سۋرەت اينالاسىندا جۇرگەندەردىڭ كوبى ەربولات تولەپبايدىڭ توسىن كارتينالارى تۋرالى سويلەگەندە, ەۋروپاعا ەركىندەپ ەسىك اشقانىن, اتاقتى سالۆادور ءداليدىڭ ءىزباسارى ەكەنىن, رەاليزمنىڭ باسىنان اتتاپ ءوتىپ, سيۋررەاليزمگە جول سالىپ, ودان دا ءارى ىلگەرىلەپ, پوستسيۋرەاليزمگە اياق باسىپ, ەركىن كوسىلگەنىن ايتادى. دۇرىس قوي. سويتە تۇرا ءبىز ونىڭ الگىندەي يزمدەر مەن اعىمداردىڭ اۋىلىنا ات شالدىرىپ قانا قويماي, تۋعان توپىراعىنا قايتىپ, ءوزىنىڭ سارى دالاسىنىڭ قاينارىنان قۇنار العان قازاقى مانەرىن دە ايتقىمىز كەلەدى.
جاھاندى ارالاپ 40-تان استام حالىقارالىق كورمە وتكىزگەنىن, كارتينالارى اسا قىمبات باعالانعانىن, ەڭبەكتەرىنە ەڭ اتاقتى تۇلعالار «قۇدا تۇسكەنىن», الەمدىك سۋرەت ونەرىنىڭ جاۋھارلارىن بويىنا قانشا سىڭىرسە دە, وزگەلەرگە ءوزىنىڭ قازاقى مانەرىن تانىتۋمەن كەلە جاتقانىن نەگە ايتپاسقا؟ قازاق بولعانىم ءۇشىن ەمەس, دۇنيەنىڭ استارى مەن جاراتىلىس ۋىلىنە ءۇڭىلۋ ءۇشىن دەگەنىم دۇرىسىراق شىعار. ەربولات تولەپباي ەسىمىنە «تابىنۋ» ءۇشىن ەمەس, تۋىندىلارىنان عيبراتلانۋ ءۇشىن.
قوش, سونىمەن, ەلىمىزدەگى بالكىم, الەمدەگى ەڭ اتاقتى سۋرەتشىلەردىڭ ءبىرى عانا ەمەس, بىرەگەيى سانالاتىن اۆتوردىڭ جەتپىس جاس مەرەيتويىنا وراي جۋىردا ۇلتتىق مۋزەيدە جەكە كورمەسى وتكەندە مۇنداي عالاماتتى تۇڭعىش تاني باستادىق. وعان دەيىن دە قانشاما كارتيناسىن كورگەنبىز, تاماشالاعانبىز. اتاقتى «اڭىراقاي» شايقاسىن دا. بۇل جولى سۋرەتشىنىڭ «اڭىراقايىن» ۇلتتىق مۋزەيدىڭ ءۇشىنشى قاباتىنداعى ەندى ءھام ەڭسەلى قابىرعاعا تۇتاسىمەن جايىپ جىبەرىپتى. «ماسساعان!» دەدىك. شىنىندا, قاي جىقپىلى مەن تۇتقيىلىنا, قيىرى مەن شالعايىنا, ايبىنى مەن ايدىنىنا قارارىمىزدى بىلمەي اڭىرىپ تۇرىپ قالدىق. مۇنداي دا «سۇمدىق» بولادى ەكەن-اۋ. الىپ پولوتنونىڭ ءوزى تۇتاس رومانعا پارا-پار ەكەن عوي. رومان-ەپوپەيا ءتارىزدى! جالپى, كارتينانىڭ ماعىناسىنان بولەك ونىڭ ىقپىلى مەن جىقپىلى, قىم-قيعاش قاقتىعىستاعى ءبىرىن-ءبىرى تىرىدەي جەپ جاتقان اسكەردىڭ ارقايسىسىنىڭ وبرازىنا جەكە-جەكە توقتالىپ جازۋعا تۇرارلىق. ءبىرىن-ءبىرى شانشىپ, جانشىپ جاتقانداردى ەمەس, ايقاس ۇستىندەگى ىزا مەن كەكتىڭ كورىنىسى ءار تۇسىنان سۋرەت دەمىندەي ساناعا تۇتاس كوشىپ, ج ۇلىن-تۇتاڭدى شىمىرلاتىپ جىبەرەدى. وڭ قاناتتاعى قازاق اسكەرىنىڭ باسىمدىعى مەن سول قاناتتاعى قارسىلاستار اياعىنىڭ اسپاننان كەلۋگە شاق قالعانى دا ءوز الدىنا جەكە اڭگىمە عوي. ول, ءسوز جوق, زور اڭگىمە. الايدا ءبىزدىڭ سانا-سەزىم مەن تۇيسىكتى قوزعاعان ۇرىس اسپانىنا كوتەرىلگەن قاسيەتتى ءھام قاسيەتسىز سەزىمدەر ەدى. سۋرەتكەر نە عالاماتتىڭ ءبارىن ايقاستاعى قىرىپ-جويۋ ارقىلى ەمەس, قىرعىنداعى كەككە تۇنعان سەزىمدەر, بالكىم كورىنە بەرمەيتىن, بىراق قابىلداناتىن ەرەكشەلىك ارقىلى سەزىندىرە العانىمەن قۇدىرەتتى. ارعى بەتتەگى اياق-قولى بالعاداي ارعىماق بوس ماڭىپ بارادى. مەن بىلسەم, تۇل كەتىپ بارادى ول. تاڭباسى جوق, ەنى جوق, باتىرى جوق, ەرى جوق. انانداي كۇلگىن-سارى, كوك-جاسىل اسپاننىڭ استىندا ءبىرىن-ءبىرى قيدالاپ جاتقان ەكى جاقتىڭ اسكەرلەرىنىڭ ۇستىندە جالعىز ارعىماق تۇلان تۇتىپ, تۇل كورىنەدى. قازاق يەسى دۇنيە سالعان باتىردىڭ ارعىماعىن تۇلداپ جىبەرەدى جانە وعان ەشكىم تيىسپەيدى دالا زاڭىندا. باتىرى مەن ەرى تۇگىلى, باسى جوق جانۋاردىڭ. ال نە دەۋگە بولادى؟ شەكسىز قاسىرەتتىڭ ءتىلىن بۇدان ارتىق قالاي كەسكىندەر ەدىڭىز, بىلمەيمىن.
الگىندەي ءتۇسى قاشقان تۇرشىگەرلىك اسپاندا... ول اسپان ەمەس, اللا-اۋ, وسىنشاما كەسكىلەسكەن كەك پەن ىزا كەرنەپ كەتكەن زاۋال سىندى. بىراق وڭ قاپتال بوزارىپ كەلەدى, سوندا دا الاۋلاپ كەتە الماعان, حان-سۇلتاندار نايزاسىنىڭ قىلاڭ تارتىپ تۇرعانىنان جەڭىستىڭ دەسىن سەزەمىز دەگەنىمىزبەن, ءبىر-بىرىنە شاعىلىسىپ, شاتىناپ, اقىرىندا اسپاندى وزگەرتىپ جىبەرگەن جاۋىز سەزىم مەن قانكەشتى رۋحتى قايدا قويامىز؟ ونداي تاعىلىقپەن ادامزات مىنا جەردىڭ بەتى تۇرماق, اسپاندى قاقىراتىپ, زاۋال توندىرەدى ەكەن-اۋ دەپ توقتاپ قويا سالۋعا, الدەبىر ىزگىلىك تۋرالى ولەڭ وقىپ كەتكىڭ كەلەدى-اق. وعان سۋرەتتەگى سۇمدىقتار جىبەرمەيدى. جۇيكەڭدى بوساتپايدى. تاعى دا ويلاناسىڭ. وسىنشاما قاندى-قىرعىن, قاساپ پەن قىرىپ-جويۋ نە ءۇشىن ءوزى دەگەن سۇراق تۋادى. مۇنىڭ دا جاۋابى وسىندا تۇر. ۇرىس اسپانىنان كورىنىس بەرگەن اق جاۋلىقتى انا مەن بەيكۇنا بالا بەينەسى. حان-سۇلتاننان باستاپ باتىر مەن قورقاقتاردىڭ ءتىرىسى مەن ءولىسىنىڭ كەۋدەسىنەن شىققان دەم, سەزىم, رۋح – ءبارى جابىلىپ, ەكى قۇبىلىستى توبەسىنە تۇتقانىندا ءمان بار.
«قارا قازان, سارى بالا بالانىڭ قامى ءۇشىن قىلىش سەرمەدىك» دەمەۋشى مە ەدى, ماحامبەت. ۇشى-قيىرى جوق پولوتنوعا انىقتاپ قاراساڭىز, انا مەن بالانى مايدان اسپانىنىڭ قاق ورتاسىنا كوتەرىپتى. باسىندا بۇلت تا, قۇت تا جوق, اينالاسى ەپتەپ بوزاڭ تارتقان. ەكەۋىن دە بەلگىسىز ءبىر قۇبىلىس ساقتاپ تۇرعانعا ۇقسايدى. سەبەبى شۇقشيعان سايىن بوياۋلاردىڭ شايقاسى جەردەگى اسكەر اراسىنان گورى كوككە ىلىنگەن انا مەن بالانىڭ ارقاسىندا ءوتىپ جاتقانىن اڭعارامىز... ءمان بەرىپ قاراڭىزشى, بوياۋ, ياكي, تۇستەردىڭ بىركەلكى ەمەس ءبىرتۇرلى, سەكەم مەن شۇباعا سەبەپكەرلىگىنەن سوڭ سويلەۋدىڭ دە قاجەتى جوق سياقتى. شەشۋشى شايقاس تا, شەشىم دە سول, بىزدىڭشە. ال بالا الاڭسىز, ءتىپتى تومەندەگى ايقاستى كەرەك تە قىلمايدى. قولىن اۋزىنا سالعان كۇيى بولاشاققا كوز تىگىپ تۇرعانداي. انانىڭ كوڭىلى الاڭداۋلى ەكەنى كوز-قاباعىنان بايقالادى. بالا تۇتتاي جالاڭاش. جايشىلىقتا ىزگىلىك دەپ ۇران كوتەرەتىن ادامزاتتىڭ الەگى اناۋ. ءبىر-ءبىرىن تىرىدەي كورگە تىعىپ جاتقان. «ادام ءۇشىن باتىسىپ قىزىل قانعا» دەگەن ۇلى ابايدى ەسكە تۇسىرەرىن ايتقىمىز كەلەدى. ودان ءارى ەجىكتەۋ – ارتىق.