جامبىل ءوڭىرى وزىندىك وڭ ءداستۇرى قالىپتاسقان كوپسالالى اگرارلىق ءوڭىر. وبلىس حالقىنىڭ 59,7 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. اۋىلدىڭ بولاشاعى ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ەكەنى انىق. كەشە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ ءوڭىردىڭ 2014 جىلعى دامۋ ناتيجەلەرىن قورىتىندىلاپ جانە الدا اتقارىلاتىن مىندەتتەردى بەلگىلەپ, حالىق الدىندا ەسەپ بەردى.
جالپى العاندا, جىل سايىنعى ەسەپتى كەزدەسۋلەر وڭىردەگى پروبلەمالار مەن وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە ءارى ۋاقتىلى شارا قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وتكەن جىل بۇكىل ەل ءۇشىن دە, جامبىل وبلىسى ءۇشىن دە تابىستى ءارى ماڭىزدى وقيعالارعا تولى بولدى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ءىرى كومپانيالار باسشىلارىنىڭ نازارىن جۇمىس ورىندارىن قىسقارتپاۋعا اۋدارعان بولاتىن. بۇل جۇمىستار وبلىستا بەلسەندى جۇرگىزىلىپ, قازىردىڭ وزىندە ءىرى كاسىپورىندارمەن 153 مەموراندۋم جاسالدى. وڭىردە جۇمىس ورىندارىن ساقتاپ قالۋعا جانە تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ باعىتتارى بويىنشا 8 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسقا تارتۋ جوسپارلانۋدا. ياعني, مەملەكەت باسشىسى بەلگىلەگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەر بار.
جوعارىدا اۋليەاتا جەرى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان ايماق دەپ ايتىپ قالدىق قوي. بۇل رەتتە, وتكەن جىلى اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ دامۋىنا بارلىق كوزدەردەن بولىنگەن قارجى 49 پايىزعا ءوستى. قۇرعاقشىلىققا قاراماستان, 163 ملرد. تەڭگەنىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمى ءوندىرىلىپ, كولەمى 2,6 پايىزعا ارتتى. وڭىردە جالپى 581 مىڭ گەكتار جەرگە وسىمدىك ەگىلىپ, 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا, 38 مىڭ گەكتارعا ۇلعايدى, ونىڭ ىشىندە سۋارمالى ەگىس كولەمى 1400 گەكتارعا ارتتى. وڭىردەگى سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جۇمىستارى تۇراقتى نازاردا. وتكەن جىلى تامشىلاتىپ سۋارۋ القاپتارىنىڭ كولەمى 1,7 ەسەگە ارتىپ, 5 مىڭ گەكتارعا جەتتى. بيىلعى جىلى ونىڭ كولەمىن 7 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا.
جامبىل جەرى سۋ رەسۋرستارىنىڭ 80 پايىزىن كورشى قىرعىز ەلىنەن الادى. وتكەن جىلى ەلباسىنىڭ كىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا وسى ماسەلە كوتەرىلگەن بولاتىن. ناتيجەسىندە, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى ك.كوكىرەكباەۆ سۋارمالى سۋدى قاجەتتى كولەمدە تولىق جانە ۋاقتىلى بەرۋ تۋرالى چۋ وبلىسىنىڭ گۋبەرناتورىمەن مەموراندۋمعا قول قويدى. ەندى بيىل وبلىسقا شۋ وزەنى بويىنشا 370 ملن. تەكشە مەتر سۋ بەرىلەتىن بولادى.
ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋدە شيكىزات تاپشىلىعىن جويۋ ماقساتىندا بۋرنىي ىرىمشىك زاۋىتى 40 ملن. تەڭگەگە شارۋاشىلىقتارعا 230 ساۋىن سيىر ساتىپ الىپ بەردى. ول سيىرلاردان ساۋىلعان ءسۇت كاسىپورىنعا بەلگىلەنگەن باعامەن وتكىزىلىپ, بەرىلگەن نەسيە ونىممەن وتەلۋدە. سونىمەن قاتار, «باتىس قىتاي–باتىس ەۋروپا» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ بويىنان 13 ءسۇت تاۋارلى فەرماسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, ءسۇت باعىتىنداعى اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الىنۋدا. جالپى, 2017 جىلعا دەيىن 57 شارۋاشىلىق ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
ال اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيا مەن جاڭا تەحنولوگيالار تارتۋ ماقساتىندا مالايزيا ەلىنىڭ كومپانياسىمەن 350,0 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسياعا جاڭا مال شارۋاشىلىعى فەرمالارىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. ول ءۇشىن اۋدانداردا قاجەتتى اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەر دايىندالدى. سونداي-اق, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ سياان قالاسىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ, «قازاقستان-قىتاي» عىلىمي-يننوۆاتسيالىق اۋىلشارۋاشىلىق پاركى قۇرىلىسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنە 120 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتۋ كوزدەلىپ وتىر. مۇنى ءوڭىر باسشىسى كارىم كوكىرەكباەۆتىڭ وسى قىزمەتىنە كەلگەلى بەرگى ەڭ تابىستى دا ناتيجەلى ەڭبەگىنىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار.
وبلىستىڭ جەر قورى 14 ملن. 426 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. الايدا, ءالى دە قولدانىلماعان جەر رەزەرۆتەرى بار. بۇگىنگى تاڭدا 547 مىڭ گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى پايدالانۋسىز جاتقانى انىقتالدى. ءسويتىپ, ونىڭ 86 پايىزى مەملەكەت يەلىگىنە قايتارىلدى. 238 مىڭ گەكتار جەر قايتا اينالىمعا قوسىلدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى – قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالالاردىڭ ءبىرى. وتكەن جىلى وسى سالاعا 40 ملرد.تەڭگە ءبولىنىپتى. تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن قارجى كولەمى 8,3 پايىزعا ارتىپ, 28,7 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىلىگىن جاقسارتتى. بۇل سالادا, اسىرەسە, كارديولوگيا قىزمەتى قايتا ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ ايتۋعا بولادى. ەكى ينسۋلتتىك ورتالىق جۇمىس ىستەۋدە. وتكەن جىلى حالىققا كارديولوگيالىق كومەك كورسەتۋ كولەمى ۇلعايىپ, جىل بويى جۇرەككە 1 363 وپەراتسيا جاسالعان, بۇل 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا, 42 پايىزعا ارتىق. جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن كارديولوگيالىق قىزمەت ءۇشىن 217 ملن. تەڭگەگە مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتار الىندى.
وتكەن جىلدىڭ سوڭعى توقسانىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,9 پايىزعا دەيىن, ال, جاستار اراسىندا 4,3 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. وبلىستا «ورلەۋ» شارتتى اقشالاي كومەك قاناتقاقتى باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ, 13 800 ازاماتقا 308 ملن. تەڭگەنىڭ كومەگى تاعايىندالدى. وسىلايشا, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار 981 ادامعا جانە 18 جاسقا تولماعان بالالارعا بەرىلەتىن جاردەماقى الۋشىلار سانى 229-عا كەمىدى. ايتسە دە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار الەۋمەتتىك كومەكتى تەك مۇقتاج ازاماتتارعا بەرىپ, جۇمىسقا جارامدى ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ بەلسەندى تۇرلەرىمەن قامتۋ تاجىريبەسىن جالعاستىرۋى قاجەت.
بۇكىل ەلدى ەلەڭدەتىپ, قىزىعۋشىلىعىن وياتقان «ەجەلگى تاراز» قالاشىعىنىڭ قورعانىس جۇيەسى, تسيتادەل, شاحريستان, راباد بولىكتەرىندە ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جالعاستىرىلۋدا. «كونە تاراز – ماڭگىلىك ەلدىڭ بەسىگى» اتتى «ارحەولوگيالىق ساياباقتىڭ» بيزنەس جوسپارى ازىرلەنىپ جاتىر. قازىر ساياباق اۋماعىندا ارحەولوگيالىق جۇمىستار قارقىندى اتقارىلىپ كەلەدى, جوباعا سايكەس تۋريستىك كەشەندەر قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. بۇل جوبانىڭ الداعى ۋاقىتتا ءوڭىردى, ونىڭ ىشىندە ءتۋريزمدى قارقىندى دامىتۋعا بەرەر مۇمكىندىگى زور.
«بيىلعى جىلى ەلباسىنىڭ شەشىمىمەن قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى اياسىندا نەگىزگى مادەني-كوپشىلىك, سپورتتىق ءىس-شارالار تاراز قالاسىندا وتەدى. بۇل – بارشا جامبىلدىقتارعا ۇلكەن ابىروي جانە جاۋاپكەرشىلىك. ءبىز بۇل مەرەكەنىڭ مادەني, رۋحاني جاعىنا اسا كوڭىل ءبولىپ, ابىرويمەن وتكىزۋىمىز كەرەك. ايتا كەتەرلىك جايت, وسى مەرەيلى تويعا تاراز قالاسىنىڭ كوشەلەرىن جوندەۋگە جانە ابباتتاندىرۋعا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى مەن وبلىسىمىزدىڭ اۋداندارى تارتىلماق. ەلباسى اتاپ وتكەندەي, مەرەيتويلار – بۇل تەك توي تويلاۋ ەمەس, بۇل جەتىستىكتەرىمىزدى باعالاۋ, بەكەمدەۋ, بولاشاقتى جوسپارلاۋ. «ىنتىماق ءتۇبى – يگىلىك» دەگەن, ارينە, وبلىس ەكونوميكاسىنداعى قول جەتكىزگەن تابىستار وڭىردە ەل بىرلىگىنىڭ, بارشا جامبىلدىقتاردىڭ ەڭبەگىنىڭ, ىنتىماعىنىڭ ارقاسىندا بولىپ وتىر», دەدى ەسەپتىك جيىندا كارىم كوكىرەكباەۆ.
شىنىندا, تاريحي قۇندىلىقتاردى, بابالار ەرلىگىن قاستەرلەۋ جانە ساقتاۋ بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. سوندىقتان, مەرەيتويلاردىڭ يدەيالىق ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, ءاربىر تاريحي وقيعانىڭ تۇجىرىمدامالىق نەگىزىن اشاتىن, حالىقتى توپتاستىراتىن ماقساتتى جانە جۇيەلى جۇمىستار ۇيىمداستىرىلۋى ءتيىس.
اكىمنىڭ بايانداماسىنان كەيىن بىردەن زالداعى حالىققا ءسوز بەرىلىپ, ەل دە ناعىز كۇيىپ تۇرعان ماسەلەلەردى كوتەرە ءبىلدى. وقۋشى كوپ بولعاندىقتان بايزاق اۋدانى, بۋرىل اۋىلىنداعى مەكتەپتىڭ تار ەكەنى, تاراز قالاسىنداعى سۋ ارنالارىن, يرريگاتسيا جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ, جايما بازارلاردى جابۋ, قۇلان اۋىلىنا اۋىز سۋ قۇبىرىن تارتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر كەڭىنەن ءسوز بولدى. ەشقاشاندا ۇلكەن قيىنشىلىقتارسىز ۇلكەن ىستەر اتقارىلمايدى. جوعارىدا كەلتىرىلگەن تىرلىكتەردى ايتۋعا عانا وڭاي, ال, ونىڭ استارىندا مىڭداعان جاننىڭ, وبلىس باسشىلىعىنىڭ تىنىمسىز ەڭبەگى, ماڭداي تەرى, تالاپ, مىندەتى, تاباندىلىعى جاتقانى انىق. وبلىس اكىمى ك. كوكىرەكباەۆ وسىناۋ كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ ءبارى ارنايى قارالىپ, ساراپتالىپ, ءوز شەشىمىن تاباتىنىن ناقتى ايتتى.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.