شە. پرەزيدەنت ءبىلىم سالاسىنداعى عى­لىمنىڭ ءرولىن ايقىنداي وتىرىپ, پەدا­گوگتەردىڭ كاسىبي مارتەبەسى مەن ساپالىق قۇرامىن جۇيەلى قالىپتاستىرۋدىڭ سترا­­تەگيالىق ماڭىزىن ۇنەمى العا تار­­تادى. قازىر مۇعا­لىمدەردىڭ بىلىكتىلىك ساناتى, اتتەس­تات­تاۋ, ءبىلىم ساپاسى ەرەجەلەرىنە تالداۋ جۇر­گىزۋ, زەردەلەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. ءبىلىم مازمۇنىن ەڭبەك نارىعىنا سايكەستەندىرۋ ءۇشىن مۇعالىمنىڭ ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋ باعىتىندا كەشەندى ساراپتاما جۇمىسى باستالدى.

بۇگىندە رەسپۋبليكادا 23 مىڭ­عا جۋىق ءبىلىم ۇيىمىندا شامامەن 600 مىڭ پەداگوگ جۇمىس ىستەيدى, 5 ميل­ليون 900 مىڭنان استام بالا ءبىلىم الىپ جاتىر. «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلدانعاننان بەرى مەكتەپ مۇعا­لىمدەرىنىڭ جالاقسى ەكى ەسە ءوستى. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ پەداگوگتەرىنىڭ جالا­قىسى 30% ارتتى. كوللەدجدەردەگى وندى­رىستىك ءبىلىم بە­رەتىن شەبەرلەردىڭ جالاقىسى 35% ءوستى. سونىمەن قاتار قوسىمشا اقى, بىر­جول­عى تولەمدەر ەنگىزىلدى. مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەك دەمالىستارى 45 كۇننەن 56 كۇنگە ۇزارتىلدى. پرەزيدەنتتىڭ قولداۋىمەن 5 ۇستاز «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى», 95 ۇستاز «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» اتاعىنا يە بولدى.

ەلىمىزدەگى پەداگوگتەردىڭ ساپالىق قۇرامى 45,8%-دى قۇرايدى. بۇگىنگى كۇنگە پەداگوگتەرگە جالپى قاجەتتىلىك 5 مىڭ 413-ءتى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 2506 نەمەسە 54% مۇعالىم اۋىل مەكتەپتەرىنە جەتپەيدى. بۇگىندە ءبىلىم سالاسىندا ماتەماتيكا (1069) باستاۋىش سىنىپتارى (751), ورىس ءتىلى جانە ادەبيەتى (635) فيزيكا (382), حيميا (340) پاندەرىنىڭ مۇعالىمدەرى­نە دەگەن قاجەتتىلىك بار. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى­نىڭ الدىندا تۇرعان رەفورمالاردا ەندى وسى ماسەلەگە ەكپىن سالىناتىن بولادى.

 

جاساندى ينتەللەكت جوبالارى

بيىل ورتا ءبىلىم ستاندارتتارىنا جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ, قۇ­زىرەتتىلىككە نەگىزدەلگەن تاسىلدەردى پايدالانۋ جانە STEM باعىتتارىن ينتەگراتسيالاۋ جۇمىستارى باستالدى. سونىڭ اياسىندا جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ وقۋ ۇدەرىسىنە جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى كەزەڭ-كەزەڭى­مەن ەنگىزىلە باستادى. 1–4 سىنىپتار­داعى «تسيفرلىق ساۋاتتىلىق» ءپانى «تسيفر­لىق ساۋاتتىلىق جانە جاساندى ينتەللەكت», 5–11 سىنىپتارداعى «ينفورماتيكا» ءپانى «ينفورماتيكا جانە جاساندى ينتەللەكت» پاندەرىنە ترانسفورماتسيالانىپ جاتىر. وسى پاندەردىڭ وقۋ باعدارلامالارى قازىرگى تاڭدا ساراپتامادان ءوتىپ جاتىر. ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە جاساندى زەردەنى قولدانۋدىڭ ەتيكالىق ستاندارتى دا بەكىتىلدى.

مينيسترلىك جانىنان IT سالاسىن­داعى ساراپشىلاردىڭ باسىن قوساتىن ءبىلىم سالاسىنا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ جونىن­دەگى جۇمىس توبى قۇرىلدى. توپ قۇرامىنا مينيسترلىككە قاراستى ۇيىمدار, كوللەدجدەر مەن مەكتەپتەردىڭ ساراپشىلارى ­IT-كومپانيالار مەن ستارتاپ جوبالار­دىڭ جەتەكشىلەرى, تاۋەلسىز ساراپشىلار كىردى. قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس توبىنىڭ قىزمە­تىن ۇيىمداستىرۋعا ار­نالعان جول كارتاسى ازىرلەندى. ەندى جۇمىس توبىنىڭ مۇشە­لەرى سالالىق زاڭناماعا ۇسىنىستار دايىن­داپ, قاناتقاقتى جوبا­لاردىڭ تيىمدىلىگىن ­تالدايدى.

بۇگىندە استانا قالاسىنداعى №107 ­مەكتەپتە جاساندى ينتەللەكت نەگىزىن­دەگى مەكتەپ مودەلىن ەنگىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا جۇزەگە اسىپ جاتىر. مەكتەپ ازىرگە «Alaqan», «Protector AI», «AI Mektep», «AI Kitap», «Roqed» سياقتى جۇيەلەرمەن جۇمىس ىستەيدى. ماتەما­تيكا مەن قازاق ءتىلى پاندەرىنىڭ 5 سىنىپ­تاعى مازمۇنى جاساندى ينتەللەكتىگە سايكەس زەردەلەنىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت مۇعالىمدەرگە ادىس­تەمەلىك قۇرال دايىنداۋعا كومەكتەسەدى. قازىر وسى باعىتتا ۇسىنىستار جاسالىپ جاتىر.

الداعى ۋاقىتتا جوعارى ساپالى تسيفر­لىق وقۋ ماتەريالدارىن, ونلاين كۋرس­تاردى جانە ءبىلىم پلاتفورمالارىن جاساۋ ءىسى قارقىن الادى. ۇستازدارعا قاجەتتى داعدىلاردى بەرۋ ءىسى دە كەشەۋىلدەمەۋى قاجەت. وسى ماقساتتا «جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن وقىتۋ: گەنەراتيۆتى مودەلدەر جانە پرومت-ينجينيرينگ ونەرى» ­اتتى ونلاين-كۋرس دايىندالدى. بۇل كۋرس – «ور­لەۋ» بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ۇلت­تىق ورتا­لىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن يۋنەسكو-نىڭ بىرلەسكەن ءونىمى.

مەكتەپتەگى وقۋ ۇدەرىسىنە جاساندى ين­تەللەكتىنى كىرىكتىرۋ مۇنىمەن شەكتەل­مەي­دى. تسيفرلىق رەسۋرستارعا قولجەتىمدىلىك­تى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ ءبىلىم سالاسىنا قاجەتتى ستارتاپ جوبالاردى سارالايتىن بولادى. ۇسىنىلاتىن ستارتاپ جوبالار قاۋىپسىز­دىك جانە ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ اكىمشىلىك-باسقارۋشىلىق ۇدەرىسىن وڭتايلاندىرۋ شەشىمدەرىنە سايكەس ىرىكتەلەدى.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «Qazaq Digital Mektebi» جوباسى اياسىندا دا بىرقاتار ءىس-شارا كەشەنى ىسكە اسىرىلادى. پيلوتتىق وڭىرلەر رەتىندە سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي, اقمولا, پاۆلودار, باتىس قازاقستان, اقتوبە, شىعىس قازاقستان وبلىستارى انىقتالدى. جوبا اياسىندا مەكتەپتەر ءۇشىن جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق جانە قوعامدىق-گۋمانيتارلىق باعىتتار­داعى نەگىزگى پاندەردى ساپالى وقىتۋ ءۇشىن تسيفرلىق پلاتفورما دايىندالاتىن بولادى. وقۋ ۇدەرىسى جاساندى ينتەللەكت تاربيەشىلەرمەن بىرگە جۇرەدى. ول ءۇشىن شاعىن جيناقتالعان مەكتەپتەر ءتيىستى جاب­دىق­تارمەن جانە ينتەرنەت جەلىسىمەن قام­تىلادى. جوبانى ىسكە اسىرۋدى 2026–2027 وقۋ جىلىنان باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر.

 

بالا قاۋىپسىزدىگى

بيىل مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن بالا­لار­دىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جۇيەلى ءارى ناقتى ءىس-شارا­­لار قابىلدانىپ, بالا قۇقىن قورعاۋدى كۇ­شەيتەتىن 6 نەگىزگى زاڭ كۇشىنە ەندى. بۇل زاڭدار بالالاردىڭ ومىرىنە, دەنساۋلى­عىنا, پسيحولوگيالىق ساۋلىعىنا تونەتىن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ تەتىكتەرىن زاڭ­نامالىق دەڭگەيدە بەكىتتى.

سونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعان­دارعا قاتىستى اۋىر جانە اسا اۋىر سيپات­تاعى قىلمىستار ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەي­تىلدى. ەندى مۇنداي قىلمىستىق ىستەردى تاتۋلاسۋ ارقىلى توقتاتۋعا زاڭ­مەن تىيىم سالىندى. سونىمەن قاتار بالالارعا قاتىستى جاسالعان ەڭ اۋىر قىلمىستار ءۇشىن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ­ايىرۋ جازاسى ەنگىزىلدى.

ەلىمىزدە العاش رەت بۋللينگ پەن كيبەربۋللينگ ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشى­لىك بەلگىلەندى. سونداي-اق پەداگوگتەر مەن الەۋ­مەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى زاڭسىز ارەكەت­تەردى ۋاقتىلى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابارلاماسا, وزدەرى دە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ وسى باپ بويىنشا 404 ءىس تىركەلىپ, 238 جاعدايدا ايىپپۇل سالىندى. بۇل – زاڭنامانىڭ ناقتى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن جانە قوعام تاراپىنان بالالار قاۋىپسىزدىگىنە دەگەن جاۋاپكەرشىلىك ارتقانىن كورسەتەدى.

بيىلعى العاشقى 11 ايدا «111» بىر­ىڭ­عاي بايلانىس ورتالىعىنا 119 مىڭ­نان استام ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. 20 وڭىردە پسيحو­لوگيالىق قولداۋ ورتالىعى قۇرىلىپ, ولار جىل باسىنان بەرى 35 مىڭنان استام بالا مەن اتا-اناعا كومەك كورسەتتى. باس پروكۋراتۋرا­نىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ دەرە­گىنە سۇيەن­سەك, وسى جىلدىڭ 11 ايىندا بالالار­عا قاتىس­تى جاسالعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشى­لىقتار سانى بىلتىرعى وسى كەزەڭ­مەن سالىس­تىرعاندا 2,3%-عا, ال كامەلەتكە تول­ما­عاندارعا (جىنىستىق) قاتىستى قۇقىق­بۇزۋشىلىقتار 17,9%-عا تومەندەدى.

ءبىلىم سالاسىندا بالالاردى قورعاۋ با­عىتىندا 1 قىركۇيەكتەن باس­تاپ بارلىق مەكتەپ پەن كوللەدجدە «دوسبولLIKE» وتاندىق انتيبۋللينگتىك باع­دارلاماسى ەنگىزىلدى. باعدارلاما بالالار اراسىنداعى بۋللينگ وقيعالارىن ازايتۋعا, ءبىلىم ۇيىمدارىندا ءوزارا سىي­لاستىق, قولداۋ جانە قاۋىپسىز ورتا قالىپ­تاستىرۋعا باعىتتالعان. بالا قۇقىن قورعاۋ ماقساتىندا قامقورشىلىق ورگاندارىنداعى قىزمەتكەرلەر سانى ­3,3 ەسەگە ءوستى. بالالاردىڭ قۇقىن قور­عاۋ­عا ارنالعان جاڭا باسقارمالار قۇرىلىپ ­جاتىر.

 

الەۋمەتتىك قولداۋ مەن ساپا مونيتورينگى

وڭىرلەردە بالالاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بيىلعى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ بالالاردى تاماقتاندىرۋدىڭ جاڭا ستاندارتى قابىلداندى. بۇل ستاندارت حالىقارالىق تالاپتارعا ساي جانە بالالارعا قاۋىپسىز, ساپالى جانە تەڭگەرىمدى تاماقتانۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. وسى وقۋ جىلىندا 1,7 ميلليوننان استام وقۋشى تەگىن تاماقپەن قامتىلدى. «جالپىعا بىردەي ءبىلىم» قورى ارقىلى وسال ساناتتاعى 500 مىڭعا جۋىق وقۋشىعا 25,3 ملرد تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىلدى. بۇل قاراجات ەسەبىنەن بالالارعا وقۋ قۇ­رالدارى, مەكتەپ فورماسىن الىندى.

بارشاعا بەلگىلى ەلىمىزدە ورتا ءبىلىم تەگىن. وسى نەگىزدە جان باسىنا شاققانداعى قارجى مەحانيزمى ەنگىزىلدى. ءتىپتى 900-گە جۋىق جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ءۇشىن دە مەملەكەتتىك تاپسىرىس جۇزەگە اسىرىلادى. باستاۋىش سىنىپتاردا وقۋشىلارعا ءبىر مەزگىل تەگىن ىستىق تاماق بەرىلەدى. 1–11 سىنىپتاردا بالالار تەگىن وقۋلىقتار­مەن قامتاماسىز ەتىلگەن. مەكتەپتەردە قوسىمشا ساباقتار مەن ۇيىرمەلەر دە تەگىن. ءبىلىم ورداسىندا­عى وسى ۇيىرمەلەر مەن سەكتسيالارعا بيىل ­2,2 ميلليون وقۋشى قاتىستى. كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە بۇل كورسەتكىش شامامەن 38%-عا ءوستى. جىل سايىن اتا-انالاردىڭ تەگىن ءبىلىم قىزمەتىنە دەگەن سەنىمى ارتىپ كەلەدى.

ەلىمىزدە مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ دا اقىسىز نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى. 5–11 سىنىپتاردا وقيتىن 285 مىڭ تۇرمىسى تومەن شاڭىراقتاردىڭ بالاسى ءبىر رەتتىك ىستىق تاماقپەن قامتىلدى. قالا مەكتەپتەرىندە مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇشىن قوعامدىق كولىكتەردە قاتىناۋ تەگىن. شاعىن جيناقتى مەكتەپتەردە بالانىڭ مەكتەپكە قاتىناۋى تەگىن. بيىل مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا دا لايىقتى كومەك كورسەتىلدى. 1–4 سىنىپتارداعى 51 مىڭ وقۋشىعا, 5–11 سىنىپتارداعى 44 مىڭ وقۋشىعا وقۋ قۇرالدارى, وڭالتۋعا ارنالعان تەحنيكالىق قۇرالدار بەرىلدى. مۇنىڭ بارلىعى – ءبىلىم سالاسىنداعى ناتيجەلى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ كورىنىسى.

ال 2026 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە بالالاردى قولداۋ مەن دامىتۋعا باعىتتال­عان بارلىق ءىس-شارانى بىرىكتىرەتىن «قازاق­ستان بالالارى» اتتى بىرىڭعاي ۇلتتىق باعدارلاما ىسكە قوسىلادى. بۇل باعدار­لاما بالانىڭ ءومىر جولىنىڭ بارلىق كەزە­ڭىن قامتيتىن كەشەندى ۇلتتىق ستراتە­گيا­عا اينالماق. ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىم جەتىستىكتەرىن مونيتورينگتەن وتكىزۋ – ءبىلىم ساپاسىن باعالاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى. بيىل دا وسى ءىس جالعاسىن تاپتى. وسى جىلى 4 جانە 9-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن, ياعني ءبىلىم مەن داعدىلاردى ناقتى ومىرلىك جاع­دايلاردا قولدانۋىن, سونداي-اق انا­ليتيكالىق جانە لوگيكالىق ويلاۋدى دامىتۋدى باعالاۋ ءۇشىن مونيتورينگ جۇرگىزىلدى. جالپى, مەكتەپتەردە تەستىلەۋ جىل سايىن وقۋ جىلىنىڭ ەكىنشى توقسانىندا ساۋاتتىلىقتىڭ ءۇش باعىتى بويىنشا (وقۋ, ماتەماتيكالىق جانە جاراتىلىستانۋ ساۋاتتىلىعى) ەلەكتروندى فورماتتا وتكىزىلەدى. مونيتورينگ كەزىندە ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ 25%-ى قامتىلدى. مو­نيتورينگ ناتيجەلەرىنە سايكەس مەكتەپتەر ادىستەمەلىك كومەك الادى جانە ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەنەدى.

سونىمەن قاتار وقۋ-اعارتۋ مينيستر­لىگى 2023–2024 جىلدارى مەكتەپ وقۋشى­لارى­نا ارنالعان ۇلتتىق باعالاۋ قۇرا­لىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا حالىقارا­لىق ساراپتاما جانە سەرتيفيكاتتاۋ عىلى­مي زەرتتەۋ ورتالىعىنان (Research Centre for Examination and Certification RCEC, نيدەرلاند) حالىقارالىق اككرەديتاتسيادان ءوتتى. بۇل ۇيىممەن ەكىجىلدىق ىنتىماقتاستىق بارىسىندا ۇلتتىق باعا­لاۋ قۇرالىن اككرەديتتەۋدىڭ جەتى كەزەڭى جۇزەگە اسىرىلدى, ولار باعالاۋ جۇيەسىن ازىرلەۋدى, تەست سۇراقتارىنىڭ بازاسىن قۇرۋدى, نۇسقاۋلىق ازىرلەۋدى, تسيفرلىق پلاتفورمادا تەستىلەۋدى اكىمشىلەندى­رۋدى, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ناتيجەلەردى تالداۋدى قامتىدى.             

 

توبىقتاي ءتۇيىن

بيىل ەلىمىزدىڭ وقۋ-اعارتۋ سالاسى ءۇشىن تابىستى جىل بولدى. بۇل جىل سان­دىق كورسەتكىشتەرىمەن قاتار, ساپالىق وزگەرىس­تەرىمەن دە ەرەكشەلەندى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە اپاتتى ءارى 3 اۋىسىمدى مەكتەپ سانى ەداۋىر ازايىپ جاڭا مەكتەپتەر اشىلدى, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ ءىسى باستالدى. مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردى قولداۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تيىمدىلىگى حالىق­ارالىق زەرتتەۋلەر مەن وليمپيادا ناتيجەلەرى ارقىلى دالەلدەندى. ءبىز ءۇشىن قازىرگى باستى مىندەت – ءبىلىم مازمۇنى مەن مەكتەپتەگى تاربيەنىڭ سالماعى مەن تەرەڭدىگىن ارتتىرۋ. ۇستازداردىڭ كوڭىل كۇيى مەن قوعامعا ريزاشىلىعى ولاردىڭ ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان حالىقارالىق جارىستاردا وقۋشىلار قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر بىلىكتى دە ىزدەنىمپاز ۇستازدار مەن ەڭبەكقور وقۋشىلارىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىر پاراسى عانا. ءبىز كەلەر جىلى دا ءبىلىم جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە كۇش سالامىز. وسىلايشا, بارلىق وقۋشى مەن ۇستازعا تەڭ مۇمكىندىك ۇسىناتىن, ءبىلىم مازمۇنى ەڭبەك نارىعىنا سايكەستەندىرىلگەن ءبىلىم ەكوجۇيەسىن قۇرۋعا ۇمتىلامىز.

 

جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا,

وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى