الەم ەلدەرى ارميالارىنىڭ كۇش-قۋاتىن سالىستىرىپ, جىل سايىنعى رەيتينگىن جاريالاپ وتىراتىن Global Firepower (GFP) اتتى تاۋەلسىز پلاتفورمانىڭ بيىلعى كورسەتكىشتەرىنە زەر سالساق, ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى بىلتىرعى دەڭگەيدەن ءبىر ساتىعا جوعارىلاپ, 57-ورىنعا تۇراقتاپتى. بۇعان ەل باسشىلىعى مەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ارميامىزدى زامانعا ساي مودەرنيزاتسيالاۋ باعىتىندا جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستارى سەبەپ بولعانى ايان.
بيىل قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قۇرىلعانىنا 33 جىل تولعانى ءمالىم. ازاتتىق جىلدارىندا قازاق ارمياسى قانداي جەتىستىككە جەتىپ, نەندەي بيىكتەردى باعىندىردى؟ كەز كەلگەن اسكەردىڭ باستى تىرەگى – قاۋقارلى قارۋ-جاراعى مەن تەگەۋرىندى تەحنيكاسى. الەمدەگى ەڭ وزىق ءارى زاماناۋي قارۋ-جاراقتى ساتىپ العان جاقسى. الايدا سونداي قارۋدى ءوز ەلىڭدە ءوندىرۋ, ياعني وتاندىق ءوندىرىستىڭ دامىعانى بارىنەن دە ماڭىزدى.
بەلگىلى اسكەري ساراپشى امانگەلدى قۇرمەتتىڭ ايتۋىنشا, 90-جىلدارداعى توقىراۋ مەن ودان كەيىنگى ورلەۋ كەزەڭدەرىن باستان كەشكەن ەلىمىزدىڭ اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەنى كەڭەس زامانىندا وداقتىڭ ءىرى اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ شاعىن عانا بولشەگى بولسا, قازىر دە سول دەڭگەيدەن اسا ۇزاپ كەتە قويعان جوق. دەگەنمەن بۇل سالادا جەتكەن تابىستارىمىز دا بارشىلىق.
«كەڭەس داۋىرىندە ەل اۋماعىندا قوس ماقساتتا جۇمىس ىستەيتىن 51 كاسىپورىن بولعان ەكەن. قازىر قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان 30-عا جۋىق كاسىپورىن بار. سونىڭ كوبى – «قازاقستان ينجينيرينگ» حولدينگىنە قاراستى ەنشىلەس كاسىپورىندار. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قانداي جەتىستىككە قول جەتكىزدىك دەسەك, ەڭ الدىمەن اۋىزعا ىلىگەتىنى – كەمە جاساۋ سالاسى. ورالدىڭ «زەنيت» زاۋىتى كاسپيدەگى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىمىزدى شاعىن كاتەرلەر, شاعىن كەمەلەر جانە قايىقتارمەن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى.
ەكىنشى ءونىمدى باعىت – «قازاقستان Aselsan ينجينيرينگ» كومپانياسى تۇركيانىڭ «Aselsan» كومپانياسىمەن بىرىگىپ, تۇندە كورەتىن, بايلانىس, جىلۋعا دەن قويعىش (تەپلوۆيزور) قۇرالدارىن جاساپ جاتىر. ايتا كەتۋ كەرەك, قازىر تۇرىكتىڭ «Aselsan» كومپانياسى قارۋ-جاراق ساتۋ بويىنشا الەمدە العاشقى جۇزدىككە كىرەدى.
سونداي-اق «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» كاسىپورنىنىڭ ارميامىز ءۇشىن بروندى كولىكتەر شىعارىپ جاتقانىن دا تىلگە تيەك ەتۋگە بولادى. قازىر سينگاپۋرلىقتارمەن بىرىگىپ بروندى كولىكتەردى جەتىلدىرۋ قادامدارىن جاساپ جاتىر. بىراق ول قانشالىقتى ءساتتى بولاتىنى ءارى قارۋلى كۇشتەرىمىز قانشالىقتى ساتىپ الاتىنى تۋرالى الدىن الا بولجام جاساۋ قيىن. بۇعان قوسا تۇرىكتىڭ «Otokar» كاسىپورنى دا ءبىزدىڭ نارىققا كىرىپ, اسكەرىمىز ءۇشىن بروندى كولىكتەر وندىرە باستادى», دەيدى ا.قۇرمەت.
ونىڭ ايتۋىنشا, قاراعاندى قالاسىنداعى پاترون شىعاراتىن زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋىن دا تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتىڭ ءبىرى دەپ باعالاۋعا بولادى. ورالدا ءىرى كاليبرلى «ۋتيوس» پۋلەمەتى شىعارىلعانىمەن, وعان وق-ءدارى شەتەلدەن الىناتىن. ەندى ءوز پاتروندارىمىزدى قولداناتىن بولعان. «بۇعان قوسا سەمەيدە بروندى تەحنيكا مەن تانك جوندەيتىن زاۋىتىمىز, الماتىدا بايلانىس قۇرالدارىن جاسايتىن كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. وزگە دە جەتىستىكتەرىمىز بار. دەگەنمەن ەلدى ەلەڭ ەتكىزەتىن, قورعانىس كەشەنىمىزدى تۇتاس قامتاماسىز ەتەتىندەي ءىرى كاسىپورىندارىمىز جوق», دەيدى ول.
سونىمەن قاتار ا.قۇرمەت كەيىنگى كەزدە ەلىمىزدە 152 ميلليمەترلىك سنارياد شىعارۋ, تۇرىكتىڭ «TUSAŞ» كومپانياسىمەن بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇرىپ, اتاقتى «Bayraktar» دروندارىنا ۇقساس, ءتىپتى كەيبىر تۇستارىندا ودان دا اسىپ تۇسەتىن «Anka C» دروندارىن قۇراستىرۋ جونىندە اقپاراتتار شىعىپ جاتقانىن العا تارتتى.
ء«بىزدىڭ اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەنىمىز قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قاجەتتىلىكتەرىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وتەگەنىمەن, ءالى دە ارميامىزدىڭ تاۋەلسىز بولۋى ءۇشىن قاجەتتى قۇرالداردى جاساۋعا قابىلەتسىز ەكەنىن مويىنداۋ كەرەك. ءبىز رەاكتيۆتى قوندىرعىلاردىڭ سناريادتارىن, بالليستيكالىق زىمىراندار, اسكەري ۇشاق پەن تانك شىعارمايمىز. قارۋ-جاراقتىڭ كەمىندە جارتىسىن ءوزىمىز شىعارساق, ۇلكەن جەتىستىك بولار ەدى», دەدى ول.
كەيىنگى جىلدارداعى قارۋلى قاقتىعىستارعا نازار اۋدارساق, قازىر كوبىنە ادام تىكەلەي ارالاسپايتىن, الىستان باسقارىلاتىن قارۋ-جاراق پەن تەحنيكا تۇرلەرىنە باسىمدىق بەرىلەتىنىن كورەمىز. اتاپ ايتقاندا, ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن اپپاراتتار, FPV-دروندار, بالليستيكالىق زىمىراندار تورگە وزىپ تۇر. وسى ورايدا ءبىز تاياۋ كۇندەرى الماتىداعى قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري-ينجەنەرلىك ينستيتۋتىنا باس سۇعىپ, وتاندىق ماماندار جاساپ جاتقان ونىمدەرمەن تانىسقان ەدىك.
سونىڭ ءبىرى – سۋ جاڭا «Degelek» كوپماقساتتى گيبريدتى ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن اپپاراتى. ينستيتۋت باستىعى, گەنەرال-مايور نۇرتاس قاباقوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل درون بارلاۋ جۇرگىزۋ, وقۋ-جاتتىعۋ, جۇك جەتكىزۋ ماقساتىندا, ءتىپتى درون-كاميكادزە رەتىندە دە قولدانىلماق. قازىرگى ۋاقىتتا جوبا جەتىلدىرىلىپ جاتىر. دايىن بولعان سوڭ, الدىمەن سىناقتان وتكىزىلىپ, كەيىن قارۋلى كۇشتەر قۇرامىنا قابىلدانادى. دەگەنمەن اتاۋى قازاقشا بولعانىنا قاراپ, بۇنى تولىقتاي وتاندىق ءونىم دەپ تە ايتۋعا كەلمەيدى. ويتكەنى كوپ بولشەكتەرى, سونىڭ ىشىندە ەلەكترونيكا جاعى شەتەلدەن ساتىپ الىنادى.
بۇدان بولەك, ينستيتۋت ماماندارى قارۋلى كۇشتەرگە قابىلدانعان ءارى ءىس جۇزىندە جوعارى تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن «مەرۋەرت» درونعا قارسى قۇرالى مەن وزگە دە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق ۇلگىلەردى جاساپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە بيىل ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇزدىك ينجەنەرى اتانعان كافەدرا باستىعىنىڭ ورىنباسارى, پودپولكوۆنيك نۇرجان زىكىرياەۆتىڭ جۇمىستارى دا بار. ول – قارۋلى كۇشتەرىمىزگە قابىلدانعان ءۇش بىرەگەي قورعانىس جۇيەسىنىڭ اۆتورى. سونىڭ ءبىرى – اسكەري تەحنيكا ءۇشىن كورىنۋدى ارتتىرۋعا ارنالعان وپتيكالىق-ەلەكتروندىق مودۋل. ول تۇنگى ۋاقىتتا باقىلاۋ مەن قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن ايتارلىقتاي جاقسارتادى. سونىمەن قاتار ونىڭ باسشىلىعىمەن Wing Loong-1 دروندارىنا كەڭەستىك زاماننان قالعان سناريادتاردى ءىلۋ جوباسى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلعان. ەلىمىزدە مۇنداي ەسكى ارتيللەريالىق سناريادتار كوپ ساقتالعان ەكەن. ولاردى درونعا بايلاۋ ارقىلى قولدانۋ الدەقايدا ءساتتى بولاتىنى دالەلدەنگەن.
FPV-دروندار قازىرگى قارۋلى قاقتىعىستاردا ەڭ جويقىن كۇشتىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعانىن ايتتىق. ءبىر قۋانىشتىسى, ەلىمىزدە وسىنداي درونداردى جاسايتىن جەكە كومپانيالارمەن قوسا, ءوز قولىمەن قۇراستىرىپ جاتقان ونەرتاپقىشتار دا بار ەكەن. سونىڭ ءبىرى – لۋگوۆوي گارنيزونىنىنىڭ 03811 اسكەري بولىمىندە قىزمەت ەتەتىن سەرجانت ۇلىبەك قوجانقۇلوۆ.
العاشقىدا «Sky Lark» درونىمەن جۇمىس ىستەۋ كۋرسىنان وتكەن ول كەيىن تەحنيكانىڭ بولشەكتەرىنە تاپسىرىس بەرىپ, ءوز بەتىنشە قۇراستىرۋدى باستاعان. بۇگىندە بۇل اسكەري قىزمەتشى – FPV-درونداردىڭ وپەراتورى عانا ەمەس, ونى قۇراستىرا الاتىن سيرەك ماماننىڭ ءبىرى. سونداي-اق وعان وزگە ساربازداردى دا وقىتىپ, ۇيرەتىپ ءجۇر. «مەن بۇل جەتىستىككە جەتۋ ءۇشىن بوس ۋاقىتىمنىڭ ءبارىن ارنادىم. تۇنگى ۋاقىتتا ميكروسحەمالارمەن جۇمىس ىستەپ, بولشەكتەردى جيناپ, تاجىريبەمدى ارتتىردىم. بولاشاق اسكەري قىزمەتىمدى تولىعىمەن درون قولدانۋ سالاسىمەن بايلانىستىرامىن», دەيدى ول.
ءيا, اتا-بابامىزدىڭ «جاۋ جوق دەمە, جار استىندا» دەگەنى تەگىننەن-تەگىن ەمەس. اينالامىزدان جاۋ ىزدەمەسەك تە, ايبالتامىز قويىندا تۇرعانى ابزال. بۇل ءۇشىن قاۋىپسىزدىگىمىز بەن تىنىشتىعىمىزدىڭ قورعانى – قارۋلى كۇشتەرىمىز ەكەنىن ەسكەرىپ, ونى جەتىلدىرۋ مەن وتاندىق قارۋ-جاراقپەن قامتاماسىز ەتۋ الدىڭعى قاتارلى مىندەت بولعانى ابزال.