ۇرمالى اسپاپتارمەن ماقتانا الامىز

«قازاقتا دومبىرا, قوبىز, سى­بىز­عىدان وزگە مۋزىكالىق اس­پاپتار بولماعان» دەگەن كەڭەس يدەو­­لوگياسىنا ساي قاساڭ پىكىرگە ­70-جىلدارى بولات سارىباەۆ­­تىڭ «قازاقتىڭ مۋزىكالىق اس­پاپ­تارى» اتتى ەڭبەگى ويسى­راتا سوققى بەرگەن ەدى. سودان كەيىن «سازگەن», «ادىرنا», «التى­ناي», «مۇراگەر», «وتىرار سازى», ت.ب. كوپتەگەن انسامبل دۇنيەگە كەلىپ, ۇلت اسپاپتارىنىڭ ءۇنىن ءبىر ار­ناعا توعىستىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى.

قازىر مۋزىكالىق توپتىڭ بارىندە دەرلىك ۇرمالى اسپاپتار بار. ءتىپتى دومبىرادا جەكە ورىندالعان كۇيدىڭ ءوزى دە قاعىس ەرەكشەلىكتەرىمەن وسى ۇرمالى اسپاپتىڭ ءرولىن اتقارادى, ياعني ىرعاق وڭ قول قاعىستارىنا ەنىپ كەتكەن. مىسالى, قۇرمانعازىنىڭ «بۇقتىم-بۇقتىم» كۇيىنىڭ قاعىس­تارى, دومبىرا شاناعىنىڭ بەتىن سۇق ساۋساقپەن ۇرعىلاپ, ۇرمالى اسپاپقا يميتاتسيا جاسايدى. ال ەندى وركەستر, انسامبلدەردى, اسىرەسە ەتنو-فولك-فيۋجن-ەسترا­دا­لىق توپتاردى ۇرمالى اسپاپ­تارسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس.

مادەنيەت جانە اقپارات مي­نيستر­لىگى مەن استانا قالا­سى اكىمدىگى ۇرمالى اسپاپتار ورتالىعىن اشىپ, احمەت جۇبانوۆ, بولات سارى­باەۆ سىندى اسىل اعالاردىڭ ارمانىن ورىنداعانىن كورىپ, مار­قايىپ قالدىم. ورتالىققا بارىپ, قا­زاق­تىڭ تەك ۇرمالى اسپاپ­تارى­نىڭ سانى جيىرما ۇشتەن اسا­تىنىن, ولاردىڭ دىبىس­تارىن ەستىگەن جان كەڭ دۇنيەگە سىيماي, رۋحتاناتىنىن بايقادىم. قازاق­تىڭ كونە اسپاپتارىن ناسيحات­تاۋ ىسىنە نيەتتەس, ماقساتتاس, ارمانداس جاس جىگىتتەردىڭ تاس ءتۇيىن بولىپ بىرىككەنى, قازاق مۋزىكالىق اسپاپتارىن قالپىنا كەلتىرىپ, جاڭعىرتىپ جاتقاندارى – شىن مانىندە ەرلىك!

بولات سارىباەۆتىڭ «قازاق­تىڭ مۋزىكالىق اسپاپتارى» اتتى ەڭبەگىندە ۇرمالى اسپاپتار سانى وننان عانا اساتىن. ازامات باقيا باستاعان جىگىتتەر ۇرمالى اسپاپتاردىڭ سانى بۇگىندە جيىرما ۇشكە جەتىپ وتىرعانىن ايتادى. جىگىتتەردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاي جورامال ەمەس, عىلىمي نەگىزدە دايەك­تەلگەن دەرەكتەر. ولاي بولسا قازاقتىڭ ۇرمالى اسپاپتارىنا كوز جۇگىرتىپ, ساناپ كورسەك.

1. دابىل, 2. داڭعىرا, 3. كەپ­شىك, 4. قوس دۇڭكىلدەك, 5. قول دابىل, 6. شىڭدابىل, 7. دۋدىما, 8. قوڭىراۋ, 9. تۇياق, 10. شىڭ, 11. زىرىلداۋىق, 12. شاشاقتى اساتاياق, 13. نار داۋىلپاز,14. جورىق دابىل, 15. اتتانىس دابىل, 16. ساقپان, 17. اساتاياق, 18. شارتىلداق, 19. سىلدىرماق, 20. توقىلداق, 21. داۋىلپاز, 22. دۇڭگىرشىك, 23. كۇلدىرەۋىك.

مىنە, مۇنشاما اسپاپ ۇلتتىڭ ناعىز بايلىعى, ناعىز قازىناسى ەمەس پە؟ قازاقتان باسقا قانداي ۇلت ءدال وسىنداي كوپ ساندى ۇرمالى اسپاپتارىمەن ماقتانا الادى؟ ەندىگى باستى ماقساتىمىز – بۇل اسپاپتاردى تەز ارادا قولدانىسقا ەنگىزۋ بولۋعا ءتيىس. ايتپەسە, ۇلتتىق قۇندىلىق سانالاتىن اسپاپتار مۋزەيدەن ورىن الىپ, ء«ولى جادىگەر­گە» اينالىپ, شاڭ باسىپ قالارى كۇمانسىز.

مۋزىكا الەمىنەن حالقىمىز­دىڭ ۇرمالى اسپاپتارى وزىندىك ورىن الماي جاتقانى بولەك ما­سە­لە. قازاق جاستارىنىڭ بۇل اس­پاپتارعا قىزىعۋشىلىعى از ەمەس. دەسەك تە, اسپاپتاردىڭ جە­تىسپەۋشىلىگى, ۇستازداردىڭ بول­ماۋى,­ مۋزىكالىق وقۋ ورىندارىندا ول اسپاپتار ارنايى مامان­دىق رەتىندە وقىتىلماۋى سياقتى كۇرمەۋى شەشىلەتىن, بىراق ارنايى نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتىن جايتتار از ەمەس.

وسى ورايدا جوعارىدا كەل­تىرىل­گەن دايەكتى دالەلدەر نەگى­زىندە مۋزىكالىق ءبىلىمنىڭ قارا­شاڭىراعى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىندا, كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋني­ۆەر­سيتەتىندە  ء«داستۇرلى مۋ­زىكا­لىق ونەر» فاكۋلتەتىنەن «قازاق ۇرمالى اسپاپتارى» كافەدراسى اشىلسا دەگەن ۇسىنىس بار. ءبىلىم الۋشىلاردى ۇرمالى جانە ۇر­مە­لى اسپاپتار ماماندىعىنا باۋلىپ, وركەستردە ۇلتتىڭ ءوز ۇر­مالى اسپاپتارىن جارقىراتىپ كور­سەتەتىندەي كاسىبي ماماندار دايار­لاساق, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «اتا-بابادان قالعان مادەني مۇرانى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىپ, الەمگە ناسيحاتتاۋ قاجەت» دەپ ۇنەمى ايتادى. پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق مۇرانى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتۋ تۋرالى وسى ويىن ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان «قازاق ۇرمالى اسپاپتارى» كافەدراسىن اشۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. ويتكەنى ول كافەدرادا وقىعان ونەرلى جاستار, بولاشاقتا مۋزىكالىق توپتار قۇرىپ, الەمگە قازاقتىڭ ۇلتتىق مۋزىكاسىن, ونىڭ ىشىندە ۇرمالى اسپاپتارىن ناسيحاتتاپ, تاراتارى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ۇلتتىڭ رۋحىن جاڭعىرتۋ ماقساتىنداعى كىشكەنە عانا ءوتىنىشىمىزدى بارشا قازاق جۇرتى مەن مينيسترلىك قولدايتىنىنا كامىل سەنەمىز.  

تولەپبەرلەن توقجانوۆ,

قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى