بىتكەن ءىس بىزدە دە جەتكىلىكتى

وبلىستىڭ اۋدان-قالالارىنان كەلگەن وكىلدەر وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ­تىڭ حالىق الدىنداعى ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋىنە جينالدى. اكىمدەردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرىنىڭ ماقساتى – اتقارىلعان جۇمىس قورى­تىن­دىسى جانە جاڭا ماقسات مىندەتتەردى ايقىنداپ الۋ. ەلباسى جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ بارىمىزگە ورتاق مىندەت. بۇل ءبىزدىڭ ءوندىرىستى ءوڭىر ءۇشىن دە ماڭىزدى, دەدى وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆ. وتكەن جىلى «ەرتىس ينۆەست-2014» حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋمى وتكىزىلدى. فو­رۋم­دا EBRD, «قازاگرو», «دامۋ», جي­ناق­بانك, يتاليالىق ATENA كومپانياسىمەن 39 ملرد. تەڭگە بولاتىن ونداعان قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ناتيجەسى قالاي بولارىن, قۇجاتتارداعى جوبالار قالاي ىسكە كىرىسەرىن الدا كورەرمىز. وبلىس اكىمدىگى جەرگىلىكتى ۇلەستى دامىتۋ بويىنشا ەلدىڭ ۇلتتىق كومپانيالارى جانە جۇيە قۇرۋشى كاسىپورىندارىمەن 128 ملرد. تەڭگەگە كەلىسىم جاسادى. وتكەن جىلى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 348 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. 781 كاسىپورىننىڭ جۇمىس بەرۋشىلەرىمەن جانە كاسىپوداقتارىمەن جۇمىس ورىندارىن ساقتاۋ بويىنشا 236 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ەكىنشى ءبىر ماسەلە – وبلىستىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ستراتەگياسى. بۇل قۇجاتتى جاساۋعا شەتەلدەن وزىق ويلى ماماندار شاقىرتىلىپتى. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا 625 جوبا قارجىلاندىرىلىپ, وبلىس رەسپۋب­ليكا بويىنشا كوشباسشىلىق ورنىن ساقتاپ قالىپتى. تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ قارقىنى رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىزدىڭ ءوڭىر ەكىنشى ورىندا. «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىنداعى جوسپارلانعان بارلىق ينديكاتورلار ورىندالدى. جوسپار 165,1 مىڭ شارشى مەتردى قۇراسا, ناقتى 201 مىڭ شارشى مەتر ىسكە قوسىلدى. وتكەن جىلى وبلىستا 10939 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى, ونىڭ ىشىندە 5888 – تۇراقتى, دەپ اتاپ ءوتتى ق.بوزىمباەۆ. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە العاشقى بەسجىلدىقتا 68 جوبا ىسكە قوسىلدى. سونىمەن بىرگە, 15 جوبا پايدالانۋعا بەرىلىپ, 1245 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. ال ءۇيد باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعىندا ينۆەستيتسيا كولەمى 1,2 ترلن. تەڭگە بولاتىن 6 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 24 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. بيىل «پاۆلودار» اەا اۋماعىندا 3 جوبا ىسكە قوسىلدى. قۋاتتىلىعى جىلىنا 3 مىڭ توننا بولاتىن كاتودتى مىس وندىرىلە باستادى. ءۇشىنشى, جۇرتشىلىق الاڭدايتىن ەكولوگيا ماسەلەسى – وڭىردەگى ايرىقشا قالدىقتارى بار 8 ونەركاسىپتىك نىسانداردىڭ («قازاقستان ءاليۋمينيى», «قەز», «پمحز», «كاۋستيك», «نەفتەحيم-LTD», «افز», «ەەك») سانيتارلىق-قورعالعان ايماقتار اۋماعىندا ىرىكتەۋ سىناماسىن وتكىزۋدى قاراستىراتىن قورشاعان ورتانىڭ فوندىق مونيتورينگ باعدارلاماسى قابىلداندى. بۇگىندە ءۇش قالادا 10 باقىلاۋ بەكەتى جۇمىس ىستەپ تۇر. ەميسسيا تولەۋدەن بيۋدجەتكە 11,5 ملرد. تەڭگە ءتۇستى. وبلىستاعى «بىلقىلداق» كولىنىڭ ەكولوگيالىق پروبلەماسىن شەشۋ ماقساتىندا گەرمانيالىق ماماندار جۇمىس جاساۋدا. وبلىستا جەر قورىن تۇگەندەۋ جانە ەگىستىك جەرلەردى ءارتاراپتاندىرۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلدى. 4 ميلليون گەكتاردان استام جەر تەكسەرىلىپ, ناتيجەسىندە 587 مىڭ گا پايدالانىلمايتىن جەر انىقتالدى, ونىڭ 26 پايىزى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ ءسۇت ساتىپ الۋ شىعىنىن سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى ىسكە اسا باستادى. بۇل قۇرعاق ءسۇت ءوندىرىسىن – 16,1, سارى مايدى – 17,6, ىرىمشىكتى 14,3 پايىزعا ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. جۋىردا, اقسۋ قالاسى اۋىلدىق ايماعىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 8 مىڭ توننا ەتتى قۇرايتىن «قىزىلجار-قۇس» فابريكاسى قالپىنا كەلتىرىلدى. بيىل وسى جەردە 10 مىڭ توننا ەت وندىرۋگە ارنالعان تاعى ءبىر قۇس فابريكاسىنىڭ قۇرىلىسى باستالادى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا 3,5 ملرد. تەڭگەنىڭ 83 جوباسى ىسكە قوسىلدى. وبلىس رەسپۋبليكا بويىنشا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەت ءونىمىن ەكسپورتتادى. جاڭا ءپىشىمدى كاسىپورىندار اشىلىپ, 600-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. بارلىق ساۋدا جەلىلەرىندە «قازاقستاندا جاسالعان» اتتى سەكتسيالار اشىلدى. ال باستى جوبالاردىڭ ءبىرى – ەلباسى جولداۋىندا ايتىلعان ەكىباستۇز – سەمەي – وسكەمەن باعىتىنداعى 402 شاقىرىم (ونىڭ ىشىندە 297 شاقىرىم پاۆلودار وبلىسىنا تيەسىلى) ۇزىندىقتاعى جوعارى كەرنەۋلى جەلى (لەپ-500كۆت) قۇرىلىسى قۋات كوزدەرىنىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. «ورتالىق – شىعىس» باعىتى بويىنشا استانادان پاۆلودار ارقىلى وسكەمەنگە دەيىنگى اۆتوموبيل جولدارىن قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىنا 6 مەردىگەر ۇيىم مەن 1800 مامان اتسالىسادى. ءتيىستى قىزمەتتەردى اتقارۋ ءۇشىن قوسىمشا 1200 جۇمىس ورنى قاجەت بولماق. وسى جوبانىڭ ارقاسىندا 2017 جىلعا قاراي اقمولا وبلىسىنان لەنين كەنتىنە دەيىن ۇزىندىعى 215 كم. بولاتىن زاماناۋي اۆتوماگيسترال سالىنادى. سونىمەن قاتار, ەكى شاعىن كوپىر («ەرتىس – قاراعاندى» ارناسى ارقىلى شىدەرتى مەن قالقامان كەنتتەرى ايماعىندا), 16 جاڭا جول ايىرىعى قۇرىلىسى مەن تاعى ۇشەۋىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى قاراستىرىلعان. جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە ۇزىندىعى 168 شاقىرىم بولاتىن پاۆلودار – سەمەي باعىتى بويىنشا اۆتوماگيسترال ۋچاسكەسى سالىنباق. اتالمىش ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە جەرگىلىكتى مامانداردى تارتۋ باسىمدىلىققا يە بولماق, دەدى قانات بوزىمباەۆ. تۋريستىك قاۋىمداستىق وكىلدەرىن تارتۋ ارقىلى تۋريستىك كلاستەردىڭ شەبەرلىك جوسپارى دايىندالعان. وڭىردەگى تۋريزم باياناۋىل, اسپان استىنداعى «قازداردىڭ ۇشۋى» تابيعي ەسكەرتكىشىن اشۋ, وزەن ارقىلى جولاۋ­شىلار قاتىناسىن, ەتنوتۋريزمدى, ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ءتۋريزمىن دامىتۋ ارقىلى داميدى. بيىل «قازترانسويل» اكتسيونەرلىك قوعامى سالىپ جاتقان 320 ورىندىق بالاباقشانىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. مايقايىڭ كەنتىندە 420 ورىنعا ارنالعان قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. جاقىندا شارباقتى اۋدانى شارباقتى اۋىلىندا 300 ورىندىق مەكتەپ اشىلادى. وسى جىلى 3400 وقۋشىعا ارنالعان تاعى دا 5 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى جالعاسادى. وبلىستىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن وتكەن جىلى 278 ميلليون تەڭگەگە 3 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا مەن 1 فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكت سالىندى. وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 59 سانيتارلىق ماشينا ساتىپ الىندى, ونىڭ ىشىندە 33 رەانيموبيل بار. مىنە, ءبىز قانات بوزىمباەۆتىڭ وبلىس­تى باسقارعان ءبىر جىل ىشىندەگى جۇمى­سىن وسىلاي سارالاپ كوردىك. وبلىستاعى ­اۋدانداردا الدى – 27, سوڭى 11 مىڭنىڭ اينالاسىندا حالىق قالدى. ناقتى جاعدايدى كوزبەن كورگەن ەستىگەننەن ءجۇز ەسە ارتىق. اۋىلدىقتاردىڭ قاشان كلۋب, مادەنيەت ۇيلەرىن, مەكتەپ سالىپ بەرەسىڭدەر, جولدى كىم جوندەيدى, مال ۇرلىعى ازايماي تۇر, تازا اۋىزسۋ ىشكىمىز كەلەدى دەگەن وتىنىشتەرى جەتەدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا اۋىلداردا جۇمىستار قولعا الىنباي تۇر. سوندىقتان, ق.بوزىمباەۆ بارلىق اكىمدەرگە بيىلعى جىلى كەم دەگەندە 2 اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن اشۋدى تاپسىردى. اقسۋدىڭ كوپ اۋىلدارى بۇرىنعى اكىم جاساپ كەتكەن وڭتايلاندىرۋدىڭ زاردابىن كورىپ وتىر. اۋىل اكىمدەرىنىڭ بيىلعى كەزدەسۋلەرىنە بارعاندا ەستىگەنىمىز جىلداعى جىر – قار كۇرەۋگە تراكتور كەرەك, قاردىڭ استىندا قالدىق, اۋىل مەكتەپتەرى سۋىق. جولسىز تىرشىلىك جوق. ەسەپتى كەزدەسۋدىڭ وزىنە اۋىل حالقى جەتە الماي زار بولادى. ودان كەيىنگى ماسەلە, ەرتىس, ماي اۋداندارىنداعى توپتىق سۋ قۇبىرلارىن جاسايمىز دەپ كەلگەندەر, سۋ قۇبىرى دا جوق, قاراجات تا جوق, قازىر بۇل ماسەلە ءالى سوتتا قارالۋمەن كەلەدى. ەكىباستۇزداعى 700 ورىندىق اپاتتى الىپ قۇرىلىس نە اياقتالعانى, نە اياقتالماعانى بەلگىسىز ءالى تۇر. تاعى دا ءبىر وكىنىشتىسى, اۋىلداردا وقۋشى بالا سانى ازايۋدا. ءار سىنىپتا 3-5 بالا قالدى. كەرىسىنشە, مىسالى, ىلعي قازاق اعايىندار تۇراتىن پارامونوۆكا اۋىلىندا بالا كوپ, مەكتەپ تار. نازار قاجەت. اۋىلدىڭ بولاشاعى – ءوڭىردىڭ بولاشاعى. نەگىزىنەن بۇل ماسەلەلەر كەزەك كۇتتىر­مەيتىن ماسەلەلەر. باستى ماقسات – ەكونو­ميكالىق ءوسىمنىڭ قارقىنىن ساقتاپ قالۋ. سونداي-اق, الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداپ, ەكونوميكانى قولداۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ الدىمىزدا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك تۇر, دەيدى قانات بوزىمباەۆ. جيىن سوڭىندا ادەتتەگىدەي زالدان قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ قايتارىلدى. فاريدا بىقاي, «ەگەمەن قازاقستان». پاۆلودار وبلىسى.