كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ۇسىنىسىنا بايلانىستى قازىرگى تاڭدا قوعام قىزۋ تالقىلاۋ جاساۋدا. بۇل جونىندە سارا مامانداردىڭ كوزىمەن سارالاپ, ساياساتكەرلەردىڭ پىكىرىنە جۇگىنسەك, پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزۋ – ەل بىرلىگىن نىعايتۋ مەن قوعامدى ورتاق ماقساتقا جۇمىلدىرۋ ءۇشىن تاپتىرماس شەشىم ەكەندىگى ايقىندالادى.
كەشە پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا وتكەن «امانات» ينتەللەكتۋالدى پىكىر-سايىس كلۋبىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بىرقاتار ماماندار باس قوسقان جيىن بولدى. وندا قازىرگى تاڭدا ورىن الىپ وتىرعان گەوساياسي احۋالعا قاتىستى, سونىمەن قاتار, ەل ەكونوميكاسى توڭىرەگىندە ءسوز قوزعالعان پىكىرتالاس بارىسىندا ءبىرشاما ماسەلەلەر ايتىلدى.
رەفەرەندۋمعا بايلانىستى سۇراقتارعا ناقتىلاي جاۋاپ بەرگەن ساياساتتانۋشى ەرلان سايروۆ بۇل سۇراقتى تورتكە ءبولىپ, تارقاتىپ ايتتى. وندا, جالپى بۇل سايلاۋ قاجەت پە؟ قاجەت بولسا نە ءۇشىن وزەكتى؟ ءدال بيىل وتكىزۋ نە ءۇشىن قاجەت؟ سايلاۋدىڭ قانداي فورمالارى بولۋى قاجەت؟ دەگەن ساۋالداردىڭ جاۋابىن حالىقارالىق جاعدايعا شولۋ جاساي وتىرىپ, ماسەلەنىڭ ءمانىسىن باياندادى. «سوڭعى 10 جىلدىقتا باتىس پەن رەسەيدىڭ اراسىندا بولىپ جاتقان گەوساياسي تارتىس ءوزىنىڭ اشىق فازاسىنا شىقتى, اسىرەسە, بيىلدىڭ قاڭتارى مەن اقپانىندا ىستىق تەكەتىرەسكە كەلىپ وتىر. سونىمەن قاتار, مينسك كەلىسىمى ىسكە اسا ما, اسپاي ما دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن شيەلەنىستىڭ ىستىق فازاسى بيىلعى جىلعا سايكەس كەلىپ وتىر. بۇل حالىقارالىق دەڭگەيدەگى گەوساياسي تەكەتىرەستىڭ باسقا ارناعا اۋىسقاندىعىن كورسەتەدى. اۋعانستانداعى داعدارىس ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ۇلكەن اسەر ەتەتىنى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە, قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتقان ازيا-تىنىق مۇحيت ايماعىندا دا ۇلكەن اۋماقتىق جانجالدار بار. الەمدە قانداي ۇلكەن جانجالداردىڭ بار ەكەندىگىن كورە وتىرىپ, وسىنداي گەوساياسي شيەلەنىس گەوەكونوميكالىق داعدارىسقا الىپ كەلەتىندىگىن اڭعارۋ قيىن ەمەس», دەگەن ساياساتتانۋشى وسىنداي كەرەعار جاعدايلاردىڭ سالقىنى ءبىزدىڭ ەلگە اسەر ەتەتىنىن قوسا ايتتى.
ال وسىنداي جاۋاپتى كەزەڭدە ءار مەملەكەت ءوز دارەجەسىندە شەشىم شىعارادى, ءوز رەتىنشە قولعا الادى, دەي كەلە, ەلباسى فرانتسيا پرەزيدەنتىمەن, گەرمانيا كانتسلەرىمەن, اقش پرەزيدەنتىمەن تىكەلەي بايلانىستا بولىپ, وسى جانجالداردى شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوستى دەپ ايتۋعا تولىقتاي نەگىز بار, بۇل دەگەنىمىز ءبىزدىڭ ەلدىڭ حالىقارالىق دارەجەدەگى مودەراتورلىق دەڭگەيگە جەتكەندىگىن كورسەتىپ وتىر, دەدى ە.سايروۆ.
كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان م.ابەنوۆ: «مەن جالپى العاندا سايلاۋدىڭ زاڭدى تۇردە وتكەنىن قولدايمىن. دەگەنمەن, قازىرگى جاعدايلار تەزدەتۋگە يتەرمەلەپ وتىر. سايلاۋ – ەلدى بىرىكتىرەتىن ەڭ مىقتى قۇرال. ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشا سايلاۋ وتكىزدىك, سول تۇستا حالىقتىڭ بىرىگۋىن كورۋگە بولادى. مۇنداي سايلاۋدىڭ بولاتىنى كۇزدە سەزىلدى. ەستەرىڭىزدە بولسا, ەلباسىنىڭ جولداۋى جاريالاندى, ونىڭ ەرەكشەلىگى سول – ول ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان باعدارلاما بولاتىن», دەي كەلە, ءبىز وندىرىسكە وزگەرىس جاسادىق, ال ەندىگى كەزەكتە ساياسي وزگەرىستەر جاساماي, ازاماتتاردىڭ سانا-سەزىمىن وزگەرتە المايتىندىعىمىزدى ايتتى. ال سايلاۋ كەزەڭى سوعان تولىقتاي مۇمكىندىك بەرەدى.
ەلميرا ماتىباەۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».