«مەن – رەۆماتيزم, باۋىر, بۇيرەك اۋرۋلارىنا شالدىققان اداممىن. تسحالتۋبادا ءۇش رەت, ءۇش رەت ماتسەستادا بولدىم. بىراق ولاردىڭ ەشقانداي ەمى قونعان جوق. اياق-قولىڭ سىرقىراپ, ۇيىقتاتپاسا ناعىز ازاپ ەمەس پە؟ اركىمگە دە جان كەرەك. 1957 جىلى سارىاعاش كۋرورتىنا كەلدىم. ...ون التى رەت ۆاننا الدىم دا اۋىلعا قايتتىم. سەگىز اي اياق-قولىم سىرقىراعان جوق. ە, مىنا سۋدىڭ اسەرى كۇشتى ەكەن, دەپ 1958 جىلى تاعى كەلدىم. ...جاقسى ەمدەلىپ قايتتىم, ون ەكى اي بويى اياعىم سىرقىرامادى. تاعى كەلدىم. سودان باستاپ سارىاعاش كۋرورتىنا جىلدا كەلەتىن بولدىم. سەبەبى, مەن سۋدىڭ اۋليەلىگىنە ابدەن سەندىم».
بۇل باۋكەڭنىڭ – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءسوزى. 1969 جىلدىڭ 5 مامىرىندا جازىلعان «سارىاعاش سۋىنىڭ قۇدىرەتى» اتتى ماقالاسىندا وسىلاي دەپتى. سارىاعاشقا قاي جىلدان باستاپ جانە قانداي جيىلىكتە كەلگەنىن ءوز اۋزىنان ەستىگەسىن, ءارى قاراي باسقا دا دەرەك كوزدەرىن زەردەلەگەندە ساناتوريگە جىلما-جىل كەلۋ داعدىسىن ودان كەيىن دە جالعاستىرعانى بەلگىلى بولدى. ال ءوزىم 1976 جانە سوڭعى 1977 جىلعى كەلگەنىنىڭ كۋاسىمىن. سوندا سارىاعاشتا 21 رەت قاتارىنان دەمالعان بولىپ شىعادى. ەندى 21 سانىن سول كەزدەگى جولداما مەرزىمى – 24 كۇنگە كوبەيتسەك, 504 كۇن بوي كورسەتەدى. ياعني, باۋكەڭ ءومىرىنىڭ 1 جىل 4 ايىن سارىاعاشتا وتكىزگەن.
ءيا, ۇلت رۋحىنىڭ ءبىر تىرەگى تۋرالى ءساتى تۇسكەندە ع.مۇسىرەپوۆ: «باۋىرجان دەگەن بىرەۋ عانا... ول ءوزى ورنى بولەك, جولى, مىنەزى بولەك جان بولدى, سولاي بولىپ قالادى دا», – دەگەن ەكەن. باۋكەڭنىڭ سارىاعاشتاعى كۇندەرىنە ورالىپ, سوعىستىڭ «توزاعىنان» ءوتىپ, ءومىردىڭ «جۇماعىنداعى» بىرەر ساتتەرىن وقىرماننىڭ كوز الدىنا ەلەستەتىپ كورەيىك. وقتا-تەكتە مامىر, قازان ايلارىندا كەلگەنى بولماسا, كوبىنە تامىزدىڭ اپتابى باسىلىپ, كۇز لەبى سەزىلگەندە كەلىپ, قوڭىر سالقىن قىركۇيەكتىڭ ورتاسىن اۋدارىپ بارىپ قايتادى ەكەن. باتىردىڭ شيپاجايداعى كۇندەرى وقيعالارعا تولى بولاتىن. باۋكەڭنىڭ وزىنە عانا جاراسىپ تۇراتىن «مىنەزى» بار ەكەنىن جۇرت بىلەدى. بىراق شيپاجايدا بولعاندارىندا ءبىر رەت تە بىرەۋگە داۋىس كوتەرىپ, بالاعاتتاپتى دەگەندى ەستىگەن ەمەسپىن. 1959 جىلى دارىگەر, مايدانگەر اعامىز باكىر بوستانوۆقا باتىردىڭ بولمەسىنە بارىپ, ماسساج جاساۋعا تاپسىرما بەرىلەدى. شاعىن دەنەلى, دوڭگەلەك ءجۇزدى, مۇرتى ەدىرەيگەن, اقكوڭىل اڭعال كىسى ەدى. «سوعىستا «رازۆەدچيك» بولعانمىن» دەيتىن. ءوزىن قالاي تانىستىرۋ كەرەكتىگىن ايتقاندا: «ءبىر نارسەنى ءبۇلدىرىپ جۇرمە, پالەسىنە قالاسىڭ. تاپانشاسى دا بولۋى مۇمكىن...», – دەپ قىزمەتتەستەرى قولىنا ەم جۇرگىزۋگە ارنالعان زاتتارىن ۇستاتىپ, باتىردىڭ بولمەسىنە جىبەرەدى. «جولداس گەنەرال! 15-ءشى حاركوۆ گۆارديالىق دۆيزياسىنىڭ 50-ءشى اتقىشتار پولكىنىڭ ەفرەيتورى بوستانوۆ سىزگە ماسساج جاساۋعا كەلىپ تۇر», – دەپ قاققان قازىقتاي بولىپ تۇرا قالىپتى.
– وتستاۆيت! كىم ساعان مەنى گەنەرال دەگەن؟ – دەيدى, اشۋلى كەيىپتەگى باۋكەڭ داۋىسىن كوتەرە. زارەسى ۇشقان بوستانوۆ: «ءوزىم... ءسىز «كومبات» بولدىڭىز, كەيىن «كومديۆ» بولدىڭىز. ديۆيزيانى گەنەرال باسقارمايتىن با ەدى؟!» – دەپتى.
– سوعىستى قايدان باستاپ, قايدا اياقتادىڭ؟
– 1942 جىلى ستالينگرادتان باستاپ, 1945 جىلى ەلبا وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا ءبىتىردىم.
– وندا جارايسىڭ! مولودەتس! كەل! – دەيدى گۇرىلدەگەن داۋىسىن شامالى جۇمسارتىپ. وسىدان كەيىن ارالارى جاقىنداپ كەتىپتى. بوستانوۆ باتىردى ۇيىندە قوناق ەتەدى. 60-جىلدارى ب.مومىش ۇلى كۋبا ۇكىمەتىنىڭ شاقىرۋىمەن سول ەلگە بارىپ كەلگەنى ءمالىم. سول ساپارىندا گاۆانادان العان روم قۇيىلعان قۇمىرا مەن شىنجىر باۋلى ءمۇيىز ستاقاندى شيپاجايعا ءبىر كەلگەنىندە بوستانوۆقا سىيلايدى. سول قۇندىلىق بۇل كۇندە باۋكەڭنىڭ كوزىندەي كورگەن بوستانوۆتاردىڭ وتباسىلىق جادىگەرىنە اينالىپ, ءۇي تورىندە ءالى ساقتاۋلى تۇراتىن, جاقىندا سول كادەسىيلاردى كورۋگە بارعان ەدىم. باكىر اعانىڭ ومىردەن وزعانىنا ءبىراز جىل بولدى. زايىبى توقسۇلۋ سەيدۋالىقىز سىرقاتتانىپ قالىپتى. جەڭگەي: «ينسۋلت دەي مە... كوپ سويلەي المايمىن. دەمالىپ جاتقاندا باۋكەڭ ۇيگە جەكسەنبى سايىن كەلەتىن. «داستارقاندى ۇستەلگە ەمەس, قازاقشا, جەرگە جايىڭدار. جاستىققا جانتايىپ, اياقتى سوزىپ, دەمالايىق», – دەيدى ەكەن باكىرگە. وسى ءوزىڭ وتىرعان بولمەدە, كەيدە اۋلاداعى, ءجۇزىم استىنداعى تاپشاندا اڭگىمە-دۇكەن قۇراتىن. اكادەميك شافيك شوكين, جازۋشىلاردان ءسابيت مۇقانوۆ پەن مۇحامەدجان قاراتاەۆ بىرگە كەلەتىن. شاتاسپاسام قاسىم قايسەنوۆ تە بولدى. ءبىر جولى ءارتىس اعامىز كەنەنباي قوجابەكوۆتىڭ ارباسىن ءوزى يتەرىپ, قاقپادان كىرىپ كەلە جاتتى...», – دەدى. مەن 55 جىل بويى ساقتالعان سارعىش ءتۇستى, بۇيىرىنە «Isla del Tesoro, (قازاقشا «قازىنا ارالى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى), Ron de CUBA» دەپ جازىلعان قۇمىرا مەن ءمۇيىز ستاقاندى ءبىر ساعاتقا سۇراپ الىپ, ۇيگە اكەلىپ سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, يەلەرىنە قايتا اپارعاندا: «باتىر بەرگەن سىيلىقتان ايىرىلىپ قالماڭىزدار. كۇندەردىڭ كۇنىندە, باتىس ەلدەرىندەگىدەي, ۇلى ادامدارىنىڭ قولى تيگەن زاتتارىن پالەنباي ميلليون دوللارعا اۋكتسيوندا ساتاتىنى سياقتى, اسىل ارىسىمىزدىڭ جەر شارىنىڭ ارعى بەتىنەن ارقالاپ كەلگەن بۇل جادىگەرى, قىرۋار اقشاعا باعالانىپ, نەمەرە-شوبەرەلەرىڭىز ميلليونەر اتانۋى مۇمكىن», – دەپ, توقسۇلۋ جەڭگەمىزدى كوڭىلدەندىرىپ كەتتىم.
باۋكەڭ بيليارد ويناپ, سۋ ءىشىپ, ۆاننا قابىلداعانى بولماسا, باسقا ەمدەرگە بارمايدى ەكەن. ءبىر جولى ۆاننا قابىلداۋعا كەلگەنىندە, رەنىشتەن ۆاننا ىشىندە شىلىم شەگىپتى. بولعان جايتتى مەدبيكە, مارقۇم فاتيما ومارقىزى بىلايشا ەسكە الاتىن: «1974 جىل ەدى. سول جىلى بۇرىنعىداي ەمەس, ساقال قويعان قالپىندا كەلدى. ۆاننا قابىلدايتىن ۋاعىن قاتاڭ ساقتايتىن. كەلگەسىن, شامالى دەمىن باسۋعا وتىردى. بۇرىن كەلگەن ءۇش جىگىت ورىندارىنان ۇشىپ تۇرىپ, باستارىن ءيىپ امانداسىپ, ىزەت ءبىلدىردى. بۇعان باۋكەڭ ريزا سىڭاي تانىتتى. بىراق ارىرەكتە وتىرعان ەتجەڭدى, «ميني» يۋبكالى ەكى كەلىنشەك, اعامىزدىڭ كوزىنشە ءوز انا تىلدەرىندە سويلەۋ بىلاي تۇرسىن, بارقىلداپ, تارقىلداپ ك ۇلىپ, ادەپ دەگەننەن جۇرداي ەكەندەرىن كورسەتتى. باۋكەڭ جىگىتتەرگە قاراپ: «سەندەر ءوزى ساباۋداي, ساباۋداي بولىپ, نە ءبىتىرىپ جۇرسىڭدەر؟ مىنا ەكەۋىنە قازاقشا ۇيرەتىپ, شامالى جۋاسىتىپ, ازدىرمايسىڭدار ما؟!», – دەدى دە, ءجۇزىن قاتايتقان قالپىندا ەم قابىلدايتىن بولمەگە ەنىپ كەتتى. سالدەن كەيىن جاعدايىن بىلمەك بولىپ, دالىزبەن جاناي ءوتىپ بارا جاتىپ, ۆاننا قابىلداپ جاتقان اعاعا كوز سالسام, شىلىمدى بۇرقىراتىپ جاتىر ەكەن». فاتيما اپاي دا شىلىم تارتاتىن. باۋكەڭ شىعىپ كەتكەسىن, ارتىنشا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ارالاي قالىپ, شىلىمنىڭ ءيىسىن سەزگەندە, «سەن تىپتەن ەسىرىپ, بۇل جەردە دە شىلىم شەگەتىن بولعانسىڭ با؟!», – دەپ فاتيمانى ءبىراز قىرىنا الىپتى.
ەندى, بىرگە دەمالۋشىلاردىڭ اڭگىمەلەرىنە دەن قويىپ كورەلىك. باۋكەڭنىڭ ءجون سوزگە توقتايتىنىن قاراعاندىلىق مادەنيەت قايراتكەرى
ءالي تويجىگىتوۆ ىلگەرىرەكتە ايتقان ەدى. باۋكەڭ دەمالىسقا كەلگەن كۇنى تۇسكى اسقا بارادى. ول كىسىنى ءبىر كورسەم دەپ جۇرگەن ءبىر جىگىتتىڭ دەمالىس مەرزىمى ءبىتىپ, سول كۇنى ءتۇس اۋا پويىزبەن جولعا شىقپاق ەكەن. ول نە ىستەرىن بىلمەي شارق ۇرادى. باۋكەڭ بولمەسىنە بارىپ, مىزعىپ الۋ ءۇشىن توسەگىنە جانتايا بەرگەندە, ەسىكتى تىقىلداتىپ تۇرىپ الادى. اقىرى ەسىك اشىلادى.
– كىمسىڭ؟ اتى-ءجونىڭدى, اتا-تەگىڭدى ايت, – دەپ, بۇيىرادى بەيمەزگىل «قوناققا» باۋكەڭ. جىگىت ءوزى تۋرالى قولمەن قويعانداي ەتىپ, ايتىپ شىعادى. سوندا دا سۋىق ءجۇزىن وزگەرتپەي, «سىناعىن» جالعاستىرا تۇسەدى. – مەنىڭ ايەلدەرىمنىڭ ءبارى سەنىڭ اپكەلەرىڭ, – دەيدى جىگىتتىڭ كوزىنە قادالعان قالپىندا, قىتىعىنا ءتيىپ, شامداندىرماق بولىپ. جىگىت ەستى ازامات ەكەن. – «باۋكە, مەنىڭ اپكەلەرىم كىمگە تيەتىنىن بىلەدى» دەپ توسىن جاۋاپ قاتىپتى. سوندا اڭتارىلىپ قالعان باۋكەڭ:
– ءاي, سەن مەنى جەڭدىڭ! مىناۋ مەنەن ەسكەرتكىش بولسىن, – دەپ جانىندا جاتقان بوركىن باسىنا كيگىزىپتى. «سول بورىك سول جىگىتتىڭ ءۇيىنىڭ تورىندە ءالى تۇر», – دەگەن ەدى ءالي تويجىگىتوۆ.
1976 جىلعى قىركۇيەك ايى. كۇن ارقان بويى كوتەرىلىپ, توڭىرەك مامىراجاي ەدى. توعىز جارىمدار شاماسىندا, كەزەكشىلىگىمدى تاپسىرىپ, 1-ءشى كورپۋستىڭ الدىنا شىقتىم. ب.مومىش ۇلىمەن سۋرەتكە تۇسكىسى كەلىپ, تىسقا شىعۋىن كۇتىپ, تورۋىلداپ جۇرەتىن دەمالعانداردىڭ قاراسى كۇن سايىن سيرەمەيتىن بولۋشى ەدى. ەمحاناعا بارار جولدا وتىز شاقتى ايەل-ەركەكتەر, بالالار دا بار تىزىلە قالىپتى. ۇلكەن تەرەكتەردىڭ قاسىندا, وڭ قولىندا تەمەكىسى, سول قولىندا تاياعى باۋكەڭ تۇر. بەرىرەكتە تاشكەنتتەن كەلىپ, جۇمىس ىستەيتىن ۆاسيا دەگەن فوتوگراف. ءۇش اياقتى تىرەۋىشكە قويىلعان اپپاراتىمەن باۋكەڭنىڭ جانىنا كەزەگىمەن كەلىپ تۇرا قالعانداردى سۋرەتكە تۇسىرەدى. ۆاسيا باۋكەڭنىڭ قادىر-قاسيەتىن, مىنەزىن بىلەتىن, سوعىس ارداگەرى سەرگەي بوندارەنكومەن كۇن ارالاتىپ, اۋىسىپ جۇمىس اتقاراتىن. مەن دە سۋرەتكە تۇسپەك بولىپ, تۇرا قالدىم. كەزەك اجەپتاۋىر جىلجىپ قالعاندا, شاتاق شىقتى. باۋكەڭدى ونشا بىلمەيتىن ۆاسيا, شىلىمعا بايلانىستى ەسكەرتۋ جاسادى. جايلاپ, فوتوگرافتىڭ جانىنا جاقىنداپ كەلىپ, قۇلاعىنا بىرنارسەنى سىبىرلادى. سودان كەيىن كەزەكتە تۇرعاندارعا قاراپ:
– ەرتەڭ سەرگەي كەلگەندە تۇسەمىز, – دەدى دە جونىنە كەتە بەردى. ۆاسيادان كەيىنىرەك ءبىر كەزدەسكەندە: «باتىر قۇلاعىڭا نە سىبىرلادى؟», – دەپ سۇراعانىمدا: «پوسلال», دەگەن ەدى.
1977 جىلدىڭ تامىزىنىڭ سوڭعى كۇندەرىندەگى تاڭەرتەڭگىلىك ىلەزدەمەنىڭ اياعىنا تامان, باس دارىگەر كۇندەبەك تورەبەك ۇلى: «دەمالۋعا باۋىرجان مومىش ۇلى كەلدى. بايقاڭىزدار. كوزدەن تاسا قالىپ قويماسىن. كەزەكشى دارىگەرلەر حابارىن الىپ تۇرسىن. ءوز رۇقساتى بولماسا, امانداسامىز دەۋشىلەر بولمەسىنە كىرىپ, مازالاي بەرمەسىن. ۆاحتەرلەرگە سونى ايتىپ قويىڭىزدار. تىستا وتىرعاندا دا جولاي وتكەن دەمالۋشىلار, نە ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر سالەمدەسەمىز دەپ قولىنا جارماسقاندى قويسىن. ول كىسىگە بايلانىستى بارلىق ماسەلەنى ماعان تىكەلەي ايتىپ وتىرىڭىزدار», – دەپ بۇيرىق رايدا ەسكەرتتى. سول كۇنى كوستيۋم-شالبارمەن, وسىڭكى بوزقىراۋ شاشىن ارتقا قايىرعان قالپىندا جۇرگەنىن, ەرتەسىنە شاشىن ماشينكامەن تىقىرلاي العىزىپ, كوستيۋم-شالباردى ءۇي جاعدايىندا كيەتىن سۇر ءتۇستى, جۇقا كيىمگە اۋىستىرىپ, قولىنا تاياعىن ۇستاپ, 1-ءشى كورپۋستىڭ الدىنداعى ورىندىقتا شىلىم شەگىپ وتىرعانىن كوردىم. باۋكەڭ كۇي تاڭدامايتىن. كۋرورت باسشىلىعى قاي جەردەن ورىن دايىنداسا, سول جەرگە ورنالاساتىن. جاتقان بولمەلەرى اياداي تار بولۋشى ەدى (كوپشىلىكتىڭ اراسىندا بولامىن دەپ, بۇرىننان ليۋكس بولمەدەن باس تارتادى ەكەن). ەمگە, دامگە شاعىمدانبايتىن. باۋكەڭنىڭ سوڭعى دەمالىسى اياقتالۋعا تاياپ قالعان كەز ەدى. كەزەكشى ەدىم. كۇن سەنبى. ەڭ جاس دارىگەر بولعاندىقتان با, سەنبى, جەكسەنبى كۇنگى كەزەكشىلىكتەر مەنىڭ ەنشىمدە بولاتىن. ەمدەۋشى دارىگەرى: «جاتار الدىندا قان قىسىمىن ولشەيسىز», – دەپ كەتتى. ويلانىپ قالدىم. كىرگەن كەزدە ءوزىمدى تانىستىرىپ, كەلگەن ماقساتىمدى ايتۋىم كەرەك قوي. ءومىرىنىڭ 24 جىلىن اسكەر قاتارىندا وتكىزىپ, سوعان داعدىلانعان ادامعا: «جولداس گۆارديا پولكوۆنيگى! اعا لەيتەنانت تاسيلوۆ ءسىزدىڭ قان قىسىمىڭىزدى ولشەۋگە كەلىپ تۇر», – دەسەم قالاي شىعار ەكەن دەپ قويامىن.
ساعات تۇنگى ون جارىمدا باردىم. ەسىك ىشىنەن ق ۇلىپتاۋلى ەكەن. ۇيىقتاپ قالعان بولار دەپ, تىقىلداتۋدى ءجون كورمەي, تىسقا شىعىپ تەرەزەسىنە قاراسام, شامى جانىپ تۇر. ءوزى كورىنەر مە ەكەن دەپ, قارسى جاقتاعى 2-ءشى كورپۋستىڭ ەكىنشى قاباتىنا شىعىپ قارادىم. ول كەزدە 1-ءشى كورپۋستىڭ الدىنا 1986 جىلى سوعىس ارداگەرى, باعبان مارايىموۆ ەككەن ون ءتۇپ شىنار جوق بولاتىن. تەرەزەدەن بۇرىشتاعى ۇستەلدە جارتىلاي عانا كورىنەدى. بىرنارسە جازىپ نە وقىپ وتىرعانىن اجىراتا المادىم.
كەلەسى كۇنى تاڭەرتەڭ, ساعات سەگىزدەن وتكەندە كىرسەم, باۋكەڭ جۋىنىپ بولىپ كيىنىپ جاتىر ەكەن. ىنجىق, جاسىقتاردى جەك كورەدى دەپ ەستىگەنمىن. «جاسقانشاق ۇل جاۋمەن جاعالاسۋعا جارامايدى», دەگەن ءسوزى دە ەسىمدە. باتىلداۋ بولۋعا تىرىسىپ: «اسسالاۋماعالەيكۋم! كەزەكشى دارىگەر ءتاسىلوۆپىن. قان قىسىمىڭىزدى ولشەۋگە كەلىپ تۇرمىن», – دەدىم. سالەمىمدى الدى. شامالى قىزارىڭقى, سۋىق كوز جۇزىمە ون سەكۋنتتاي تەسىلە قارادى. كىمنىڭ الدىندا تۇرعانىمدى ۇمىتپاسام دا, ونشا ىعا قويمادىم. سونىم ۇنادى ما, الدە جۇزىمنەن وزىنە دەگەن ىقىلاس پەن ءىلتيپاتتى اڭعاردى ما: «وتىر», دەپ بولمەدەگى ەكى ورىندىقتىڭ ءبىرىن وڭ قولىنىڭ سۇق ساۋساعىمەن نۇسقادى. ءوزى دە وتىرىپ: «ولشەسەڭ ولشە», دەپ قولىن سوزدى. قان قىسىمى دۇرىس ەكەن. تونومەترىمدى جيىستىرىپ جاتقانىمدا: «اتىڭ كىم؟» دەپ سۇرادى. «وندا ايت كەزىندە دۇنيەگە كەلگەن ەكەنسىڭ دە؟!» دەدى ورنىنان كوتەرىلىپ. «سولاي بولسا كەرەك», – دەپ جاۋاپ قاتتىم. تەمەكىسىن تۇتاتىپ, بىرەر رەت تەرەڭ سورعاسىن شىعۋعا بەت الدى. مەن بۇرىشتا سۇيەۋلى تاياعىن قولىنا ۇستاتىپ, ەرە شىعىپ, ەسىگىن ق ۇلىپتادىم. ءبىرىنشى قاباتقا تۇسەر كەزدە, سول قولتىعىنان ەپتەپ دەمەدىم. تومەنگە بەت العانىمىزدا: «بىلتىر اسحانا وسىندا ەدى. جاڭاسىن الىسقا سالىپسىڭدار. تاماق ىشەمىن دەپ كۇندە ءۇش رەت جارىم شاقىرىمنان جۇرەمىن!», – دەدى («جۇرەمىندى» داۋىسىن كوتەرە ايتتى). العاشىندا اسحانانىڭ الىستىعىنا نارازىلىق ءبىلدىرىپ كەلە جاتقان شىعار دەگەم. ولاي بولمادى. تىستەنە سويلەگەن باۋكەڭ: «دۇرىس ءىس بولعان. جاتىپ ىشەرلەردىڭ ارى-بەرى جۇگىرىپ, ارىعانى جاقسى», دەدى. وسى كەزدە سىرتقا شىقتىق.
– مەن تانيتىن تۋىستارىڭ بار ما؟ – دەدى جۇرە سويلەپ. تۋىستارىمنان كىمدى تانيتىنىن قايدان بىلەيىن. مۇنىسى ەندى: «كىمىڭ بار؟» دەگەنى شىعار دەپ توپشىلادىم. ءۇنسىز قالۋ دا, جوق دەۋ دە ىڭعايسىز. ەسىمە ءوزىن مەكتەپتە وقىتقان, 1938 جىلى رەپرەسسياعا ۇشىراعان تاڭىربەرگەن اعايىم تۇسە كەتتى دە:
– سىزگە شىمكەنتتەگى مەكتەپتە ساباق بەرگەن وتارباەۆ تۋىسىم ەدى, – دەدىم. بۇل ءسوزىم كادىمگىدەي اسەر ەتتى. ماعان قاراي تەز بۇرىلىپ, قولىنداعى تاياعىن شىلىم ۇستاعان سول قولىنىڭ ساۋساقتارىنىڭ بىرىنە ىلە سالدى دا, سول يىعىمدى ۇستاپ, جۇزىمە زەر سالىپ ءبىرشاما تۇردى دا:
– تاكەڭە ىشكى جاعىڭ بولماسا, سىرتىڭ ۇقسامايدى ەكەن, – دەدى. ءجۇرىسىن جالعاستىرىپ بارا جاتىپ: – ول كىسىنى جازۋىم كەرەك ەدى. ەسىمە سالعانىڭ دۇرىس بولدى, – دەپ ماعان ريزا كەيىپتە قاراپ قويدى. بۇل سوزدەن كەيىن, باستاپقىداي ەمەس, بويىم ۇيرەنىڭكىرەپ قالعانداي. ءوزىمدى ەركىندەۋ سەزىنىپ, دامحاناعا دەيىن ىلەسپەك بولدىم.
– مۇندا 1964 جىلدان كەلىپ ءجۇرمىن. ودان بۇرىن «ەسكىلەرىڭدە» جەتى رەت بولعامىن. گۋليام باس دارىگەر ەدى... – دەي بەرگەندە اڭگىمە بۇزىلدى. كەزەكشى مەدبيكە سىسوەنكو ەنتىگە قۋىپ جەتىپ, ءبىر سىرقاتقا جەدەل كومەك قاجەت ەكەنىن ايتتى. شامالى وزىڭقىراعان باۋكەڭ مەدبيكەنىڭ داۋىسىنا بۇرىلا قاراپ قالعان ەكەن. «مەن بارايىن... ساۋ بولىڭىز», – دەگەنىمدە, «راحمەت, بالام!» – دەپ ارىستانداي كۇركىرەدى دە, قايتادان ءارى قاراي اسىقپاي ءجۇرىسىن جالعاستىرىپ, تاياعىن اسفالتقا وقتا-تەكتە تىق-تىق ەتكىزىپ, ۇزاي بەردى. ەرتەسىنە ءتۇس اۋا الماتىعا قاراي جولعا شىعىپ كەتتى.
ايتباي ءتاسىلوۆ, دارىگەر.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, سارىاعاش قالاسى.