ەلىمىزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى (شوب) قولداۋ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتىنىڭ ءبىرى بولىپ قالىپتاستى. بۇل تۋرالى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان ساعىناەۆ كەڭىنەن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى جىلدارى شوب-تىڭ دامۋ قارقىنى وڭ ديناميكا كورسەتىپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا ماڭىزدى ورىنعا يە بولا باستاعان.
رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا شوب-تىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 39,8%-عا جەتكەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 1,6%-دىق تارماققا ارتىق. شوب ۇلەسى جوعارى وڭىرلەر قاتارىنا استانا (72,3%), الماتى (59,2%), شىمكەنت (57,6%) قالالارى كىرەدى. سونداي-اق الماتى, باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا دا بۇل كورسەتكىش ايتارلىقتاي جوعارى.
وڭ كورسەتكىشتەر جەكە سەكتورداعى بەلسەندىلىك ارتىپ, كاسىپكەرلىكتىڭ ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردەگى ورنى ايقىندالا تۇسكەنىن كورسەتەدى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ پىكىرىنشە, كاسىپكەرلىك سالاسىندا جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى بيىلعى جىلدىڭ ءىى توقسانىندا 3,8%-عا ءوسىپ, 4,4 ملن ادامدى قۇرادى. بۇل وتاندىق ەكونوميكانىڭ ەڭ سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان سەگمەنتتەرىنىڭ ءبىرى ەڭبەك نارىعىندا دا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن بىلدىرەدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, تىركەلگەن شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ 91,2%-ى جۇمىسىن ءساتتى جالعاستىرىپ وتىر. بۇل سالاداعى تۇراقتىلىق پەن ومىرشەڭدىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتەدى.
بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا شوب شىعارعان ءونىم كولەمى 25%-عا ارتىپ, 42,7 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ەڭ بەلسەندى وڭىرلەر قاتارىندا استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارى مەن اتىراۋ, قاراعاندى وبلىستارى بار.
ءوسىم بەس نەگىزگى سالادا بايقالىپ وتىر. ساۋدا – 12,6 ترلن تەڭگە (29,6%), ونەركاسىپ – 7,1 ترلن تەڭگە (16,7%), ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى – 5 ترلن تەڭگە (11,7%), قۇرىلىس – 6,4 ترلن تەڭگە (15%), كولىك جانە قويمالاۋ – 3 ترلن تەڭگە (7%), اۋىل شارۋاشىلىعى – 1,6 ترلن تەڭگە (3,8%). سالاداعى تۇراقتى ءوسىم كاسىپكەرلىك ەكوجۇيەسىنىڭ بىرتىندەپ كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن, جەكە كاپيتالدىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگى ارتا تۇسكەنىن ايعاقتايدى.
بيىل ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن (ەقدب)بىرگە «ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرىپ جاتىر.
«ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ەقدب-مەن بىرلەسىپ «ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا كاسىپورىنداردىڭ ءوندىرىسىن 2-3 ەسەگە ارتتىرۋعا باعىتتالعان ناقتى جوسپار ازىرلەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. كاسىپورىندارعا دياگنوستيكانى جۇزەگە اسىرۋ مەن كاسىپورىنداردى دامىتۋدىڭ جەكە جوسپارلارىن دايىنداۋ جونىندە قولداۋ كورسەتىلەدى», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ورتا بيزنەس كوبىنە وڭدەۋ ونەركاسىبىندە شوعىرلانعان. بۇل سالا مەتالل وڭدەۋ, جەڭىل ونەركاسىپ, قۇرىلىس ماتەريالدارى, ماشينا جاساۋ, حيميا ونەركاسىبى سياقتى باعىتتاردى قامتيدى. بۇگىندە كوپتەگەن كاسىپورىن وزدەرىنىڭ قولدانىستاعى وندىرىستىك قۋاتىن تولىق پايدالانباي وتىرعاندىقتان, ءوسىم الەۋەتى ءالى دە جوعارى.
كەلەسى جىلدان باستاپ جاڭا سالىق كودەكسى ەنگىزىلەدى. ونىڭ باستى جاڭالىعى – شاعىن بيزنەس ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن دەكلاراتسيا مەن بولشەك سالىق رەجىمى بىرىكتىرىلەدى, سونداي-اق كاسىپكەرلەرگە ارنالعان بىرىڭعاي سالىق رەجىمى پايدا بولادى. بۇل رەفورما بيزنەس جۇرگىزۋ ۇدەرىسىن وڭايلاتىپ, جۇكتەمەنى ازايتىپ, كاسىپكەرلەرگە قولايلى ءارى تۇسىنىكتى سالىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
«كەلەسى جىلدان باستاپ جاڭا سالىق كودەكسىن ەنگىزۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. شاعىن بيزنەس ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن دەكلاراتسيا مەن بولشەك سالىق رەجىمى بىرىكتىرىلىپ, شاعىن بيزنەسكە ارنالعان بىرىڭعاي رەجىم قۇرىلادى. جىلدىق شەكتى تابىس 600 مىڭ اەك-كە دەيىن نەمەسە 2,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە بەلگىلەنەدى. دەگەنمەن جۇمىسكەرلەر سانىنا شەكتەۋ قويىلمايدى. بۇعان قوسا, ەگەر جىلدىق تابىس 24 000 اەك-تەن اسقان جاعدايدا, ەڭبەكاقى قورى سوماسىنا سالىق سالىناتىن تابىستى ازايتۋ قاراستىرىلعان. ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلارعا جاڭا, جەڭىلدەتىلگەن سالىق رەجىمى قاراستىرىلعان, بىرىڭعاي ەڭ تومەنگى تولەم 4%», دەدى ە.ساعىناەۆ.
ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ارنالعان رەفورمالار كەشەندى تۇردە جالعاسىپ كەلەدى. شوب سەكتورىنداعى ءوسىم كورسەتكىشتەرى وڭ ديناميكانى ايقىنداپ قانا قويماي, ەل ەكونوميكاسىندا جەكە بيزنەستىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. مەملەكەتتىڭ ورتا بيزنەسكە باسىمدىق بەرۋى, سالىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋى مەن حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن ىنتىماقتاستىعى – وتاندىق بيزنەستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادامدار.
ەلدەگى بيزنەس-كليماتتى جاقسارتۋ باعىتىندا قولعا الىنعان شارالار الداعى جىلدارى دا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز.