ابات ەلدىڭ ايشىقتى بەدەرى

العاشقى جىلدارى قاي سالاعا دا وڭاي بولعان جوق. تاريحقا ۇڭىل­سەك, باس­تاپقى ەكونو­­مي­­­كا­لىق داعدارىس, قارجى تاپ­­شىلىعى, جۇ­مىسسىزدىق – قۇ­رى­لىس سالاسىنا دا سال­ماق سال­دى. كوپتەگەن عيما­رات سوعى­لىپ بىت­پە­دى. قۇرىلىس الاڭ­دا­رىن­­داعى بۇرىنعى قار­بالاس تىر­شىلىك سايابىر­سىدى.

دەگەنمەن, بۇل توقىراۋ ءۇمىتتىڭ ۇزىلگەنىن ەمەس, قايتا جاڭارۋعا دەگەن تولقىنىستىڭ العاشقى قادامدارى ەدى. سول كۇردەلى كەزەڭدەگى ەڭ ماڭىز­­­دى ءارى ستراتەگيالىق باعىت­تار­دىڭ ءبىرى – قۇرىلىس سالاسىن جاڭعىرتۋ بولدى. نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋ, جەكە­مەنشىك قۇرىلىس كومپا­نيا­­­لارىنىڭ پايدا بولۋى, شەتەل­­دىك ينۆەس­تيتسيا­لاردىڭ تارتىلۋى – قۇرىلىس سالا­سىنا جاڭا لەپ اكەلدى. وسى كەزەڭ­­دە قۇرىلىس تەك عيمارات تۇر­عىزۋ ەمەس, مەم­لە­كەتتىڭ ەرتەڭى­نە دەگەن سەنىمدى قالىپ­تاستىرۋدىڭ باستى قۇرالىنا اينالدى.

سالاعا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ەنگىزىلە باستادى. ەلدىڭ ەرىك-جىگەرى مەن ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن, تۇرعىن ءۇي سالاسىن دامىتۋ قول­عا الىندى. مەملەكەت العاش­قى باع­دارلامالىق قۇجاتتار مەن ستراتەگيالىق شەشىمدەردى قابىلداي باستادى. رەسمي دە­رەك­تەرگە سۇيەنسەك, سونىڭ ەڭ العاشقىسى – 1992–1995 جىل­دار­عا ارنالعان تۇرعىن ءۇي سايا­­ساتى باعدارلاماسى. وسى قۇ­جات اياسىن­دا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورى جەكەشەلەن­دىرىلدى; ازاماتتارعا پاتەرلەردى جەكەمەن­شىككە الۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى; مەملەكەتتىڭ قۇ­رىلىس سالا­سىنداعى تىكەلەي ءرولى بىر­­تىندەپ ازايىپ, نارىقتىق تەتىك­تەر ەنگىزىلدى. بۇل قادامدار تۇر­عىن ءۇي قاتى­ناس­­­تارىن جاڭاشا قالىپ­تاستىرۋدىڭ نەگى­زىن قالا­دى.

بۇدان كەيىن 2000–2002 جىل­دارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدار­لاماسى جاسا­لىپ, حالىقتى قولجەتىمدى تۇر­عىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ, قۇ­رى­لىس كولەمىن ارتتىرۋ, ين­جە­نەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ كوزدەلدى.

ال 2003–2005 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى –  تاۋەلسىز ەلىمىزدەگى ەڭ العاشقى جۇيە­لى ءارى كەشەندى قۇرىلىس باعدار­لامالارىنىڭ ءبىرى بول­دى.

قۇرىلىس ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىن ساراپتاساق, ەلدەگى قۇ­رىلىس سالاسىنا قاتىستى ال­عاشقى باعدارلامالار ەلدىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭگە قادام باسقانىن كورسەتكەن. قارجى­لىق قيىندىقتارعا قارا­ماس­تان سول جىلدارى قابىل­دانعان شەشىمدەر بۇگىنگى زاما­نا­ۋي قالالار مەن دامىعان ينفرا­قۇ­رى­لىمنىڭ باستاۋى بولعان.

ەندى بۇگىنگى ستاتيستيكانى سوي­لەت­سەك: ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنىڭ مالى­مە­تىنشە, 2019 جىلدان 2024 جىلعا دەيىن 97,9 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە 39,3 ملن شارشى مەترى – جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسىنا, ال 58,6 ملن شارشى مەترى كوپپاتەرلى تۇر­عىن ۇيلەرگە تيەسىلى.

2024 جىلى قۇرىلىس-مون­تاج جۇمىس­تارىنىڭ ناقتى كو­لەم يندەكسى 9 ترلن تەڭگەنى نە­مەسە 115,3%-دى قۇراعان. «قازىر سالادا 53 مىڭنان استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىندە 2,9 مىڭنان استامى – قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندى­رەتىن وندىرىستەر. بىلتىر 19,1 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, رەكورد­­تىق كورسەتكىشكە قول جەت­­كىزىلدى. جالپى 173,9 مىڭ تۇرعىن ءۇي نىسانى سالىندى, ونىڭ 38,9 مىڭنان استامى جەكە تۇرعىن ۇيلەر», دەلىنگەن مينيسترلىك دەرەگىندە.

ال ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋ­رو­­­­سى­­نىڭ مالىمەتىنشە, بيىل ال­عاش­قى جارتىجىل­دىقتا قۇ­رى­­لىس جۇمىس­تارىنىڭ كولە­مى 3,31 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بۇل – وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا 18,4%-عا ارتىق كورسەت­كىش. بۇعان قوسا, 11 ملن شارشى مەتر­دەن استام جاڭا نىسان پاي­­دالانۋعا بەرىلسە, ونىڭ 7,9 ملن شارشى مەترى تۇرعىن ءۇي, قال­­عانى مەكتەپ, بالاباقشا, دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ نىسانى.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالا­سىن­دا دا اۋقىمدى باعدار­لا­مالار جالعاسىن تاپقان. 2025 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 19,2 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان.

سالاداعى ينۆەستيتسيالىق بەلسەن­دىلىك تە ءتاۋىر. كەيىنگى التى جىلدا تۇرعىن ءۇي قۇرى­لى­سىنا 15,4 ترلن تەڭگە باعىت­تال­سا, 2025 جىلدىڭ التى ايىن­دا 1,5 ترلن تەڭگە ينۆەس­تي­تسيا تارتىلعان.

جالپى قۇرىلىس سالاسى تەك رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار قالالار­دا عانا ەمەس, باسقا ەلدى مەكەندەردە دە ەكپىندى جۇر­گىزىلىپ كەلەدى. ۇلتتىق ستا­تيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرە­گىن­شە, رەسپۋبليكانىڭ ون سەگىز وڭىرىندە قۇرىلىس كولەمىنىڭ ۇلعايۋى بايقالعان. ونىڭ كوش باسىندا ادەتتەگىدەي استانا (39,4%) مەن الماتى قالالارى (35,4%), ودان كەيىن سولتۇستىك قازاقستان (30,1%), ءارى قاراي تۇركىستان (28,6%), قوستاناي (27,5%), پاۆلودار (22,6%), اقمولا (21,7%) جانە الماتى وبلىستارى (20,7%) تۇر.

بىلتىر ەلدەگى تۇرعىن ءۇي قورى 434,3 ملن شارشى مەترگە جەتتى. سونىڭ ىشىندە قالادا 287,1 ملن شارشى مەتر, اۋىلدا 147,2 ملن شارشى مەتر باسپانا تۇرعىزىلعان.

مىنە, وسىلايشا, ابات ەلدىڭ ايشىقتى بەينەسىن تانىتاتىن سالانىڭ قاي باعىتى دا قار­قىن­دى دامىپ جاتقانىن باي­قاۋعا بولادى. جىل سايىن ميل­ليونداعان شار­شى مەتر تۇرعىن ۇيلەر, الەۋمەتتىك نى­سان­دار, كولىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇ­رىلىمدار, جاڭا شا­عىن اۋدانداردىڭ سالىنۋى – سونىڭ ءبىر ايعاعى.