اعالار اماناتىنا ادالدىق

جيناقتىڭ تانىستىرىلىمىنا قاتىسقان اۆتور بۇل ەڭبەكتى تىرشىلىك تاقتاسىندا ءوزى تىكەلەي ارالاسىپ اعا-ءىنى بولىپ تابىسقان, قامقورلىعىن كورگەن, ءومىر-ونەگەسىن بيىك قوياتىن تۇلعالار الدىنداعى ىنى­لىك ءھام شاكىرتتىك بورىشى رەتىندە جارىققا شىعارعانىن اتاپ ءوتتى. XX عاسىردىڭ سوڭى مەن XXI عاسىردىڭ باسىنداعى حالقىمىزدىڭ ايتۋلى ون بەس تۇل­عاسىن قامتىعان جيناقتىڭ جە­كەلەگەن تاراۋلارى, كىتاپقا ەنگەن اسەرلى ەستەلىكتەردىڭ ءبىر­سىپىراسى بۇعان دەيىن مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانعان.

تاعىلىمدى جيناقتىڭ العاش­قى ەسسەسى «عۇلاما» دەگەن تا­قىرىپپەن ماناش قوزى­باەۆ­قا ارنا­لىپ, اۆتور ۇستاز بەن شا­كىرت­تىڭ جاراسىمدى سىي­لاستى­عىن, مەيىرىم مەن شا­پا­عات­قا بولەنگەن ۇمىتىل­ماس جىلداردىڭ ەستەلىگىن بايان ەتە­دى. ال «اقساراعات» ەس­سەسىندە عى­لىمي جەتەكشىسى اكادەميك سا­لىق زي­مانوۆ­تىڭ مايدان مەن عىلىم جو­لىنداعى قايراتكەرلىك جو­رىق­تارىنان سىر شەرتكەن. سول سياقتى ۇلتتىق عىلىم اكا­دەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, لەنيندىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى شاھماردان ەسەنوۆ, اكادەميكتەر رىمعالي نۇرعالي, تورە­گەلدى شارمانوۆ, ومىر­بەك جولداسبەكوۆ, زەينوللا قابدولوۆ, پروفەسسور تەمىر­بەك قوجاكەەۆ تۋرالى تول­عانىستاردىڭ ءاربىرى تەبىرەنىس­پەن قاعازعا تۇسكەن.

اۆتور حالىق قاھارماندا­رى, رەيحستاگقا تۋ تىككەن را­قىمجان قوشقارباەۆ پەن پارتيزان جازۋشى قاسىم قايسەنوۆ جايىنداعى «جاۋجۇرەك» جانە «قاھارمان» ەسسەلەرىن سۇراپىل سوعىس جىلدارىنداعى كوپشىلىككە بەلگىسىز, ناقتى قۇجاتتارمەن دايەكتەيدى.

سونىمەن قاتار ايتۋلى قوعام قايراتكەرلەرى كامال سمايىلوۆتىڭ, قالتاي مۇ­حامەدجانوۆتىڭ, شوت-امان ءۋاليحاننىڭ عيبراتتى عۇمىر­لارى شالقار شابىتپەن قا­عازعا تۇسكەن. كەيىنگى كەزەڭدە زور ىزدەنىسپەن جازىلىپ, وقىر­ماندار ىقىلاسىنا بولەنگەن زەرتتەۋى قازاقتىڭ عۇلاما جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ۇلى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, مادەنيەتتانۋشى مۇرات مۇحتار ۇلى اۋەزوۆكە ارنالعان. بۇل ەسسەدە كەيىپ­كەر­دىڭ بالالىق شاعىنان باستالعان ءومىر جولى كوركەم سۋرەتتەلەدى. «اسىلزادا» ەسسەسى – اۆتوردىڭ قولىنا العاش قالام ۇستاتىپ, «الىپپەدەن» بۇرىن قاسيەتتى «قۇ­راندى» وقىتقان اكەسى ابرار اكە­تاي ۇلىنا ارنالىپتى.

ءىس-شارانى جۇرگىزگەن اقىن باۋىر­جان جاقىپ كىتاپتا ات­تارى قوعامعا تانىس قايرات­كەرلەردىڭ تاسادا قال­عان ازا­مات­تىق قادامدارى, باعا­لان­باي قالعان قايسارلىقتارى, بەي­مالىم قىرلارى سيپاتتالعانىن ايتادى.

«بۇل كىتاپ ءىنىنىڭ اعالار تۋرا­لى سەزىمى عانا ەمەس, ال­دىڭعى تولقىننىڭ ايتۋلى تۇل­عالارىن تولىق تالداپ, تەرەڭ باعالاۋى. جيناق جىلدار بويى جيناق­تالعان زەرتتەۋلەردەن, ۇلكەن ارحيۆتەردەن الىنعان مۇراعات قۇجاتتارىنان, تولىمدى دەرەكتەردەن تۇرادى. بۇل ەسسەلەر – وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن وزىنشە ءبىر تاربيە الاتىن مەكتەپ. ايبىندى تۇلعالار­دىڭ ەل ەرتەڭى ءۇشىن عىلىمدا, ادە­بيەتتە, زاڭ سالاسىندا, ما­دەنيەت­تانۋدا, جۋرناليستيكا­دا تالماي ەتكەن ەڭبەگى, توك­كەن تەرى كەيىنگىلەر ءۇشىن شام­شىراق. «تۇركىستان» گازەتىندە ابزال بوكەننىڭ, «قازاق ادە­بيەتى» گازەتىندە قانسەيىت ابدەز ۇلىنىڭ, «انا ءتىلى» گازەتىندە نۇرعالي ورازدىڭ, الەۋ­مەتتىك جەلىدە جۇسىپبەك قورعاسبەكتىڭ, قالي سارسەنباي مەن ديدار امانتايدىڭ, سول سەكىلدى وسى كىتاپتى وقىعان باسقا دا قالام ۇستاعان ازا­ماتتاردىڭ پىكىرى جاريالاندى. سوعىس جىل­دارىنداعى تاريح, اشارشىلىق كەزىن­دەگى تاريحىمىز دا, زوبا­لاڭ رەپرەسسيا كەزىندەگى كەيبىر اق­تاڭداقتار دا, الاش ارداق­تىلارىنىڭ اتقارىپ كەت­كەن ىستەرى دە وسى جيناقتا قام­تىلعان», دەيدى باۋىرجان جاقىپ.

ەركىن فورماتتا وربىگەن تۇساۋكەسەردە ۇلتتىق مادەنيەت, تاريحي تۇلعالاردىڭ ەل بىلە بەرمەيتىن بەيمالىم قىرلارى حاقىندا ەستەلىكتەر ايتى­لىپ, اكادەميك جانعارا دادە­باەۆ, جازۋشى كادىربەك سە­گىزباي ۇلى, اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا, جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇل­كەنوۆ, تاعى باسقا دا ادە­بيەت پەن عىلىم مايتالماندارى پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. كىتاپ تۇساۋكەسەرىنەن تاعىلىم قالۋى كەرەگىن ايتقان اۆتور بىر­قاتار كىتاپحانالار مەن وقۋ ورىن­دارىنىڭ قورىنا «مەنىڭ اعا­لارىم» جيناعىن سىيعا تارتتى.

«مەنىڭ كەيىنگى 25 جىلداعى عۇمىرىم تۇگەلدەي مادەنيەتكە, اقپاراتقا, كىتاپ باسۋ ىسىنە ار­نالعان ەكەن. كوپ جۇرت وسى سالانى ۇزاق باسقارعان ادام 2-3 جىل سايىن كىتاپ شىعارعان شىعار دەپ ويلاۋى مۇمكىن. بىراق مەن 25 جىلدا بىردە-ءبىر كىتاپ شىعارماپپىن. بۇل جازۋدى توقتاتقانىم ەمەس, وسى جىلدار بەدەرىندە ۇزدىكسىز جازۋمەن بولدىم. قىزمەتتەن كەتكەننەن كەيىن بار كۇش-قۋاتىمدى قالامعا ارنادىم دەسەم دە بولادى. جازعان-سىزعاندارىمدى جيناقتاعاندا 7-8 تومعا ەركىن جەتەتىن دۇنيەلەر بار ەكەن. ونىڭ ءبارىن اسىقپاي, رەت-رەتىمەن شىعاراتىن ۋاقىت كەلدى دەپ ەسەپتەيمىن. «مەنىڭ اعالارىم» جيناعىنداعى ەسسەلەر 20 جىل بويى جازىلىپ كەلە جاتقان دۇنيە. ءبىرازى گازەت-جۋرنالداردا جاريالاندى. باسىلىمنىڭ ءبىر ەرەك­شەلىگى – بۇل دۇنيەلەر العا­شىندا قالاي جازىلسا, ەش­بىر جەرىن وزگەرتپەستەن قاز-قالپىندا ۇسىنىپ وتىرمىن. كەيىپ­كەرلەرىمنىڭ ءاربىرى عىلىمعا, ۇلتقا, شىنايى قىزمەت ەتكەن ادامدار», دەيدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد.

الماتى