ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت

وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنە قاراستى كوشى-قون قىزمەتىنىڭ مالىمە­تىنشە, جىل باسىنان بەرگى ون ايدىڭ ىشىندە 648 ادام قازاقستان ازاماتتىعىن العان. ونىڭ 495-ءى – قانداس.

بيىل وزبەكستاننان – 140, رەسەيدەن 10 ەتنوستىق قازاق كۆوتا بويىنشا قونىس اۋدارعان. 62 قان­داس – رۋدنىيعا, قالعانى قوستاناي قالاسى مەن قوس­تاناي, بەيىمبەت مايلين, قاراسۋ, قامىستى, سارىكول, دەنيسوۆ, جەتىقارا, ناۋىر­زىم, اۋليەكول, ۇزىنكول اۋداندارىنا قونىستانىپ وتىر.

كۆوتانىڭ ارتىقشى­لىعى كوپ. وبلىستىق جۇ­مىس­پەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋ­مەتتىك باعدارلامالار باس­قار­ماسى كوشى-قون ءبولىمىنىڭ باس مامانى ايساۋلە ومار­بەكوۆانىڭ ايتۋىن­شا, مەملەكەت وڭىرلىك كۆوتاعا ەنگەن قانداستاردىڭ كوشىپ كەلۋى ءۇشىن ادام باسىنا 70 اەك مولشەرىندە, ياعني 275 مىڭ تەڭگە قارجىلاي كومەك كورسەتەدى.

– قانداستار وتباسىمەن 5 جىل مەرزىمگە الەۋمەتتىك كەلىسىمشارت جاسالادى. وسى شارت نەگىزىندە, ماسەلەن, 5 بالالى وتباسى كوشىپ كەلسە, 3,2 ملن تەڭگەنىڭ شاماسىندا قارجىلاي كومەك الادى. مۇنىڭ سىرتىندا, باسپانا ساتىپ الۋعا ءۇي قۇنىنىڭ 50 پايىزى مولشەرىندە ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتى بەرىلەدى. قالعانىن وزدەرى تولەيدى. الايدا ساتىپ الىناتىن پاتەردىڭ جارتى قۇنى 1 160 اەك-تەن اسپاۋ كەرەك. بيىل كۆوتاعا ەنگەن 150 ادامنىڭ 22-ءسى وسى سەرتيفيكات بو­يىنشا باسپانالى بولدى. مىسالى, ءۇش وتباسى قوستاناي قالاسىنان پاتەر ساتىپ الدى. ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتى بويىنشا 22 وتباسى (86 ادام) جەكەمەنشىك ءۇي ساتىپ الدى. اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى اياسىندا ءبىزدىڭ باسقارمانىڭ سايتىنا اقپاراتتىق پاسپورتتار, ەلدى مەكەندەردىڭ كارتاسى, وبلىسقا قاراستى اۋداندار مەن قالالار تۋرالى دەرەك ورنالاستىرىلعان, – دەيدى باس مامان.

كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»

بىلتىر, بيىل كوشىپ كەلگەن قانداس­تارمەن دە تىلدەسىپ كوردىك. مىسالى, قوستاناي قالاسىنىڭ تۇرعىنى, زەينەتكەر نۇرزيا ءالىموۆا وتكەن جىلى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنان قونىس اۋدارىپ كەلگەن. ايتۋىنشا, مەملەكەت كوشىپ كەلۋگە 275 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ماتەريالدىق كومەك كورسەتكەن.

– قوستاناي قالاسىنداعى مانساپ ورتالىعىنىڭ ماماندارىنا مىڭ دا ءبىر العىس. سول قىزدار بىلمەگەنىمدى ءتۇسىندىرىپ, قۇقىقتىق-اقپاراتتىق تۇرعىدان كوپ كومەك بەردى. سانكت-پەتەربۋرگتەگى پاتەرىم ساتىلدى. ەندى قوستانايدان ءۇي الام با دەگەن نيەتىم بار. بۇرىن باسپانا ساتىپ الۋعا ماتەريالدىق كومەك بەرىلگەن دەيدى. بىراق ءوز باسىم ونداي كومەك العان جوقپىن. ونسىز دا بارىنشا كومەك كورسەتىپ جاتىر, بۇيىرعانى – وسى. مەملەكەتتىڭ موينىندا باسقا دا الەۋمەتتىك مىندەتتەر كوپ قوي, سوندىقتان پاتەردى ءوز اقشاما ساتىپ الايىن دەپ وتىرمىن. وعان جاعدايىم جەتەدى, – دەيدى ن.ءالىموۆا.

الىستان كەلگەن اعايىننىڭ بىردەن ءۇي ساتىپ الاتىن جاعدايى جوق. باستاپقىدا كوبى پاتەر جالداپ تۇرادى. مەملەكەت مۇنى دا ەسكەرىپ, ءۇي جالدايتىندارعا سۋبسيديا تاعايىنداعان.

وڭىردە ءاربىر قالا, ءاربىر اۋدان ورتالىعىندا جاڭا قونىس اۋدارعان نەمەسە كوشىپ كەلەتىن نيەتى بار قانداستارعا جان-جاقتى كومەك كورسەتەتىن مانساپ ورتالىقتارى, ونىڭ بولىمدەرى جۇمىس ىستەپ تۇر. قوستاناي قالاسىنداعى مانساپ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ەلميرا ەسماعانبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, بيىل وبلىس ورتالىعىنا كۆوتا بويىنشا 14 وتباسى (27 ادام) قانداس قونىس اۋدارعان. ونىڭ ىشىندە 3 ادام (1 وتباسى) ەكونوميكالىق ۇتقىرلىق سەرتيفيكاتىن العان.

– بيىل قوستاناي قالاسىنا رەسەي­دەن – 5, وزبەكستاننان 9 وتباسى كوشىپ كەلدى. ولاردىڭ ىشىنەن ەڭبەككە قابىلەتتى 8 ادامدى «Group» سەرىكتەستىگىنە, «سارىارقااۆتوپروم» زاۋىتىنا, مەكتەپتەرگە, مۇگەدەكتەر مەن قارتتارعا قىزمەت كورسەتەتىن ورتالىققا جۇمىسقا ورنالاستىردىق. قانداستاردىڭ كوشىپ كەلۋىنە 7 156 240 تەڭگە كولەمىندە ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلدى. قازىرشە جەكە باسپاناسى جوق وتباسىلار وزدەرى جالداپ تۇرىپ جاتقان پاتەردىڭ اقىسىن تولەۋ ءۇشىن دە اي سايىن مەملەكەتتەن قارجىلاي كومەك الادى. مەملەكەتتەن قايتارىمسىز گرانت الىپ, كاسىپ اشىپ جاتقاندار دا بار, – دەيدى ە.ەسماعانبەتوۆا.

مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن كاسىپكەر­لىككە بەت بۇرىپ جاتقانداردىڭ ءبىرى – تۇرىكمەنستاننان قونىس اۋدارعان كۇمىس ەسىمدى قانداس. كۇمىس بيىل 1 572 800 تەڭگە قايتارىمسىز گرانت الىپ, ناۋبايحانا اشىپ العان. مۇنىڭ سىرتىندا, ءتۇرلى كۋلينارلىق ونىمدەردى ءپىسىرىپ ساتادى.

جوعارىدا بۇگىنگە دەيىن وبلىسقا 37 مىڭ­داي قانداس قونىس اۋدارعانىن ايتتىق. سونىڭ تەڭ جارتىسى وزبەكستان­نىڭ كەندى وڭىرلەرىنەن كەلگەن. دەنى كەن ونەركاسىبى دامىعان رۋدنىي قالاسىنا شوعىرلانعان. بۇرىنعى جىلدارى قان­داستارعا جىل سا­يىن وبلىسقا 500-دەي, ال رۋدنىيعا كەم دەگەندە 200 كۆوتا بولىنەتىن. وكىنىشكە قاراي, كۆوتا سانى جىل ساناپ ازايىپ بارادى. ءتىپتى رۋدنىي قالاسىنىڭ اكىمدىگى جۇمىس ورىندارى مەن باسپانا تاپشىلىعىن, الىستان جەتكەن اعايىننىڭ اراسىندا جوعارى بىلىكتى مامانداردىڭ جوقتىعىن جەلەۋ ەتىپ قانداستاردى قابىلداعىسى كەلمەيتىندەي كورىنەدى.

ارينە, قالا باسشىلىعىنا ەڭ اۋەلى تىنىشتىق كەرەك. ال قالىڭ قانداسقا ارتىندا قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان كەيىنگى ۇرپاقتىڭ, تاربيەلەپ وتىرعان بالا-شاعاسىنىڭ كەلەشەگى ماڭىزدى. سوندىقتان بالام جات جەردە جۇرگەندەي ءوزىن وگەي سەزىنبەسىن دەگەن نيەتپەن ەسكى اتاۋلارعا سىرەسىپ تۇرعان قالا كوشەلەرىن جاستارعا تۇسىنىكتى, بالالارعا ونەگە بولاتىنداي ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن لايىقتى تۇلعانىڭ ەسىمىمەن اتاعىسى كەلەدى. ال بايىرعى تۇرعىندار ودان ات-تونىن الا قاشادى. بۇل جاعداي ۇيقىسىن قاشىرىپ, مازاسىن كەتىرە بەرگەن سوڭ, قالا باسشىلىعى قانداستار كۆوتاسىن ازايتۋدى ءجون كورگەن سىڭايلى.

ودان كەيىن ايتپاۋعا بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە, رۋدنىيدىڭ كەيبىر بايىرعى تۇرعىندارى قانداستاردى وزدەرىنەن تومەن سانايتىنىن كورسەتىپ قويادى. ويتكەنى بايىرعى تۇرعىنداردىڭ جاعدايى بار, تۇرمىسى جاقسى. بىرەۋىنىڭ ءوز اۆتومەكتەبى بار, بىرەۋى «گورنياك» كەشەنىن باسقارادى ءارى دەپۋتات, كوبى مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن كاسىپ اشىپ, مول تابىسقا كەنەلىپ وتىر. سويتە تۇرا, مەملەكەتتىڭ ساياساتىنا قايشى قىلىق كورسەتىپ, قانداستارعا قوقاڭدايتىنى بار. بۇل ەڭ اۋەلى رۋدنىيدا يدەولوگيا جۇمىسىنىڭ اقساپ تۇرعانىن كورسەتەدى.

جالپى, رۋدنىيدا ەتنوستىق قۇرام­نىڭ وزگەرۋى, كوشى-قون ۇدەرىسىنىڭ ۇدەۋى ءتارىزدى جاعداي جايباراقات, قالىپتى, تىنىش وتەتىن قۇبىلىس ەمەس. مۇنداي جاع­دايدا الەۋمەتتىك قايشىلىقتىڭ بولۋى – زاڭدىلىق. بۇل – تاريحتان بەلگىلى نارسە. سوندىقتان قالا باسشىلىعى كۆوتانى ازايتۋدى قويا تۇرىپ, قانداستاردى وزەككە تەپپەي, تۇرعىندار اراسىنداعى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى, تىلدىك كەدەرگىنى جويۋدى قولعا الىپ, ەتنوسارالىق ىنتى­ماق­تى نىعايتۋ جاعىن, قانداستاردى كاسىپكەرلىككە, جۇمىسقا تارتۋ, جاستارعا جوعارعى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىن رەتتەۋ جاعىن ويلاستىرسا يگى.

رۋدنىيداعى قانداستاردىڭ جاعدايىن تالاي جىل «ەگەمەننىڭ» قوستاناي وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى بولعان, كەيىن ءتورت جىلداي «وتانداستار» قورىندا قىزمەت ەتكەن ءنازيرا جارىمبەتوۆادان ارتىق بىلەتىن ەشكىم جوق.

– بىرىنشىدەن, قانداستار رۋدنىيدا تىلدىك ورتا قالىپتاستىردى. مىسالى, رۋدنىيدا قازىر اۋزى-مۇرنىنان شىعىپ تۇرعان 3-4 مەكتەپ بار. جاقىندا 900 ورىندىق تاعى ءبىر مەكتەپ سالىندى. «وتانداستار» قورىنىڭ جۇمىسىمەن رۋدنىيعا ءجيى بارىپ تۇردىم. ويتكەنى كەلگەندەردىڭ 90 پايىزى – نەگىزىنەن وزبەك­ستاندىقتار, سول جەرگە باردى. كوشەدەن 3 ادام كەزدەسسە, سونىڭ ەكەۋى قازاقشا سويلەپ بارا جاتادى. ياعني تىلدىك ورتا جاسادى. مەكتەپتە ءبارى قازاق تىلىندە وقىپ جاتىر. قانداي كەرەمەت! ەرتەڭ ونىڭ ءبارى قازاقتىلدى ازامات, قازاقتىلدى مامان بولىپ شىعادى. ەكىنشىدەن, كەلىپ جاتقانداردىڭ دەنى – ەڭبەككە قابىلەتتى جاستار. بىراق جوعارعى بىلىمدىلەرى وتە از. بۇل وڭىردە جوعارعى ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك مول. قانداستار – نەگىزىنەن جۇمىسشى ماماندار. ءبارى – جاستار. ءبىر وتباسىندا جوق دەگەندە ەكى بالادان بار. كوبى – 5–6 بالالى وتباسىلار. بۇل بىزگە وتە ءتيىمدى. ۇشىنشىدەن, وزبەكستاننان كەلىپ جاتقان جىگىتتەردىڭ 70–80 پايىزى – كەنشىلەر. ايەلدەردىڭ كوبى – كەنىش زەرتحانالارىندا جۇمىس ىستەگەن لابورانتتار. تورتىنشىدەن, قانداستاردىڭ كوبى ەتى ءتىرى, العىر, تاباندى, ەڭبەكقور, بەساسپاپ بولىپ كەلەدى. ولار كەلگەن سوڭ جۇمىسقا تۇرمايىنشا ءبىر جىل بويى ازاماتتىق الا المايدى عوي. سول ارالىقتا سانتەحنيك تە, ەلەكتريك تە بولىپ كەتەدى. كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە, وكىنىشكە قاراي, قانداستار رۋدنىيعا شوعىرلانا بەرمەي, اۋىلعا بارسىن دەگەن شىقتى. 2023 جىلدارى قانداستارعا بەرىلەتىن 500 كۆوتانىڭ 200-ءى رۋدنىيعا بەرىلەدى. قالعاندارىنا اۋدانعا, اۋىلعا بارىڭدار دەيدى. ولار, بىرىنشىدەن, نەگىزىنەن كەندە ىستەگەن ادامدار. كوبى زارافشان, ۇشقۇدىقتان كەلگەن. ەكىنشىدەن, قازىر ۋربانيزاتسيا ءالى توقتاعان جوق. اۋىل حالقى مۇمكىندىگى جەتسە, قازىرگە دەيىن قالادان ءۇي ساتىپ الىپ جاتىر. ال قانداستار نەگە اۋىلعا بارۋ كەرەك؟ ولاردىڭ كوبى كەنشىلەر, مال ۇستاپ كورمەگەن. قازىر قالاعا, كەرىسىنشە, شەتەلدىكتەر قاپتاپ جاتىر. ولارعا ورىن تابىلعاندا, قالادان قانداستارعا نەگە ورىن تابىلمايدى؟ – دەيدى ن.جارىمبەتوۆا.

قالاي دەسەك تە, كەيىنگى جىلدارى قوس­تا­ناي وڭىرىنە قونىستانىپ جاتقان قانداستاردىڭ كوبى – مال شارۋاشىلىعىنا قىرى جوق بولعانىمەن, كەن سالاسىندا امبەباپ كەلەتىن وزبەكستاننىڭ قازاق­تا­رى. ولاردى اۋىلعا جىبەرگەننىڭ وزىن­دە كوبى ءبىر-ەكى جىلدان كەيىن قالاعا قاي­­تىپ كوشىپ كەلىپ الادى. سوندىقتان قان­داس­­تارعا كەدەرگى جاساماي, كەرىسىنشە, ولار­­دىڭ رۋدنىيعا كەلىپ ورنىعۋىن وڭتاي­لان­دىرۋ ماسەلەسىن مىقتاپ قولعا العان ءجون.

قوستاناي وبلىسى