تەرىسكەيدەگى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى – «سولتۇستىك قازاقستان» وبلىستىق گازەتىنىڭ العاشقى ءنومىرى وقىرمان قولىنا تيگەنىنە 95 جىل تولىپ وتىر.
باسىلىم 1920 جىلى رەسەي كوممۋنيستىك پارتياسى (بولشەۆيكتىك) ءسىبىر بيۋروسى مەن اقمولا گۋبەرنيالىق رەۆوليۋتسيالىق كوميتەتىنىڭ ورگانى رەتىندە ومبى قالاسىندا «كەدەي ءسوزى» اتاۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن بولاتىن. ال 1921 جىلعى 7 ناۋرىزدان باستاپ ركپ(ب) اقمولا گۋبەرنيالىق كوميتەتى مەن گۋبرەۆكومنىڭ ورگانى رەتىندە گۋبەرنيا ورتالىعى بولىپ بەلگىلەنگەن پەتروپاۆل قالاسىندا «بوستاندىق تۋى» اتاۋىمەن شىعارىلعان. 1928 جىلعى 14 قاراشادا – «كەڭەس اۋىلى», 1932 جىلعى 1 مامىردا «لەنين تۋى» دەپ وزگەرتىلگەن. 1993 جىلعى 1 جەلتوقساندا قازىرگى اتاۋىنا يە بولدى.
«گازەتىمىزدىڭ ىرگەسىن قالاعان الاش ارىستارىنىڭ العا قويعان ماقساتى قانداي ەدى؟» دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ويلانساق, ماعجان جۇماباەۆتىڭ «كەدەي سوزىندە» جاريالانعان «اۆتونوميا كىمدىكى؟» اتتى ماقالاسى كوپ جايدان حابار بەرگەندەي. «بوستاندىق – ەلدىكى! اۆتونوميا – ەلدىكى!.. ايلى, كۇندى, قاندى, وتتى تاريحى بار; كەڭ, باي, تەرەڭ ءتىلى, ادەبيەتى بار; باسقالارعا ۇيلەسپەيتىن تورەسى, شارۋاسى بار – قازاقتىكى. جۇزدەگەن جىلدار ورىس اقسۇيەكتەرى مەن بايلارىنىڭ تەپكىسىندە ەلدىگىن ۇمىتپاعان الاشتىكى», – دەپ تولعانعان ۇلى اقىننىڭ ازاتتىق تۋرالى اسىل ارمانى, اسقار مۇراتى ارادا عاسىرعا جاقىن ۋاقىت وتسە دە, كوكەيكەستىلىگىن جوعالتپاي, بۇگىندە ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇسىنعان «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسىمەن استاسىپ جاتىر ەمەس پە؟! ءويتكەنى, گازەت قىزمەتكەرلەرى اۋەلدەن ءادىلدىك پەن تەڭدىكتى تۋ ەتىپ ۇستانىپ, حالقىمىزدىڭ ىرگەلى ەل بولۋى جولىندا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدى وزدەرىنىڭ باستى ماقساتى ەتكەنى امبەگە ايان. گازەتتىڭ ەكىنشى اتاۋى «بوستاندىق تۋى» بولعاندىعى دا وسىنى اڭعارتقانداي.
قاراشاڭىراعىمىزدا تۇتاس تۇرىك الەمىنىڭ جارىق جۇلدىزى ماعجان جۇماباەۆ, اسا كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, جالىندى پۋبليتسيست سماعۇل سادۋاقاسوۆ, سونداي-اق قوشكە كەمەڭگەروۆ, ءسابيت مۇقانوۆ, جاقان سىزدىقوۆ, ءماجيت ءداۋلەتباەۆ, ەلجاس بەكەنوۆ, شاحمەت قۇسايىنوۆ, ءالجاپپار ابىشەۆ, ءابدىلدا تاجىباەۆ, ديحان ابىلەۆ, سەيىتجان وماروۆ, جيەنعالي تىلەپبەرگەنوۆ, جۇماعالي ساين, اسقار توقماعامبەتوۆ, ءابدىراحمان ايسارين, عالىم مالدىباەۆ, سافۋان شايمەردەنوۆ سىندى اتاق-داڭقى الىسقا جايىلعان قالامگەرلەر قىزمەت ەتكەندىگىن ايرىقشا ماقتان تۇتامىز. ولاردىڭ ءىزىن باسقان كەيىنگى بۋىن وكىلدەرى دە كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى, انا ءتىلىمىز بەن اتا سالت-داستۇرلەرىمىزدى ءدارىپتەۋگە ءمۇمكىندىگىنشە كوڭىل بولگەن. الايدا, «قىزىل يمپەريانىڭ» ءمۇددەسىن كوزدەگەن كوممۋنيستىك بيلىك ۇلى ماعجاننىڭ وشپەس رۋحى سەزىلگەن, قازاقشىل باسىلىمنىڭ شاڭىراعىن 1963 جىلى جاۋىپ تىنعاندىعى تاريحتان بەلگىلى. بۇل تىڭ ولكەسىن رەسەيگە قوسۋ تۋرالى ويىن اشىق ايتقان كەڭەس وداعىنىڭ سول كەزدەگى ءبىرىنشى باسشىسى نيكيتا حرۋششەۆتىڭ تۇسى ەدى. بيىل دۇنيەگە كەلگەنىنە 100 جىل تولعالى وتىرعان اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ باسىن بايگەگە تىككەن قاھارماندىعىنىڭ ارقاسىندا قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعى ساقتالىپ قالعانى ءمالىم. سوندىقتان دا گازەتىمىزدىڭ 1966 جىلى قايتادان اشىلۋىن, ەڭ الدىمەن, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى پەرزەنتى – جۇمابەك تاشەنوۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىپ, ەسىل ەردىڭ الدىندا تاعزىم ەتۋگە ءتيىسپىز. وسى رەتتە كەزىندە قىزىلجار وڭىرىندە باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان ارداقتى ازامات ەسىمى جاقىندا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن پەتروپاۆل قالاسىنداعى №20 قازاق ورتا مەكتەبىنە بەرىلگەندىگىن ايتا كەتكەن ءجون.
گازەت ۇجىمى قاشاندا ماعجان باستاعان الاش ارىستارىنىڭ ۇلى ىسىنە ادالدىعىن ساقتاپ, ۇلت مۇددەسىنە ايانباي قىزمەت ەتىپ, قىزىلجار جۇرتىنىڭ رۋحاني كوشباسشىسى رەتىندە تانىلىپ كەلەدى. بۇگىندە الدىڭعى تولقىن قالامگەرلەر وزدەرىنىڭ ءبىر كەزدەگى بىلىكتى باسشىلارى, ۇلاعاتتى ۇستازدارى جانە دارىندى ارىپتەستەرى بولعان ءۋاپ راحىمجانوۆ, باقىت مۇستافين, مۇحامەدقالي نۇرعوجين, ءراشيد بادىرلەنوۆ, سەرىك حاسەنوۆ, مالىك مۇقانوۆ, اماندىق ءابجانوۆ, مەرەكە تۇرالين, ءامىر قوجاحمەتوۆ, قايىربەك بايمۇقانوۆ, ەربول شايمەردەنوۆ, قۇرمان رامازانوۆ, روزا مولداقوۆا جانە باسقالاردى ساعىنىشپەن ەسكە الىپ وتىرادى. الدىمىزدا جۇرگەن ارداگەر اعالارىمىز سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى وجان قالي, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى جۋرناليستەرى مۇرات نۇرمۇقانوۆ, اسكەر ابىلقايىروۆ, اماندىق جانتەمىروۆ جانە بەلگىلى ساتيريك-جازۋشى جولامان شاحانوۆتىڭ ورىندارى – ءاردايىم قاراشاڭىراعىمىزدىڭ تورىندە. ال ءبىر توپ اعا ارىپتەسىمىز زەينەتكەر اتانسا دا, وتكىر قالامدارىن قولدارىنان تاستاماي, وندىرتە جازىپ, قالتقىسىز قىزمەت ىستەپ ءجۇر. ولاردىڭ ىشىندە بەلگىلى جۋرناليست, جازۋشى, قوعام قايراتكەرى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى جاراسباي ءسۇلەيمەنوۆتىڭ ورنى ەرەكشە. ۇجىمنىڭ ءبىرىنشى باسشىسى رەتىندە ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى وتپەلى كەزەڭدە رەداكتسيادا قوردالانىپ قالعان كوكەيكەستى ماسەلەلەردى تاباندىلىقپەن شەشىپ, دارىندى جاستاردى قىزمەتكە تارتىپ, باسىلىمدى شىعارماشىلىق جاڭا بيىككە كوتەرە بىلگەن جاراسباي قابدوللا ۇلى كەيىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. حالىق قالاۋلىسى بولا ءجۇرىپ, نەلەر كوكەيكەستى ماسەلەلەردى وزىنە ءتان جۋرناليستىك وتكىرلىكپەن قوزعاپ, ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىلعان اعا ارىپتەسىمىز سودان سوڭ بىرنەشە جىل «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليكالىق گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن دە ابىرويمەن اتقاردى. ال, بىلتىر «قىزىلجارىم!» دەپ سوققان جۇرەك قالاۋىمەن تۋعان ءوڭىرىنە ورالىپ, ءوزىنىڭ ۇشقان ۇياسى – «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورلىعى قىزمەتىن قايتادان قولىنا الدى. بۇگىندە باسىلىمىمىزدىڭ شىعارماشىلىق تىڭ ىزدەنىستەرمەن تانىلۋىنا تىكەلەي ۇيىتقى بولىپ ءجۇر.
مايتالمان جۋرناليست, بەلگىلى اقىن بولات قوجاحمەتوۆ جەتپىستىڭ اۋىلىنا جاقىنداپ قالسا دا, «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتى شەف-رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە جاس جۋرناليستەردىڭ شەبەرلىكتەرىن جەتىلدىرۋگە ايانباي اتسالىسۋدا. نۇرسايىن ءشارىپ, توقتار زىكىرين, زەينوللا اكىمجانوۆ سىندى ولەڭ سوزگە دە, قارا سوزگە دە قامشى سالدىرمايتىن جۋرناليست, اقىن اعالارىمىز جاستارمەن جارىسا جۇمىس ىستەۋدە. ولاردىڭ وكشەسىن باسىپ كەلە جاتقان زاراپ قۇسايىنوۆ, قوشان قالي, ءلايلا جانىسوۆا, گۇلگۇل تولەشەۆا, الما ءجۇسىپوۆا سىندى جۋرناليستەر ەڭبەگى ءارتۇرلى دەڭگەيدە ءادىل باعاسىن الدى. ال ءىزباسار كەيىنگى بۋىننىڭ ىشىندە ارايلىم بەيسەنباەۆا, جادىرا قانافينا, قانات اتامانوۆ, نۇرگۇل وقاشەۆا سىندى العىر دا ىزدەنىمپاز جاستار ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەدى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قىزىلجار وڭىرىندە انا تىلىمىزگە قۇرمەت پەن قۇلشىنىستىڭ ارتۋىنىڭ ارقاسىندا «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ تارالىمى ەكى ەسەدەن استام ءوسىپ, بۇگىندە 10 مىڭ دانادان استى. بۇعان قوسا, كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى – «سولتۇستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ شەف-رەداكتورى روزا شاكەنوۆانىڭ كوپ كۇش-جىگەر جۇمساۋىنىڭ جانە «قازكونتەنت» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا جاسالىپ, قالىپتاستىرىلعان سايتىمىزدىڭ اي سايىنعى تۇراقتى وقىرماندارىنىڭ سانى قازىر 19 مىڭنان اسىپ, بۇل ءجونىنەن وبلىستىق قازاقتىلدى باسىلىمداردىڭ الدىڭعى لەگىنەن كورىندىك. بۇل دا شىعارماشىلىق ۇجىمعا ورتاق جەتىستىك. ويتكەنى, وقىرمان گازەت بەتىنەن دە, سايتىمىزدان دا قىزعىلىقتى دۇنيە ىزدەيتىنى داۋسىز.
گازەتتى شىعارۋشى «قىزىلجار-اقپارات» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرىلتايشىسى رەتىندە وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ رەداكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىقپەن جۇمىس ىستەۋىنە قولايلى جاعداي تۋعىزۋ ماسەلەسىنە قامقورلىقپەن كوڭىل ءبولىپ وتىر. ەرىك حامزا ۇلىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا «سولتۇستىك قازاقستانعا» جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بەرىلەتىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى كەمىتىلمەي, جۋرناليستەردىڭ ەڭبەكاقىسى ءوسىرىلىپ, رەداكتسيانىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارمەن جابدىقتالۋى دا جىلدان-جىلعا جاقسارتىلۋ ۇستىندە.
95 جىلدىق – رەداكتسيانىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمى مەن قالىڭ وقىرمان قاۋىم ءۇشىن ايتۋلى وقيعا ەكەندىگى انىق. سوعان وراي باسىلىمىمىزدىڭ ايشىقتى بەلەسىن وقىرماندارمەن كەزدەسۋلەر سياقتى شارالار ارقىلى اتاپ ءوتۋدى ءجون كوردىك. «سىن تۇزەلمەي, ءمىن تۇزەلمەيدى» دەگەندەي, گازەتىمىزدىڭ جەتىستىگى دە, كەمىستىگى دە ءسوز بولاتىن مۇنداي باسقوسۋلاردى الداعى ۋاقىتتا جالعاستىراتىن بولامىز. سونداي-اق, «سولتۇستىك قازاقستاندا» ءار جىلدارى ءارتۇرلى قىزمەت اتقارعان, بۇگىندە ارامىزدا جوق ارىپتەستەرىمىزدىڭ سوڭدارىندا قالعان شىعارماشىلىق مۇرالارىن جانە ولار جايلى ەستەلىكتەردى جيناستىرىپ, كىتاپ شىعارۋدى ۇيعاردىق. «بىزدەردى ىزدەيتۇعىن جان بولسا ەگەر, شاڭ باسقان ارحيۆتەردەن تابىلارمىز...» – دەپ, ۇلى مۇقاعالي اقىن جازعانداي, ومىردەن وتكەن ارىپتەستەرىمىزدىڭ مىناۋ كوز قيمايتىن جالعان دۇنيەگە ىڭكار نازىك جاندارى مەن «ەلىم!» دەپ سوققان جۇرەكتەرىنىڭ لۇپىلدەرى سەزىلەتىن شىعارمالارىن ىزدەستىرىپ تاۋىپ, ءبىر كىتاپ ەتىپ شىعارۋ – ولاردىڭ الدىنداعى ازاماتتىق پارىزىمىزدى وتەۋدىڭ باستاماسى عانا. ويتكەنى, اللا تاعالا قولدارىنا قاسيەتتى قالام ۇستاتىپ, بۇل دۇنيەدە ءادىلدىك پەن شىندىقتىڭ جارشىلارى ەتىپ جاراتقان ارداقتى ءارىپتەستەرىمىزدىڭ ارقايسىسىنا ءبىر-ءبىر كىتاپ ارناساق تا, ارتىق ەمەس.
كارىباي مۇسىرمان,
«قىزىلجار – اقپارات»
جشس ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى.
پەتروپاۆل.