شەتەل ينۆەستورلارى وتاندىق مۇناي كەن ورىندارىنان كەتكىسى كەلمەيدى. سەبەبى نەدە؟

بۇل رەتتە تەڭىز كەن ورنى Chevron كومپانياسىنا بولجامدى 28 ملرد دوللار, ExxonMobil-گە 14 ملرد دوللار ەركىن اقشا اعىمىن جىبەرەدى. جشس ليتسەنزياسىنىڭ 2033 جىلعا دەيىن جارامدى بولۋى جانە ونىڭ ۇزارتىلۋى تۋرالى كەلىسسوزدەر اكتيۆتىڭ قۇنىن ودان ءارى ارتتىرا تۇسەدى.

قاشاعان دا حالىقارالىق كورپوراتسيالار ءۇشىن اسا ماڭىزدى اكتيۆ بولىپ وتىر. Eni, TotalEnergies جانە Shell, ارقايسىسى 2030 جىلعا دەيىن وسى كەن ورنىنان 5 ملرد دوللاردان بوس اقشا اعىنىن الۋى مۇمكىن. Eni ءۇشىن قاشاعان مەن قاراشىعاناق – كولەمى مەن كىرىسى بويىنشا كومپانيا پورتفەلىندەگى جەتەكشى اكتيۆتەر. ليتسەنزيالاردىڭ 2041 جانە 2037 جىلدارعا دەيىن كۇشىندە بولۋى دا يتاليالىق كومپانيانىڭ ايماقتان كەتۋ ىقتيمالدىعىن بارىنشا تومەندەتەدى.

وسىنىڭ ناتيجەسىندە Chevron مەن Eni-ءدىڭ الەمدىك دالەلدەنگەن مۇناي قورىنىڭ 20-25%-ى قازاقستاندا شوعىرلانعان. بۇل ءبىزدىڭ ەلدى ولاردىڭ جاھاندىق ستراتەگياسىنداعى تىرەك نۇكتەسىنە اينالدىرادى.

تەڭىز, قاشاعان جانە قاراشىعاناق – بۇكىل كاسپي ايماعىنداعى ءۇش ءىرى اكتيۆ. تىكەلەي جانە جاناما تابىس كولەمى بويىنشا ولار Chevron, Eni, Shell, TotalEnergies جانە ExxonMobil ءۇشىن پورتفەلدىڭ يادروسى سانالادى.

بۇل ەلىمىزگە الداعى ليتسەنزيالاردى ۇزارتۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەردە بىرەگەي ارتىقشىلىق بەرەدى. تەڭگەرىمدى فيسكالدىق ساياسات پەن ۇزارتىلعان كەلىسىمدەر 2040 جىلدارعا دەيىن تۇراقتى ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ نەگىزىن قالاۋ مۇمكىندىگىنە يە.

ساۋالناما ناتيجەسىندە 1 600 قاتىسۋشىنىڭ 1 000-ى ليتسەنزيانى ۇزارتۋدا ەڭ سەنىمدى ارىپتەس رەتىندە Chevron-دى تاڭداعان. ال سەنىم دەڭگەيى تومەن كومپانيالار قاتارىندا:

لۋكويل – 38%; Eni – 26%; CNPC – 23%.

رەسەيلىك «روسنەفت» جانە «لۋكويل» كومپانيالارىنا قارسى سانكتسيالار ودان ءارى كۇشەيتىپ وتىر. اسىرەسە, 2025 جىلى 6,4 ملرد دوللارلىق FID شەشىمى كۇتىلەتىن «قالامقاس-حازار» جوباسىندا «لۋكويلدىڭ» 50% ۇلەسىنە قاتىستى الاڭداۋشىلىق بار.

«قازمۇنايگازدىڭ» قارجىلىق كورسەتكىشتەرى دە وسى ءۇش الپاۋىت جوباعا تاۋەلدى. 

«سوڭعى 10 جىلدا جالپى مۇناي ءوندىرۋ 10%-عا ءوستى. بىراق ءۇش الپاۋىتتى الىپ تاستاساق, تەك وتاندىق كومپانيالاردىڭ ءوندىرىسى 35%-عا تومەندەگەن», دەدى پرەمەر-ءمينستردىڭ كەڭەسشىسى الىشەر قوجاسباەۆ.

بۇل مالىمدەمە تەڭىز, قاشاعان جانە قاراشىعاناقتىڭ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن ماڭىزىن ايقىن كورسەتەدى. ولار تەك شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن عانا ەمەس, ۇلتتىق كومپانيا مەن بۇكىل ەكونوميكانىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعى ءۇشىن شەشۋشى ءرول اتقارادى.

ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا, قازاقستان – الەمدىك مۇناي-گاز الپاۋىتتارىنىڭ پورتفەلدەرىندەگى ستراتەگيالىق ورتالىق. ءۇش نەگىزگى كەن ورنى ۇزاق مەرزىمدى قورلار مەن جوعارى تابىستى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. سوندىقتان Chevron, Eni, Shell جانە TotalEnergies قازاقستاننان كەتكىسى كەلمەيدى, كەرىسىنشە, ينۆەستيتسيانى ارتتىرۋعا مۇددەلى.

ەندى ءبارى قازاقستاننىڭ بۇل الەۋەتتى قانشالىقتى ءتيىمدى پايدالاناتىنا بايلانىستى – ليتسەنزيالاردى ۇزارتۋ, سالىق ساياساتىن ازىرلەۋ جانە مۇناي-گاز وڭدەۋدى دامىتۋ ارقىلى ەل ءۇشىن ۇزاق مەرزىمدى پايدا الۋ.